Кіріспе

Жердің жақсартылмаған құнына салынатын салық

Жер құнына салынатын салық (LVT) – ғимараттарға, жеке мүлікке және басқа да жақсартуларға қарамастан, жердің құнына салынатын салық. Ол сондай-ақ орналасқан жер құны салығы, нүктелік бағалау салығы, учаске құны салығы, екі тарифтік салық немесе учаске құн бағасы деп те аталады. Кейбір экономистер LVT-ге жақтас, оның экономикалық тиімсіздікке алып келмейтінін және экономикалық теңсіздікті азайтуға көмектесетінін айтады. Жер құнына салынатын салық прогрессивті салық болып табылады, себебі салық жүктемесі жер иелеріне тиеді, өйткені жер иелігі байлық пен табыспен байланысты. Жер құнына салынатын салық "жетілдік салық" деп аталды және жер құнына салынатын салықтың экономикалық тиімділігі сегізінші ғасырдан бері қабылданды. Адам Смит пен Дэвид Рикардодан бері экономистер осы салықты қолдады, себебі ол экономикалық белсенділікке зиян келтірмейді және субсидиясыз дамуды ынталандырады. LVT Генри Джорджпен байланысты, оның идеологиясы Георгизм деп аталды. Джордж жер құнына салық салу мемлекеттік кірістердің ең логикалық көзі екенін айтты, себебі жердің қоры шектеулі және мемлекеттік инфрақұрылымның жақсаруы жер құнының өсуіне (және сол арқылы төленеді) әсер етеді. Қазіргі уақытта Дания, Эстония, Литва, Ресей, Сингапур және Тайвань елдерінде жер құнына салықтың төмен мөлшерлемесі қолданылады.

Тиімділік

Салықтардың көпшілігі экономикалық шешімдерді бұрмалайды және пайдалы экономикалық белсенділікті төмендетеді. Мысалы, жылжымайтын мүлік салығы құрылыс, күтім және жөндеу жұмыстарын төмендетіп жібереді, себебі жақсартулармен бірге салықтар да артады. Жер салығы (LVT) жердің қалай пайдаланылуына негізделмейді. Жердің қоры іс жүзінде шектеулі болғандықтан, жердің жалға алу бағасы жер иесінің шығындарына емес, жалға алушылардың төлеуге дайын бағасына байланысты. Сондықтан, егер жер иелері LVT-ны жалға алушыларға аударса, олар бағаның өсуін қабылдамай, кішірек кеңістікке көшуі немесе жалға алудан бас тартуы мүмкін. Жерді пайдаланушылар, жердің айналасындағы жақсартулардан пайда көреді. Мұндай жақсартулар жалға алушылардың жалпы сұраныс қисығын оңға қарай жылжытады (олар көбірек төлеуге дайын болады). Ал жер иелері жалға алушылар арасындағы баға бәсекесінен пайда көреді; бұл жағдайда LVT-ның тікелей әсері – жер иелерінің жер бағасы ретінде жеке пайдаға тиетін әлеуметтік пайданың мөлшерін азайту ғана. LVT экономикалық тұрғыдан негізделген деп есептеледі, өйткені ол өндірісті тежемейді, нарықты бұрмаламайды және басқа да зиянды салдарларды тудырмайды. Жер құнына салынатын салық тіпті теріс зиянды салдарға (әлеуметтік пайдаға) әкелуі мүмкін, әсіресе жерді пайдалану жақсарғанда. Экономист Уильям Викри былай деп сенді: «Жерді жақсартуға салынатын мүлік салығын қоспағанда, барлық бизнес салықтарын алып тастап, оларды жер учаскелерінің құнына салынатын салықтармен алмастыру, аймақтың экономикалық тиімділігін едәуір арттырады». LVT-ның тиімділігі практикада байқалады. Фред Фолдвари LVT жерді пайдалануға және иеленуге қарсы шығаратынын айтты, себебі салық жер құнының өзгеруін көрсетеді (өсу және төмендеу), бұл жер иелерін бос немесе аз пайдаланылған учаскелерді дамытуға немесе сатуға итермелейді. Фолдвари LVT-ның қираған қалалық аудандарға инвестицияларды арттыратынын мәлімдеді, өйткені жақсартулар салықтың өсуіне әкелмейді. Бұл өз кезегінде алыс жерлерде салуға ынталандыруды азайтады және қаланың таралуын төмендетеді. Мысалы, Пенсильвания штатының Харрисбург қаласындағы LVT 1975 жылдан бері қолданылып келеді. Бұл саясатты қала әкімі Стивен Р. Рид 1982 жылы қала орталығындағы бос ғимараттардың санын 4200-ден 500-ге дейін азайтуға мүмкіндік берді деп есептейді. LVT экологиялық салық болып саналады, өйткені ол шектеулі ресурс болып табылатын ең жақсы жерлерді ысырап етуді төмендетеді. Көптеген қала құрылысшылары LVT-ның көлікке бағытталған дамуды ілгерілетудің тиімді әдісі екенін айтады.

Жылжымайтын мүлік құндылықтары

Жердің құны уақыт өте бере алатын пайдасын көрсетеді. Бұл құнды жердің нарықта алатын жер рентасы арқылы өлшеуге болады. Жер рентасының қазіргі құны жер бағасының негізі болып табылады. Жер құнына салынатын салық (ЖҚС) жер иесінің алатын жер рентасын азайтады, демек, қалған жағдайлар өзгермей тұрса, жер бағасын төмендетеді. Жерге төленетін рента, егер алып-қоюшылар пайдаланылмаған жерді жинақтауды тоқтатса, тиімділік артуының нәтижесінде де төмендеуі мүмкін. Қаржылық көпіршіктер жинақтарды жалға алуға бағыттайды, басқа инвестицияларға емес, және осылайша экономикалық дағдарыстарға себеп болуы мүмкін. ЖҚС жақтастары жер бағасын белгілеудегі спекуляциялық элементті азайтады, соның салдарынан өнімді капиталға инвестиция салуға көбірек қаражат қалады деп санайды. ЖҚС жеткілікті деңгейде болса, жылжымайтын мүліктің бағасы төмендейді, себебі жылжымайтын мүліктің құнына "капиталданып" кететін жер рентасы салық салынады. Бұл жер иелерін пайдаланылмаған жерді сатуға немесе дамытуға ынталандырады. Бұл кейбір жер иелеріне, әсіресе таза жер иелеріне ЖҚС-нің жоғары ставкаларына қарсы тұруға себеп болуы мүмкін. Жер иелері көбінесе саяси ықпалға ие, бұл ЖҚС-нің кеңінен таралмауының себебін түсіндіруге көмектеседі.

Салықтық әсері

Жер құнына салынатын салық прогрессивті салық әсеріне ие, себебі оны құнды жердің иелері, көбінесе байлар төлейді, ал жер көлемі шектеулі болғандықтан, салық жүктемесі жалға алушыларға, тұтынушыларға немесе жұмысшыларға жоғары жалдау төлемі немесе төмен жалақы түрінде ауыстырыла алмайды. Кейін Мюррей Ротбард осыған ұқсас алаңдаушылықтарды білдіріп, ешбір үкімет құнды әділ бағалай алмайтынын, оны тек еркін нарық анықтай алатынын мәлімдеді. Қазіргі заманғы жылжымайтын мүлік салығын бағалаумен салыстырғанда, жерді бағалауда аз айнымалылар қарастырылады және жақсартуларды қамтитын бағалауларға қарағанда тегіс градиенттерге ие. Бұл ғимараттардың дизайны мен сапасының әртүрлілігіне байланысты. Қазіргі заманғы статистикалық әдістер бұл процесті жақсартты; 1960 және 1970 жылдары көпөлшемді талдау бағалау құралы ретінде енгізілді. Әдетте, мұндай бағалау процесі салық салынатын аумақтағы ең құнды және ең арзан жерді өлшеуден басталады. Содан кейін аралық құндылыққа ие бірнеше учаске анықталып, "бағдаршамдық" құндылықтар ретінде пайдаланылады. Басқа құндылықтар бағдаршамдық құндылықтар арасында интерполяцияланады. Деректер содан кейін дерекқорға жинақталып, географиялық ақпараттық жүйе (ГИС) арқылы «тегістеліп» картаға түсіріледі. Осылайша, бастапқы бағалау қиын болғанымен, жүйе қолданысқа енгеннен кейін, келесі бағалаулар оңайырақ болады.

Кірістер

LVT жалғыз салық ретінде (барлық басқа салықтарды алмастыратын) кейбір адамдар LVT-ның өзі жеткілікті салық түсімін қамтамасыз ете алмайды деп санайды. Дегенмен, басқа салықтардың болуы жер құнын төмендетіп, осылайша олардан жиналатын түсімді азайтуы мүмкін. Физиократтар барлық басқа салықтардың ақырында жерді жалға беру құнының есебінен төленетінін айтқан. Көптеген қазіргі заманғы LVT жүйелері басқа салықтармен бірге жұмыс істейді, осылайша оларды толығымен жоймай, тек олардың әсерін азайтады. Жер салығы, жердің жалға берілетін артығынан (сол уақыт кезеңіндегі толық жер рентасынан) жоғары болса, жерді тастап кетуге алып келеді.

LVT-ның практикалық емес жақтары

Кейбір елдерде жер телімі мен жер иелену құқығына қатысты белгісіздіктердің болуы LVT-ны (жер салымын) қолдануды қиын жасайды. Мысалы, жайылымдық жерлер ауыл тұрғындарының ортақ меншігінде болуы мүмкін және оны ауыл ақсақалдары басқарады. Мұндай жағдайда, салық салу мақсатында жерді сенімдік қоры немесе осыған ұқсас ұйымда ұстау қажет. Егер үкімет меншік шекараларын дәл анықтай алмай және тиісті иелерін анықтай алмайтын болса, салықты кімнен алу керектігін білмейді. Көптеген дамып келе жатқан елдерде нақты меншік құжаттары жоқ. Африка елдерінде жерді тіркеу жүйесі жетілмегендіктен, шекаралар нашар сақталған болуы мүмкін және жер иесі белгісіз болуы мүмкін.

Болжамдау

Дамып келе жатқан қалада бос тұрған жердің иесі салық төлеуге міндетті болады және мүлікті қаржылық салмақ ретінде дұрыс бағалайды, осылайша салықты төлеу үшін жерді пайдалануға ұмтылады. Жер құны салығы жердің бағасының өсуі үшін ғана пайдаланылмаған жерді ұстап тұруға байланысты қаржылық ынтаны жояды, осы арқылы жерді өнімді пайдалануға мүмкіндік береді. Жер құнына салынатын салық осы учаскелерді қарқынды жекеменшікке беруге немесе қоғамдық мақсаттарға пайдалануға ынталандырады.

Өрлеу

Жер сияқты ұсынысы шектеулі тауардың сату бағасы салық салынған жағдайда да өзгермейді. Керісінше, өндірілген тауарлардың бағасы салық көтерілгенде өсуі мүмкін, себебі жоғары өндіріс шығындары жеткізушілердің бастапқы бағамен сатуға дайын бірлік санын азайтады. Бағаның өсуі – өндірушінің салықтың бір бөлігін тұтынушыларға аудару жолы. Жерге деген сұраныстың төмендеуі айналымдағы банк несиесінің көлемін азайтуы мүмкін. Жер иелері LVT (жер салығы) өтемақысын алу үшін жалдау ақысын көтеруге шамасы келмейді, бірақ басқа салықтарды алып тастау жалдау ақысын арттыруы мүмкін, себебі бұл жерге деген сұранысқа әсер етеді.

Жерді пайдалану

Тұрақты сұраныс болжамдалатын жағдайда, салынған аумақтың көбеюі үйлер сияқты жерді жақсартуға жұмсалатын шығындарды төмендетеді. Мүліктік салықты жақсартулардан жерге ауыстыру дамуға көмектеседі. Қалалық кеңістікті тиімді пайдаланбау – қаланың таралуын азайтудың бір әдеттегі жолы.

Жинақ

Жер салығы салықтан қашу мүмкіндігін азайтады, себебі жерді жасыруға немесе елден шығаруға болмайды, ал меншік құқықтары мемлекеттік тіркеуде болғандықтан анықтау оңай. Жер құнының бағалау нәтижелері әдетте ашық мәліметтер болып саналады және сұрау бойынша қолжетімді. Ашықтық салықтан қашуды төмендетеді.

Этика

Жердің құны кеңістікке деген қарама-қарсы талаптардың нәтижесінде артады. Жердің құны көбінесе жер иесіне емес, айналасындағы ортаға байланысты болады.

Дін

Жерді Құдай адамзатқа сыйлаған деп айтылады. Мысалы, Католик шіркеуі 1967 жылы «мүліктердің жалпыға арналған мақсаты» қағидасын жариялады:

Әркім біледі, шіркеу әкелері байлардың кедейлерге деген міндеттерін нақты айқындап берген. Әйгілі Амвросийтің айтуынша: «Кедейге өз мүлігіңнен сыйлық бермейсің, керісінше, оның мүлігін қайтарып бересің. Жалпыға ортақ пайдалану үшін жаратылған нәрселерді өздерің иеленіп отырсыздар. Жер байларға емес, баршаға тиесілі». |Папа Павел VI|Populorum Progressio (1967)

Сонымен қатар, шіркеу мемлекеттік билік органдарының меншік құқығын заңды түрде пайдалануды, жалпы игілік үшін реттеуге құқығы мен міндеті бар екенін, соның ішінде салық салу құқығын да қамтиды деп санайды.

Өзге де капитал

LVT жердің орналасуының жер құнына тигізетін әсерін, сондай-ақ көршілес жерлерге жасалған жақсартуларды, мысалы, жолдар мен мемлекеттік құрылыстарға жақындықты ескереді. LVT – мемлекеттік қаржының құндылықты қанағаттандыру деп аталатын қағидасының ең таза түрі. Мемлекеттік құрылыс жобасы жер құнын арттыра алады, осылайша LVT түсімдерін ұлғайтады. Шын мәнінде, мемлекеттік жақсартуларға олардан пайда көретін жер иелері төлеуі керек. Осылайша, LVT әлеуметтік жағдайда туындаған байлықтың жер құнын қамтиды, бұл жекеменшік (жер емес) байлыққа салынатын салықты азайтуға мүмкіндік береді. LVT көбінесе прогрессивті салық болып табылады, себебі жер иелігі табыспен байланысты және жер иелері салық жүктемесін жалдамаға берушілерге ауыстыра алмайды. LVT әдетте экономикалық теңсіздікті азайтады, жылжымайтын мүлікті дұрыс пайдаланбауға деген ынтаны жояды және экономиканы жылжымайтын мүлік нарығының өрлеуі мен құлдырауына қарсы осалдығын азайтады.

Қазіргі заманға дейінгі

Жер құнына салық салудың негізін құрайтын философиялар мен ұғымдар көне заманда талқыланды, олар егін өнімдеріне салынатын салықтардан бастау алды. Мысалы, ежелгі Үндістанның ришилері жерді ортақ мүлік деп есептеді, ал өңделмеген жерлер өнімді жерлермен бірдей салық төлеуі керек екенін айтты. "Жер – барлық тіршілік иелеріне ортақ, олар өз еңбектерінің жемісін пайдаланады; ол барлығына бірдей тиесілі", сондықтан "әрбір адамға бір бөлік қалдырылуы керек". Апастамба былай деді: "Егер жері бар біреу еңбек етпесе және сондықтан өнім бермесе, ол бай болса, өндірілуі тиіс өнімнің құнын төлеуге міндетті болады". Менций – қытай философы (б.з.д. 300 шамасында), ол салықтар мен баждарды жоюды және оларды қалалық жер жалғасының мемлекеттік жинауымен алмастыруды жақтады: "Базарларда жер жалғасын алыңыз, бірақ тауарларға салық салбаңыз". Орта ғасырларда Батыста алғашқы тұрақты және бекітілген жер салығы жүйесі "хайд" деп аталатын жер өлшеміне негізделді. Хайд бастапқыда бір отбасын асырауға жеткілікті жер мөлшері болды. Кейіннен ол "гельд" деп аталатын жер салығына жататын болды.

Физиократтар

Физиократтар – халықтардың байлығы тек жерді өңдеу немесе жерді игеруден түсетін құнға байланысты деп сенген экономистер тобы. Өнеркәсіптік революцияға дейін бұл көзқарас шамамен дұрыс еді. Физиократия – экономика ғылымының «жаңа заманның алғашқы» мектептерінің бірі. Физиократтар барлық қолданыстағы салықтарды жоюды, толыққанды еркін сауданы және жерге бірыңғай салық салуды ұсынды. Олар жердің ішкі құнын және жер жалғасын ажырата алмады. Олардың теориялары Францияда пайда болды және 18 ғасырдың екінші жартысында кең таралды. Бұл қозғалысқа әсіресе Анн Роберт Жак Турго (1727–1781) және Франсуа Кесней (1694–1774) елеулі үлес қосты. Олар сол кездегі Чарльз Александр де Калон сияқты мемлекеттік қайраткерлерге әсер етті. Физиократтар АҚШ-тағы жер құнына салық салу тарихының бастапқы кезеңдерінде маңызды рөл атқарды.

Радикалды қозғалыс

Радикалды қозғалыстың қатысушысы Томас Пэйн өзінің "Аграрлық әділдік" памфлетінде барлық азаматтарға 21 жасқа толғанда "жер иелігі жүйесінің енгізілуінен оның табиғи мұрасынан айырылғаны үшін ішіралық өтемақы ретінде" 15 фунт төленуі керек деп мәлімдеді. "Адамдар жерді жаратқан жоқ. Жеке меншік – жердің өзі емес, оның жақсартылған құны ғана. Әрбір жер иесі қоғамға өзі пайдаланатын жер үшін жер салымын төлеуге міндетті". Осы ұсыныс – геолобертариандық идеологияның қолдайтын азаматтық дивидендтің бастауы болды. Томас Спенс де ұқсас ұсынысты қолдады, бірақ оның нұсқасында жер салымы жасқа қарамастан жыл сайын тең бөлінетін болар еді.

Генри Джордж

Генри Джордж (2 қыркүйек 1839 – 29 қазан 1897) жер рентасын қоғамдық мақсаттар үшін қайтаруды қолдаған ең белгілі жақтаушы болды. Америкалық журналист, саясаткер және саяси экономист ретінде, ол барлық басқа салықтарды жоятын жерге "бір ғана салық" салуды ұсынды. Джордж бұл ұсынысты алғаш рет "Біздің жеріміз және жер саясаты" (1871) еңбегінде жариялады. Кейіннен, ең көп таралған "Прогресс және кедейлік" (1879) еңбегінде Джордж жердің құны табиғи ерекшеліктерімен қатар, қоғамдық инвестицияларды қоса алғанда, қоғамның экономикалық белсенділігіне байланысты екенін, сондықтан жер рентасы салық кірісінің ең тиімді көзі екенін дәлелдеді.

Ұлыбританиядағы либералды және лейбористік партиялар

Ұлыбританияда XX ғасырдың басында жер салымы (ЛВТ) Либералдық партияның платформасының маңызды бөлігі болды. Дэвид Ллойд Джордж және Х. Х. Асквит «осы сәттен бастап феодализмнің тізбектерімен шектелген жерді босатуды» ұсынды. Оны мансабының басында Уинстон Черчилль де қолдады. Қазіргі Либералдық партия (ертерек Либералдық партияның мұрагері және бұл идеяны қолдайтын Либералды демократтармен шатастырылмауы керек) жергілікті түрдегі жер салымын, Англия мен Уэльстің Жасыл партиясын және Шотландия Жасыл партиясын қолдайды. 1931 жылғы Лейбористтік бюджетке жер салымы енгізілді, бірақ күшіне енгенге дейін консерваторлар басымдығы бар ұлттық үкімет тарапынан жойылды. 1938–1939 жылдардағы парламентте Герберт Моррисон басшылығымен Лондон әкімшілік округінде жер салымын енгізуге талпыныс жасалды, ол «Лондондық бағалау (жер құндылықтары) заң жобасы» деп аталды. Ол сәтсіз аяқталса да, жылдық бағалау арқылы жер салымы жүйесін іске асыруға қатысты заңнаманы егжей-тегжейлі сипаттады. 1945 жылдан кейін Лейбористтік партия жоғары қарсылыққа қарамастан, «дампық құнын» жинау саясатын қабылдады: жоспарлауға келісімнен туындаған жер бағасының өсуі. Бұл 1947 жылғы Қала және елді мекендерді жоспарлау туралы заңның бір бөлігі болды, бірақ 1951 жылы Лейбористтік үкімет билікті жоғалтқаннан кейін ол жойылды. Соңғы уақыттарда Лейбористтік партияның жетекші тұлғалары жер салымын қолдады, атап айтқанда, Энди Бернхэм 2010 жылғы көшбасшылық науқанында, бұрынғы Оппозиция жетекшісі Джереми Корбин және Көлеңкелік канцлер Джон МакДоннелл.

Қытай Республикасы

Қытай Республикасы конституциясында нақты көрсетілген жер салымын (ЛВТ) енгізген алғашқы мемлекеттердің бірі болды. Сунь Ят Сен жер салымы туралы Kiautschou Bay концессиясынан білген, онда жер салымы сәтті жүзеге асырылып, колонияға байлық пен қаржылық тұрақтылық әкелді. Қытай Республикасы жер салымын бастапқыда шаруашылықтарда енгізіп, кейіннен оның табысты болуына байланысты қалалық аймақтарда да қолданды.

Ертедегі неоклассицистер

Альфред Маршалл "таза ауа бағасы" деп аталатын, қалалық жер иелерінен алынатын және халықтың шоғырлануынан туындаған қалалық жер құнына салынатын салықты қолдады. Бұл жалпы салық түсімдері тығыз өнеркәсіптік аудандардың арасында шағын жасыл аймақтарды құруға, сондай-ақ әртүрлі қалалар мен бірігіп жатқан шағын аудандар арасындағы үлкен жасыл аймақтарды сақтауға жұмсалуы керек еді. Бұл идея Маршаллдың шәкірті Артур Пигудың теріс сыртқы факторларға салық салу туралы ойларына әсер етті. Пигу жер құнына салынатын салықты қолдап, оны "салық салу үшін өте жақсы объект" деп атаған эссе жазды. Оның көзқарастары Ллойд Джорджтың Халық бюджетіне қолдау көрсету ретінде қабылданып, түсіндірілді.

Нобель сыйлығының иегерлері

Пол Самуэльсон ЖЖС-ны қолдады. "Біздің идеалды қоғам қоғамға қолжетімді жалпы тұтынуды барынша арттыру үшін жерге рента салығын салуды қажет деп санайды. Таза жер рентасы – өндіріс стимулдарын немесе тиімділікті бұрмаламай, ауыр салық салуға болатын 'артық' сипаттағы нәрсе. Жер құнына салынатын салықты 'өлшенген жер артығынан алынатын пайдалы салық' деп атауға болады". Милтон Фридман: "Барлық салықтар еркін кәсіпкерлікке қарсы – бірақ бізге салықтар керек. Сондықтан сұрақ мынада: ең нашар салықтар қайсы? Менің пікірімше, ең нашар салық – жердің жақсартылмаған құнына салынатын мүлік салығы, бұл Генри Джорджтың көп жылдар бұрынғы аргументі". Пол Кругман ЖЖС тиімді екенімен келісті, бірақ оны бірыңғай салық деп қарастыруға қатысты күмәнданды, өйткені ол табиғи ресурстардан алынатын рентаға салынатын салықтар мен басқа да георгистік салықтарды ескермесе, оның әлеуметтік мемлекетті қаржыландыруға жеткіліксіз болады деп сенді. "Сенсеңіз де, сенбесеңіз де, қалалық экономиканың модельдері георгистік салық салу кем дегенде қалалардың өсуін қаржыландырудың дұрыс тәсілі екенін көрсетеді. Бірақ мен былай деймін: тек жерге салық салу арқылы заманауи әлеуметтік мемлекетті іске қосуға жеткілікті қаражат жинау мүмкін емес". Джозеф Стиглиц Генри Джордж теоремасын түсіндіре отырып, былай деп жазды: "Генри Джордж жерге салынатын салықтың бұрмаланбайтынын дұрыс айтқан, ал теңдік қоғамда жерге салынатын салық мемлекеттік шығыстардың (оптималды түрде таңдалған) деңгейін қаржыландыру үшін қажетті соманы қамтамасыз етеді".

Басқа экономистер

Майкл Хадсон жалға, әсіресе жер жалға салық салуды жақтаушы. Саяси тұрғыдан алғанда, экономикалық рентаға салық салу неолибералдық глобализмнің ең жаман жағына айналды. Бұл жер иелері мен рентагерлердің ең көп қорқатын нәрсесі, себебі жер, жер асты ресурстары және табиғи монополиялар көлемі жағынан өнеркәсіптік капиталдан әлдеқайда асады. Статистикада көз тартатын пайда, тексергенде Рикардоның немесе «экономикалық» рентасы болып шығады. Рик Фальквинге барлық жерді басқа мемлекеттерден қорғай алатын мемлекетке тиесілігін және осы жерді адамдарға нарықтық бағамен жалға беруді көздейтін «салықсыз мемлекет» ұсынды. Австриялық экономист Фред Фолдвари жер салымын (LVT) қолдап, Георгизм мен австриялық модельдерді бизнес айналымын зерттеу теориясына біріктірді. «Дәстүрлі макроэкономикадағы негізгі бизнес айналымын түсіндірудің нақты себебі жоқ, ал австриялық және геоэкономикалық георгистік мектептерде толық емес теориялар бар. Гео-австриялық синтез, керісінше, тарихи айналымдармен үйлесетін және түбірлік себептерді түсіндіретін қуатты теория ұсынады».

Австралия

Австралиядағы жер салығы штаттар тарапынан салынады. Салықтан босату шегі, салық ставкалары және басқа да ережелер әртүрлі. Жаңа Оңтүстік Уэльсте мемлекеттік жер салығы егістік жерлер мен тұрақты тұрғын үйлерді қамтиды және салық шегі бар. Жердің салықтық құнын анықтау жауапкершілігі Бас бағалаушыға жүктеледі. Викторияда жер салығының шегі әр жылдың 31 желтоқсанындағы күні жеке тұлғаның иелігіндегі барлық Виктория мүліктерінің жалпы құнына p=$ шамасында белгіленеді және прогрессивті ставка бойынша салық салынады. Тұрақты тұрғын үй, негізгі өндіріс жері және қайырымдылық ұйымдары пайдаланатын жерлер жер салығынан босатылады. Тасманияда шекті мән p=$ және тексеру күні 1 шілде. P=$ мен P=$ аралығында салық ставкасы 0,55%, ал P=$ жоғары болса 1,5%. Квинслендте жеке тұлғалар үшін шекті мөлшер p=$, ал басқа да ұйымдар үшін p=$, тексеру күні 30 маусым. Оңтүстік Австралияда шекті мән p=$ және прогрессивті ставка бойынша салық салынады, тексеру күні 30 маусым. Кірістер бойынша мүлік салығы Австралиядағы жалпы салықтың 4,5% құрайды. 1986 жылы Квинсленд штатының Брисбен қаласы үшін жасалған үкіметтік есептемесінде LVT қолдану ұсынылды. 2010 жылы федералды үкімет тапсырған Генри салықтық шолуы штат үкіметтеріне мөртабан бажының орнына LVT енгізуді ұсынды. Шолуда бірнеше прогрессивті ставкалар ұсынылды, сондай-ақ көптеген ауыл шаруашылық жерлері ең төменгі диапазонда 0% ставкамен қарастырылды. Австралия астаналық аумағы осы жүйені қабылдауға кірісіп, мөртабан бажын 20 жыл бойы әр жылы 5%-қа төмендетуді және жер салығын 5%-қа көтеруді жоспарлады.

Канада

ХХ ғасырдың басында ЛВТ Канаданың батысында кең таралған. 1910 жылы Ванкуверде мэр Луи Д. Тейлордың басшылығымен муниципалды салық салудың жалғыз түрі ретінде LVT енгізілді. Гэри Б. Никсон (2000) бұл көрсеткіштің ешқашан жер құнының 2% -ынан аспағанын, ал бұл көрсеткіш 1913 жылғы жылжымайтын мүлік дағдарысына тікелей себеп болған спекуляцияны тоқтатуға жеткіліксіз екенін айтты. Кейіннен Канаданың барлық провинциялары жақсартуларға салық салды. Ұлттық баланс есебінде 2022 жылы Канададағы жердің құны 5,824 триллион долларды құрады. LVT Канадада белгілі бір дау тудыруы мүмкін, себебі көптеген канадалықтар мүліктің жоғары бағасының арқасында оны сатып алуда қиындықтарға тап болып жатыр.

Эстония

Эстония муниципалитеттерді қаржыландыру үшін жер құны салығын (LVT) қабылдайды. Бұл мемлекеттік деңгейдегі салық, бірақ түскен кірістің 100% жергілікті кеңестерге бөлінеді. Салық мөлшерлемесі жергілікті кеңес тарапынан 0,1–2,5% шегінде белгіленеді. Бұл муниципалитеттерді қаржыландырудың маңызды көздерінің бірі болып табылады. Жер құны салығы тек жердің құнына ғана салынады. Аз ғана жеңілдіктер қарастырылған, тіпті мемлекеттік мекемелерге де салық салынады. Шіркеулерге тиесілі жерлер салықтан босатылған, бірақ діни ұйымдарға тиесілі басқа жерлер салық салынады.

Гонконг

Гонконгтағы мемлекеттік рента, бұрын патшалық рента деп аталған, салықтарға қосымша салынады. Жаңа аумақтарда (оның ішінде Жаңа Коулун) немесе аумақтың қалған бөлігінде орналасқан және жері 1985 жылдың 27 мамырынан кейін тіркелген мүліктерге жалдау құнының салыққа тартылатын бөлігінің 3% төленеді. Гонконгтың ерекшелігі – жердің барлық бөлігі дерлік үкіметке тиесілі, ол ұзақ мерзімді жалға беру арқылы мүліктен табыс табады. Гонконгта мүлікке салынатын салық "тарифтер" деп аталады, ол мүлікті пайдаланушыға салынады немесе бос тұрған мүліктің иесі төлейді. Бұл мүліктің шамамен жалдау құнының тоқсандық үлесі ретінде есептелінеді.

Қырғызстан

Кенияның LVT тарихы кем дегенде 1972 жылға дейін, тәуелсіздік алғаннан кейін көп ұзамай басталған. Жергілікті билік жер құнына салық салуға міндетті, бірақ 4 проценттен жоғары мөлшерлемелер үшін орталық үкіметтен бекіту алуы керек. 2000 жылға дейін Кенияда ғимараттарға салық салынбаған. Орталық үкімет заң бойынша пайдаланатын жерінің құны үшін муниципалитеттерге төлеуге міндетті. Келлидің пікірінше, осы жер реформасының нәтижесінде Кения өңіріндегі жалғыз тұрақты елге айналды. 2014 жылдың соңына қарай Найроби қаласы әлі де тек жер құнына салық салып отыр, бірақ жақсартуларға салық салу туралы ұсыныс енгізілген.

Мексика

Баха-Калифорнияның астанасы Мехикали 1990 жылдардан бері жер құны салымын (LVT) қолданып келеді, ол Мексикада осы салықты енгізген алғашқы елді мекен болды.

Намибия

Намибияда ауылдық жерлерге жер құны салығы енгізілді, негізгі мақсаты – жерді пайдалануды жақсарту.

Ресей

1990 жылы бірнеше экономист сол кездегі президент Михаил Горбачевқа Ресейге жер құны салымын (LVT) енгізуді ұсынды. Қазіргі таңда Ресейде тұрғын үй, ауыл шаруашылығы және пайдалылық жерлерге 0,3% жер құны салымы, ал басқа түрдегі жерлерге 1,5% салық салынады.

Тайвань

2010 жылға қарай, жер құны салығы және жер құнының өсімділігінен алынатын салықтар Тайваньдағы мемлекеттік кірістердің жалпы сомасының 8,4%-ын құрады.

Тайланд

Тай үкіметі 2019 жылдың наурыз айында Жер және ғимарат салығы туралы заңды (2562 Б.Э.) қабылдады, ол 2020 жылдың 1 қаңтарынан күшіне енді. Бұл заң коммерциялық және пайдаланылмаған жерлерге 1,2%, тұрғын үй жерлеріне 0,3% және ауыл шаруашылығы жерлеріне 0,15% ең жоғары салық ставкалары белгілейді.

Америка Құрама Штаттары

XIX ғасырдың соңында Джорджтың ізбасарлары Алабама штатының Фейрхоп қаласында бір салықтық колония құрды. Қазір коммерциялық емес ұйым болып табылатын бұл колония әлі де аймақтағы жерді иеленеді және салыстырмалы түрде аз жер жалғасын жинайды, бірақ жерге мемлекеттік және жергілікті мүлік салығы салынады. Көбінесе мүлік салығы жер құнынан алынады, ол әдетте жеке бағаланады. Осылайша, жер құнына салық салу көптеген мемлекеттерде қолданылады. Кейбір мемлекеттер оған көбірек жүктеуге тырысты. Пенсильваниядағы кейбір қалалар жер құнына салынатын салықты арттырды, ал жақсартуларға/ғимараттарға/құрылыстарға салынатын салықты азайтты. Мысалы, Алтуна қаласы 2002 жылы тек жер құнына салық салатын мүлік салығын қабылдады, бірақ 2016 жылы оны күштен шығарды. Пенсильванияның көптеген қалалары жер құнына ғимарат құнынан жоғары ставка бойынша салық салатын екі ставкалы салық жүйесін қолданады.

Қытай

Қытайдың нақты құқықтар заңы LVT талдауына негізделген қағидаларды қамтиды.

Ирландия

2010 жылы Ирландия үкіметі 2013 жылдан бастап жер құны салымын (LVT) енгізу туралы хабарлады. Бірақ 2011 жылы үкімет ауысқаннан кейін, оның орнына жылжымайтын мүлік салығы енгізілді.

Жаңа Зеландия

Онжылдап қарапайым LVT қолданылғаннан кейін, Жаңа Зеландия 1990 жылы оны жойды. Оны қайта енгізу мәселесі бойынша пікірталас әлі де жүріп тұр. Ерте замандағы георгист саясаткерлерінің қатарында Патрик О'Реган және Том Пол (Жаңа Зеландия Жер құндылықтары лигасының вице-президенті) болды.

Ұлыбритания

1908 жылдың қыркүйегінде қазына министрі Дэвид Ллойд Джордж Адмиралтействоның бірінші лорды Маккеннаға қосымша Dreadnought кемелерін салуды тапсырды. Кемелерді LVT арқылы қаржыландыру жоспарланған. Ллойд Джордж ұлттық қорғанысты жер салығымен байланыстыру Лордтар палатасының қарсылығын тудырып, халықты қарапайым, эмоционалды мәселенің айналасына біріктіретініне сенді. Жер иелерінен құралған Лордтар 1909 жылдың қарашасында бюджетті қабылдамады, бұл конституциялық дағдарысқа әкелді. LVT 1931 жылы Ұлыбритания заңдарына қысқа мерзімге енгізілді, оны Филип Сноуденнің 1931 жылғы бюджеті ұсынды, ал оны LVT-нің белгілі жақтаушысы Эндрю Макларен МП күшті қолдады. Макларен келесі сайлауда (1931) мандатын жоғалтты және заң күшін жойды. 1937 жылы Макларен жеке мүшелік заң жобасын қайтадан ұсынды, бірақ ол 141-118 дауыспен қабылданбады. Еңбек партиясы және жалпы еңбек қозғалысының ішіндегі Жер кампаниясының жақтастары LVT арқылы "барлық қоғамдық еңбекпен құрылған жер құндылықтарының әділ бөлісін" қолдайды. Оның құрамына Британдық лейбористік партиясының мүшелері, кәсіподақтар, кооперативтер және жеке тұлғалар кіреді. Либерал-демократтардың ALTER (Жер салығын және экономикалық реформаны қолдау) ұйымының мақсаты: Либерал-демократтардың мүшелері арасында жер құнына салық салуды түсінуді және қолдауды арттыру; барлық либерал-демократтарды осы саясатты тұрақты және әділ ресурстарға негізделген экономикалық жүйенің бөлігі ретінде насихаттауға және оны ілгерілетуге шақыру; және либерал-демократтар партиясының ішіндегі және сыртындағы осы мақсаттарды бөлісетін басқа ұйымдармен ынтымақтастық орнату. "Жасылдар" партиясы "салық мөлшері тиісті жердің жалға берілетін құнына байланысты болатын жер құнына салық салу жүйесіне көшуді жақтайды". Эндрю Макларен МП құрған және Генри Джордж қорымен тарихи байланысы бар Экономикалық ғылымдар мектебінде "Әділетті экономика" курсы оқытылады. Қоғамдық пікірді зерттеу көрсетті: "лаардтар мен олардың агенттерінің пікірін ескермегенде, бұл шараға қарсы болуы мүмкін, барлық жауаптардың 20% жер салығын жақтады" (барлық жауаптардың 12% ескерілмегендермен бірге). Үкімет "жер құнына салық салуға көшудің ықтимал әсерін жан-жақты экономикалық бағалау" туралы мәлімдеме жасады. Бірақ ешқандай шара қабылданбады. 2000 жылы Парламенттің жергілікті басқару комитеті жергілікті басқаруды қаржыландыру жөніндегі тергеуінде LVT-ні қарастырды, бірақ соңғы есепте бұл туралы ешқандай мәлімет жоқ болды. 2003 жылы Шотландия Парламенті келесі резолюцияны қабылдады: "Парламент Шотландия үкіметінің соңғы зерттеулерін еске алып, Шотландияның мәдени, экономикалық, экологиялық және демократиялық жаңаруына жер құнына салық салудың қандай үлес қоса алатынын қарастыру және зерттеу арқылы қызығушылық танытады". 2004 жылы Шотландия Парламентінің мүшелері IU-дың 24-ші халықаралық конференциясының ұйымдастырушылары мен делегаттарына қолдау хаттарын жолдады, олардың ішінде Шотландия жасыл партиясының, Шотландия социалистік партиясының және Шотландия ұлттық партиясының мүшелері болды. Бұл саясат 2006 жылғы Шотландияның жергілікті басқару қаржылық шолуында қарастырылды, оның 2007 жылғы есебінде "жер құнына салық салу біздің көптеген критерийлерімізге сәйкес келсе де, егер олар өзгерістердің мәнін және оның артықшылықтарын түсінбесе, жұртшылық мұндай радикалды реформаны қабылдай ма деген сұрақ туындайды. Біз жер құнына салықтың көптеген оң жақтарын жан-жақты қарастырдық, олар біз ұсынатын жергілікті мүлік салығымен [LPT] үйлеседі, әсіресе оның прогрессивті сипаты". Бірақ "[салық салу негізі ретінде салық салынатын құн мен жер құнын қарастырғаннан кейін, біз 1976 жылғы Ұлыбританиялық тергеу комитетінің (Layfield) жергілікті мүлік салығы капиталдық құнға негізделген болуы керек деген ұсынысына қосыламыз". 2009 жылы Глазго қалалық кеңесі LVT енгізуді шешіп, "бұл идея Шотландияның болашақ жергілікті салық салуының үлгісіне айналуы мүмкін" деді. Кеңес "жергілікті мүлік салығы / жер құнына салық салу гибридті салығына ұзақ мерзімді көшуге" келісті. Оның жергілікті салық салу жөніндегі жұмыс тобы қарапайым [гибридті емес] жер құнына салық салуды "жергілікті салық салу реформасының нұсқасы ретінде жоққа шығармау керек: ол көптеген артықшылықтарға ие және көптеген қолданыстағы мәселелерді шеше алады" деп мәлімдеді.

Қазақстан

Зимбабведе үкіметтік коалицияның серіктесі – Демократиялық өзгерістер қозғалысы жер салымын қабылдады.

Бельгия

Бернард Клерфайт Брюссель аймағындағы жылжымайтын мүлік салығын толық қайта қарауды ұсынды, онда жер құнына ғимараттарға қарағанда жоғары салық салынуы керек.

ЕО елдері

Ел Орташа ставка Ең төменгі ставка Ең жоғары ставка Жыл АтауыСипаттама 2.612% 1.6% Белгісіз 0.1% 2.5% 1.5% 2022 Жылжымайтын мүлік салығы