Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Психикалық шығындар – әлеуметтік шығындардың бір бөлігі, нақтырақ айтқанда, қосымша стресс немесе өмір сапасының төмендеуінен туындайтын шығындарды көрсетеді. Менеджмент экономикасы мен маркетингте психикалық шығындар "кез келген мәміле туралы ойлаудың тудырған стрессін өлшеуге" бағытталған. 2000-жылдардың басында интернетте бізге қызық мазмұнды іздеуге кеткен "іздеу шығындары" маңызды психикалық шығындардың бірі болып табылады. Психикалық шығындарды экстрасенстік қабілеттерді пайдалану туралы мәлімдеме жасайтын психикалық белсенділікпен шатастыруға болмайды.
A psychic cost is a subset of social costs that specifically represent the costs of added stress or losses to quality of life. In managerial economics and marketing, psychic costs "measure the stress of having to think about a transaction". In the early 2000s, one of the important psychic costs are the "search costs" of hunting for content that interests us on the Internet. Psychic costs should not be confused for psychic activity, which is when an individual claims to use extra sensory perception.
Басқарушылық экономика
Менеджерлік экономикада экономистер психикалық шығындар мен пайда мәселесін қарастырады. Психикалық шығындардың мысалы – АҚШ-тағы мейрамханаға барушы адам официантқа ерікті ақшалай сыйлық бермесе, өзін кінәлі сезінуі. Клиенттің сыйлық беруі міндетті емес, бірақ бермесе, кеткен кезде жаман сезінуі мүмкін; осы психикалық шығыннан аулақ болу үшін адамдар қызмет нашар болса да, сыйлық беруге бейім. Екінші жағынан, психикалық пайда – әрекеттің немесе таңдаудың ақшалай емес сыйлығы болғанда туындайды. Жағажай курорттары, гитара дүкендері, модельдік поезддер дүкендері және шағын колледждер сияқты кейбір жұмыс орындары аз төлейді, бірақ оларға әрқашан үміткерлер табылады, себебі жұмыс орындары үміткерлерге айтарлықтай психикалық пайда әкеледі. Club Med сияқты теңіз жағалауындағы курорттар аз төлейді, бірақ жас адамдар тропикалық теңіз курортында өмір сүру мүмкіндігін өте тартымды деп санайды. Гитара дүкендері мен модельдік теміржол дүкендері сияқты арнайы қызығушылық тақырыбындағы дүкендердің маржасы көбінесе шағын болады және олар жақсы жалақы төлей алмайды; алайда, гитараға құмар немесе модельдік теміржол хоббиі үшін осындай дүкенде жұмыс істеу өте сыйлы, себебі олар басқа құмар адамдармен араласады және олардың осы сала туралы біліміне құрмет көрсетеді. Шағын колледжде оқыту жақсы төленбейді, бірақ жаңа ғылым докторлары осы мекемелерде жұмыс істеуге ниетті, себебі кішкентай қалада өмір сүру және жас адамдармен толы, саябақ сияқты кампуста жұмыс істеу өте жағымды, сондай-ақ беделді оқу орындарында тұрақты лауазымдар үшін бәсекелестік жоғары. Дүкендер көбінесе клиенттердің психикалық шығындарын азайтуға бағытталған стратегияларды енгізеді, себебі олар клиенттерді сатып алуды кейінге қалдыруға немесе бас тартуға итереді. Клиенттерде сатып алу кезінде көптеген психикалық шығындар туындауы мүмкін. Олар сатып алғаннан кейін бағаның төмендеуінен қорқады, нәтижесінде жоғары баға төлейді. Автомобильдер мен тұрмыстық техника сияқты механикалық тауарлар үшін клиенттер механикалық ақауы бар "жаман" тауар немесе олардың қажеттіліктеріне сай келмейтін өнім алудан қорқады. Технологиялық тауарлар үшін клиенттер өнімнің олардың компьютерімен немесе аппараттық құралдарымен үйлесімсіз болуы мүмкін деп алаңдайды. Осы психикалық шығындарды азайту және клиенттерді сатып алуға ынталандыру үшін бизнес көптеген стратегияларды әзірледі, соның ішінде 30 күн ішінде өнімді қайтарып, ұқсас модельге айырбастауға мүмкіндік беретін айырбастау саясатын; ақшаны қайтарып беруге мүмкіндік беретін қайтару саясатын; техникалық қолдау немесе үйге техникалық маманды жіберу туралы уәде беретін қызмет кепілдіктерін; және дүкендері немесе бәсекелестер белгілі бір мерзім ішінде бағаны төмендетсе, айырмашылығын қайтаруға уәде беретін баға кепілдіктерін. Мереке кезеңінде кейбір сатып алушылар сыйлық сатып алуды өте стресті деп санайды, себебі сыйлықты алушыға сыйлық ұнамайды деп қорқады, себебі ол дұрыс емес өлшемде немесе сәйкес келмейді; осы психикалық тәуекелді азайту үшін дүкендер алушыға буманы қайтарып, айырбастауға мүмкіндік беретін "сыйлық квитанцияларын" және алушыға қалаған тауарды сатып алуға болатын сыйлық карталарын ұсынады. Автомобиль сияқты қымбат тауарлар үшін сатып алушы бастапқы төлем және тіркеу сияқты барлық алдын ала шығындар туралы алаңдайды, сондай-ақ жаңа қаржы төлемдері де алаңдатады; дилерлер сатып алушыға бірінші немесе екінші төлемді жасау қажеттігін жойған жарнамалармен жауап береді, бұл оларға "демалуға" мүмкіндік береді және қымбат көлік сатып алу туралы оларды сендіреді. Пәтерлерді басқарушылар да осыған ұқсас жарнамаларды қолданады, бір жылдық жалға алу шартына қол қойған адамдарға "бірінші ай тегін" ұсынады.
In managerial economics, economists examine the issue of psychic costs and benefits. An example of a psychic cost is the guilt that a US restaurant goer feels if they do not make a voluntary tip to a waiter. There is no requirement for the client to give the tip, but if they do not, they may feel bad when they leave; to avoid this psychic cost, people are inclined to tip, even if the service was sub standard. On the other hand, a psychic benefit occurs when one of the rewards of an action or choice are non monetary. Some jobs pay poorly, such as beach resorts, guitar stores, model train stores, and small colleges, but they always have applicants, because the jobs provide a substantial psychic benefit to the applicants. Seaside resorts such as Club Med pay poorly, but young adults find the prospect of living in a tropical sea resort to be very attractive. Special interest stores such as guitar stores and model railroad stores usually have small margins, and they cannot afford good wages; however, for a guitar enthusiast or a model railroad hobbyist, working in these types of stores is very rewarding, because they are surrounded by other enthusiasts, and they are respected for their knowledge of these areas. Teaching in a small college does not pay well, but new PhD graduates still want to work at these institutions, because it is so pleasant to live in a small town and work in a park like campus filled with young people and because there is so much competition for tenure track positions at more prestigious schools. Stores often introduce strategies to reduce customers' perceived psychic costs, because these can cause customers to delay or forgo purchases that they are considering. Customers have many areas of perceived psychic costs in regards to making purchases. They may be worried that there will be a sale after they buy the item, in which case they will pay a higher price. For mechanical items such as cars and appliances, customers may be worried about getting a mechanically faulty "lemon" or a product that does not suit their needs. For technological items, customers may be concerned that the product may not be compatible with their computer or hardware. To reduce these perceived psychic costs, and encourage customers to make purchases, businesses have developed many strategies, including exchange policies, which allow customers to return the product and exchange it for a similar model within 30 days; return policies, which allow the return of the item with money back; service guarantees, which promise technical support or in home technician visits; and price guarantees, which promise to refund the difference should their store or a competitor drop the price within a certain period. During the holiday period, some shoppers find gift buying very stressful, because they are concerned that gift recipients will not like the gift, either because it is the wrong size, or because it is not suitable; to counter this psychic risk, stores offer "gift receipts" which allow a recipient to return the item and exchange it, and gift cards, which the recipient can use for any item they want. For big ticket items, such as cars, the purchaser may be worried about all of the upfront costs such as the down payment and registration, along with the new finance payments; dealers have responded with promotions in which the buyer does not have to make the first one or two payments, which gives them "breathing room" and makes them feel more comfortable about buying a costly vehicle. Similar promotions are used by apartment building managers, who offer "first month free" deals for people who sign a one year lease.
Азшылықтар мен иммигранттар
1954 жылы Джеймс В. Протро мен Кларк Атланта университетінің Чарльз У. Смитінің «Сегрегацияның психикалық құны» атты мақаласында авторлар сегрегацияның афроамерикандықтардың жеке басына тигізетін әсерін зерттеді. Психикалық құнның бір мысалы – кейбір ақ адамдардың әлі де қараларға деген қорқынышы, бұл қараларға ақтар көп шоғырланған аудандарда жұмыс табуды немесе пәтер жалдауды қиындатады. Сонымен қатар, көбінесе қара клиенттері бар бизнес иелері үшін кейбір ақ клиенттер олардың мейрамханасына немесе театрына бармайды, себебі олардың қауіпсіз емес деп санайтындарынан. Майкл Спенстің моделінде, екі нәсілді университеттегі афроамерикандық студенттер «ақ болып көріну» арқылы қабылдау комиссиясын жақсы оқушы екендеріне сендіруге тырысудың ұяттығы немесе стереотиптерге ұшырау сияқты психикалық құнға тап болады. Қызметкерлерге қатысты кемсіту туралы зерттеулер көрсеткендей, ақ және қара қызметкерлері бар кәсіпорындарда ақ қызметкерлерге көбірек сыйлық беріледі. Заңсыз көші-қон туралы зерттеулер заңсыз көшіп-қонғандардың шекарадан жасырын өту, жалған құжаттарды пайдалану, шекара қызметкерлеріне жалған мәлімдеме жасау, шекаралық патрульдерден жасырыну және жаңа елінде анықталмау үшін жасаған барлық әрекеттерінен туындайтын психикалық құнға тап болатынын көрсетеді.
In The Psychic Cost of Segregation, a 1954 article by James W. Prothro and Charles U. Smith of Clark Atlanta University, the authors examined the impact of segregation on the personalities of black Americans. An example of the psychic cost is that some white people still feel fear of blacks, which can make it hard for black people to get jobs or apartments in white dominated neighbourhoods. As well, for business owners with mainly black clientele, some white clients may not come into their restaurant or theater because of perceptions that it may not be safe. In Michael Spence's model, black students in a biracial university face psychic costs, such as the stigma of "acting white" to convince the admissions committee that they will be a good student, or the threat of stereotyping. Research on discrimination against employees has indicated that in businesses with white employees and black employees, the white employees may get better tips. Research on illegal immigration indicates that illegal immigrants face psychic costs from the whole ordeal of being smuggled across a border, using false papers, lying to border officials, hiding from border patrols, and avoiding detection once they are living in their new country.
Басқа түрлері
Слейд жазушысы Стивен Ландсбург "психикалық шығындарды есепке алмау керек, себебі оларды арттыру тым оңай. Кез келген адам 1 миллион долларлық эмоционалдық зиян шеккенін айта алады, бірақ қайсысының жалған екенін білудің қауқымыз жоқ". Сонымен қатар, ол "психикалық зиянды есептеудегі екінші мәселе – оны санағаннан кейін адамдар оны сезінуге үйренеді" деп мәлімдейді. Марк А. Рунко мен Рут Ричардстың "Ерекше шығармашылық, күнделікті шығармашылық және денсаулық" кітабында шығармашыл адамдар жаңа идеялар ойлағанда психикалық шығындарға тап болады, себебі ойлау процесі оларды эмоционалдық тұрғыдан шаршатады, сондай-ақ ерекше болумен және суретші болумен байланысты әлеуметтік стигма бар. "Достарға, туыстарға және көршілерге баға қою" мақаласында Н. Подтави жұмыссыздық немесе ажырасу салдарынан әйелінен/ерінен айырылудың психикалық шығындары зор екенін айтады, себебі мұндай жағдайлар бізді эмоционалдық денсаулықта ұстап тұратын әлеуметтік байланыстарды азайтады. Психолог және бұрынғы АҚШ армиясының офицері Дэвид Аллен Гроссман соғыста сарбаздардың аз бөлігі ғана кісі өлтіреді дейді, себебі сарбаздарда өзгені өлтіруге табиғи қарсылық бар. Оның сөзіне қарағанда, Екінші дүниежүзілік соғыста сарбаздар мақсаттан жоғары атып немесе мылтығын атпау арқылы қарсылық көрсеткен. Әскерилер сарбаздардың кісі өлтіруден қаншалықты зор психикалық шығынға ұшырағанын түсінген соң, олар сарбаздарды нысаналарын өлтіруге ынталандыратын стратегияларды әзірлеуге кірісті. Дегенмен, Вьетнам соғысынан кейін жау әскерлерін өлтірудің салдарынан АҚШ сарбаздарында посттравматикалық стресс синдромы пайда болды. Бригад генерал С. Л. А. Маршалл өзінің "Отқа қарсы адамдар" (1946, 1978) кітабында: "Екінші дүниежүзілік соғыста қарулы күштердің 15-20 пайызы ғана ашық жауға атыс жасады" деген қорытындыға келді. Ғасырлар бойы әскерлер "жауынгерлердің қарсылығын жеңуге көмектесетін немесе оларды мәжбүрлейтін" түрлі "тактикалық және механикалық тәсілдерді" жасақтады. Салықтан жалтарту туралы зерттеулер салық төлеушілердің алдауынан туындаған психикалық шығындарға ұшырауы мүмкін екенін көрсетеді, себебі олар өздері пайдаланған қызметтер үшін толық төлемегендері үшін өкініш сезінеді. Бұл психикалық шығындар салық төлеушілерді салықтан жалтарту және беделге нұқсан келтіру үшін қудаланудан қорқуға итермелейді; осы психикалық шығындар салық төлеушілерге табысын салықтан жасыру үшін өте аз тәуекел бар мүмкіндіктерден бас тартуға мүмкіндік береді. Гарвард университетінің қоғамдық денсаулық мектебінің профессоры Дэвид Хеменвейдің айтуынша, қоғамдағы кейбір адамдардың қаруы болса, "ол қоғамның көптеген мүшелеріне психикалық зиян тигізеді". Оның сөзіне қарағанда, "қаруы жоқ адамдардың 85 пайызы егер қоғамда қаруы бар адамдар көбейсе, өздерін қауіпсіз сезінбейді, ал тек 8 пайызы ғана қауіпсіз сезінеді". Бұл қарусыз адамдардың көршілес ауданда қару қолданылуынан қорқуын білдіреді. Ақпараттың және цифрлық ақпараттың құны төмендегенде (мысалы, жүктеліп алынатын музыка, журналдар және т.б.) нөлге жақындағанда, мәміленің негізгі кедергілері іздеу шығындары және психикалық шығындар сияқты ақшалай емес факторлар болып табылады. Іздеу шығындары – бұл бір нәрсені табуға жұмсалатын уақыт және күш-жігер. Егер адам Интернеттегі әндердің нашар каталогталған тізімінен іздесе, қалаған әнді табуға бірнеше сағат жұмсауы мүмкін. Ән тегін болса да, оны табу үшін көп уақыт жұмсалады. Бұл "тегін" жүктеліп алынатын әнді алу адамды алаңдататын басқа да психикалық шығындарға әкелуі мүмкін. Ән файлын медиаплеермен жұмыс істеуге сәйкес ету үшін қайта форматтау қажет болуы мүмкін, сондай-ақ оны вирустар мен шпиондық бағдарламаларға тексеру қажет.
Slate writer Steven Landsburg argues that "psychic costs shouldn't count because they're too easy to exaggerate. Anyone can claim to have suffered $1 million worth of emotional distress, but we have no way of knowing which claims are simply fabricated." As well, he claims that a second problem with " counting psychic harm is that once you start counting it, people train themselves to start feeling it". In Mark A. Runco and Ruth Richards' book Eminent Creativity, Everyday Creativity, and Health, they argue that creative people face psychic costs when they are thinking up new ideas, because the mental process drains them emotionally, and because there is a social stigma associated with being different, and being an artist. In the article Putting a Price Tag on Friends, Relatives, and Neighbours, N Powdthavee argues that there are substantial psychic costs associated with being unemployed or separated from a marriage partner by divorce, because these situations reduce the social ties that keep us emotionally healthy. Psychologist and former U. S. Army officer David Allen Grossman argues that only a small fraction of soldiers kill during warfare, because the soldiers have an innate resistance to killing a fellow human being. He claims that soldiers during World War II resisted by purposely firing above their target or not firing their rifles. When the military realized that soldiers faced such high psychic costs from killing people, they began developing strategies to encourage more soldiers to kill their targets. Nevertheless, after the Vietnam War, one of the impacts of killing enemy soldiers was that US soldiers faced post traumatic stress syndrome. Brigadier General S. L. A. Marshall concluded in his book, Men Against Fire, (1946, 1978), that "only 15 to 20 percent of the individual riflemen in World War II fired their weapons at an exposed enemy soldier". Over the centuries, armies have developed a range of "tactical and mechanical mechanisms to enable or force combatants to overcome their resistance to killing". Research on tax evasion shows that tax cheaters may face psychic costs from their deception, because they feel guilty about not paying their fair share for the services that they use. These psychic costs may also be from fear of shame if they are prosecuted for tax evasion and damage to their reputation; with these psychic costs, taxpayers may even pass up fairly low risk opportunities to hide income from the taxman. David Hemenway of Harvard School of Public Health claims that when some people in a community own guns, it "imposes psychic costs on most other members of the community". He claims that "eighty five percent of non gun owners report they would feel less safe if more people in their community acquired guns; only 8% would feel more safe". This is purportedly because non gun owners would worry about guns being used in the neighbourhood. As the monetary costs of information and digital information fall (e. g., downloadable music recordings, magazine articles, etc.) towards zero, the main impediments to a transaction are becoming non monetary factors such as search costs and psychic costs. Search costs are the time and effort costs of finding something. If a person has to search through a poorly catalogued list of songs on the Internet, it may take hours to find the song that they want. Even if the song is free to download, they have to spend a lot of free time to find that song. Obtaining this "free" downloadable song may impose other psychic costs that make a person worry. The song file may have to be reformatted to work with one's media player and it may have to be screened for viruses or spyware.