Кіріспе

Тамаққа жоғары сезімталдық реакциясы. Көбінесе сиыр сүті, жержаңғақ, жұмыртқа, теңіз өнімдері, балық, ағаш жаңғақтары, соя, бидай және күріш дақылдары осыған қатысты. Кездесетін жалпы аллергиялар елге қарай өзгереді. 2015 жылғы мәліметтер бойынша, аллергендік иммунотерапияның тағамдық аллергияны емдеудегі тиімділігі дәлелденбегендіктен, қолданылуы ұсынылмайды. Балалардың кейбір тағамдық аллергиялары, мысалы, сүтке, жұмыртқаға және сояға, жас өскен сайын жоғалады, ал жаңғақтар мен теңіз өнімдеріне деген аллергиялар көбінесе жойылмайды. Олар ересектерге қарағанда балаларда жиірек кездеседі және олардың саны артып бара жатқан сияқты.

Жалпы тағамға аллергия

Аллергиялық реакциялар – белгілі бір тағамдық аллергенге ұшырағаннан кейін дамитын иммундық жауаптың қалыптан тыс түрі. Барлық аллергиялық реакциялардың шамамен 90% тағамдық аллергендермен байланысты. Ең көп таралған тағамдық аллергендерге сүт, жұмыртқа, жержаңғақ, ағаш жаңғақтары, балық, моллюскалар, соя және бидай кіреді, олар «үлкен сегіздік» деп аталады. 2021 жылдың сәуір айында президент Джо Байден FASTER Act заңына қол қойды. Бұл маңызды заңға сәйкес, күріш (сезам) азық-түлік таңбасында міндетті түрде көрсетілуге тиіс тоғызыншы аллерген ретінде танылды. Сонымен қатар, ол тағамдық аллергиясы бар отбасылардың өмір сапасын жақсартатын және болашақта тағамдық аллергияның таралуын азайтуға мүмкіндік беретін зерттеулерді қолдауға бағытталған. Жержаңғақ – бұршақ тұқымдасына жататын, балалар мен ересектерде аллергиялық реакцияларды тудыратын ең көп таралған тағамдық аллергендердің бірі. Батыс елдерінің шамамен 2% халқына әсер ететін жержаңғаққа аллергия, басқа тағамдық аллергияларға қарағанда ауыр реакциялар мен анафилаксияны қоздыруға бейім. Ағаш жаңғақтарына – бадам, бразилия жаңғағы, кашью, кокос, қаражаңғақ, макадамия, пекан, фисташка, қарағай жаңғағы және жаңғақ кіреді, олар да жиі кездесетін аллергендер болып табылады. Зардап шегушілер нақты бір ағаш жаңғағына немесе бірнеше түрлі жаңғаққа сезімтал болуы мүмкін. Жержаңғақ пен тұқымдар, соның ішінде күріш және мак, май алу үшін өңделеді, бірақ ақуыздың іздеме мөлшері де аллергиялық реакцияны тудыруы мүмкін. Жұмыртқаға аллергия балалардың шамамен 50-де бірінде кездеседі, бірақ көбінесе бала 5 жасқа толғанда осы аллергиядан арылады. Зардап шегушілер жұмыртқаның ақуызы мен сарызындағы ақуыздарға сезімтал болуы мүмкін, бірақ көптеген балалар ақуызға, ал ересектер көбінесе сарызға аллергиялық. Сиыр сүті нәрестелер мен кішкентай балаларда ең көп кездесетін тағамдық аллерген, бірақ көптеген ересектер де сиыр сүтіне сезімтал. Көптеген зардап шегушілер ірімшік және йогурт сияқты сүт өнімдерін қабылдай алмайды. Сүт аллергиясы бар балалардың шамамен 10% сиыр етіне реакция жасайды, себебі оның құрамында сиыр сүтінде де болатын ақуыздың шағын мөлшері бар. Қабықшалы балықтар – қаңқалылар (шаян, краб, лобстер және т.б.) және моллюскалар (мушлюс, устрица, скалп, кальмар, сегізбұрыш, қарлығаш және т.б.) – ересектерде ең көп кездесетін тағамдық аллергия. Адамдар балық сияқты басқа да теңіз өнімдеріне аллергиялық болуы мүмкін. Балық аллергиясы балықты көп тұтынатын елдерде, балықты аз тұтынатын елдерге қарағанда жиі кездеседі. Соя мен бидай да жиі кездесетін тағамдық аллергендер. Бидайға аллергиясы бар адамдар бидайдың кез келген ақуызына сезімтал болуы мүмкін. Адамдар кейде шикі жеміс-жидектер мен көкөністерге аллергиялық реакция жасайды, бұл ауыз аллергиясы синдромы деп аталады, сондай-ақ химиялық қоспалар да аллергияны тудыруы мүмкін. Перу бальзамы, түрлі тағамдардың құрамында болады, дерматологиялық клиникаларға барушы адамдарда тері сынақтарында ең көп реакция тудыратын «бес аллергеннің» қатарына кіреді.

Экспозиция жолдары

Белгілі бір тағамдық ақуыздарға ұшырау антигендік иммуноглобулин E (IgE) антиденелерінің өндірілуіне әкеледі, ал егер аллергиялық белгілер байқалмаса, бұл аллергиялық сезімталдық деп аталады. Көптеген тағамдық аллергия жағдайларында ауыз арқылы қабылдау – негізгі сезімталдану жолы, бірақ басқа жолдар да бар, олар: ингаляция және терімен тікелей байланыс. Сонымен қатар, арахис аллергиясы ересектерде, бала кезінде терісінен сұйық шығып, қабықтанып жаралар болған жағдайларда жиі кездеседі, бұл терінің зақымдануы сезімталдану қаупін арттыруы мүмкін екенін көрсетеді. Әлем бойынша шамамен 28,5 миллион адам теңіз өнімдері саласында жұмыс істейді, оған балық аулау, аквакультура, өңдеу және өнеркәсіптік тағам дайындау кіреді. Осындай кәсіби ортада балық және моллюскаларға аллергиясы бар адамдар аллергендік ақуыздарға аэрозольдік жолмен ұшырау қаупіне тап болады. Алдыңғы зерттеулер бидайдан 40 түрлі аллергенді анықтады, олардың кейбіреулері қара бидай ақуыздарымен, ал аздаған бөлігі шөп гүлденінің тозаңдарымен қиылысады. Аллергиялық сезімталдық тері арқылы антигенге ұшырау нәтижесінде пайда болуы мүмкін, бұл көбінесе қышымамен (крапивница) көрінеді. Жержаңғаққа аллергиясы бар адамдар үшін тері – маңызды сезімталдану жолы болуы мүмкін. Бірнеше зерттеулер көрсеткендей, жержаңғақ майы бар кремдерге ұшыраған балаларда жержаңғақ аллергиясының даму қаупі жоғары. Бұл синдромның берілуіне генетикалық бейімділік күшті, отбасылық анамнезде аллергиялық аурулардың болуы атопиялық синдромды көрсете алады.

Крос-реактивтілік

Сиыр сүтінің ақуызына аллергиясы бар кейбір балалар соя өнімдеріне де айқас сезімталдық көрсетеді. Кейбір сәби тағамдарында сүт және соя ақуыздары гидролизделген, сондықтан нәрестелер оларды қабылдағанда, олардың иммундық жүйелері аллергенді тани алмайды және олар өнімді қауіпсіз түрде тұтынуға болады. Гипоаллергенді сәби тағамдары ақуыздардың антигендік белсенділігі төмендетілген, ішінара қорытылған түріне негізделген болуы мүмкін. Аминқышқылына негізделген басқа тағамдар ең аз антигендік және сүт аллергиясының ауыр түрлерінде толыққанды қоректік қолдауды қамтамасыз етеді. Қабықшалылар (шаян, краб, лобстер және т.б.) және моллюскалар (муссельдер, устрицалар, скаллоптар, кальмарлар, сегізқұйрық, естіктер және т.б.) – әртүрлі омыртқасыз жануарлар кластары, бірақ аллергендік тропомиозин ақуызы оларда кездеседі және айқас реакцияға жауап береді. Латекске аллергиясы бар адамдарда банан, киви, авокадо және басқа да кейбір тағамдарға аллергия дамуы мүмкін.

Жедел реакция

Аллергияның алғашқы кезеңдерінде, бірінші рет кездесетін I типті гиперсезімталдық реакциясы, интерлейкин 4 (IL 4) деп аталатын цитокин өндіретін TH2 лимфоциттерінде жауап тудырады, бұл лимфоциттер Т-клеткаларының бір тобына жатады. Бұл TH2 клеткалары В клеткалары деп аталатын басқа лимфоциттермен өзара әрекеттеседі, олардың қызметі – антиденелерді өндіру. IL 4-тен түсетін сигналдармен бірге, бұл өзара әрекеттесу В-клетканы IgE деп аталатын антидененің белгілі бір түрін көп мөлшерде өндіруге ынталандырады. Шығарылған IgE қанда айналып, IgE-ге тән рецептормен (Fc-рецептордың бір түрі FcεRI деп аталады) маст клеткалары мен базафилдердің бетіне байланысады, олар екеуі де жедел қабыну реакциясына қатысады. Осы кезеңде IgE-мен қапталған жасушалар аллергенге сезімтал болады. Егер кейін сол аллергенге қайта ұшыраса, аллерген маст клеткаларының немесе базафилдердің бетіндегі IgE молекулаларына байланысуы мүмкін. IgE және Fc рецепторларының өзара байланысуы, бірден көп IgE рецептор кешені бір аллерген молекуласымен өзара әрекеттескенде болады, бұл сезімтал жасушаны белсендіреді. Белсенді маст клеткалары мен базафилдер дегрануляция процесінен өтеді, оның барысында гистамин және басқа да қабынуға қатысатын химиялық медиаторлар (цитокиндер, интерлейкиндер, лейкотриендер және простагландиндер) өз түйіршіктерінен қоршаған тіндерге шығарылады, бұл тамырлардың кеңеюі, шырыштың бөлінуі, жүйкелердің қоздырылуы және тегіс бұлшық еттің жиырылуы сияқты бірнеше жүйелік әсерлерге алып келеді. Бұл ринореяға, қышуға, тыныс қиындығына және анафилаксияға себеп болады. Симптомдар адамның, аллергеннің және әсер ету жолының ерекшеліктеріне байланысты, организмнің барлық жүйесіне таралуы (классикалық анафилаксия) немесе белгілі бір дене жүйелерінде орналасуы мүмкін. Маст клеткаларынан шығатын цитокиндер ұзақ мерзімді әсерлердің сақталуына да ықпал етуі мүмкін.

Диагностика

Диагноз көбінесе медициналық тарихқа, диетадан белгілі бір тағамды алып тастауға, теріге тікелей сынақ жасауға, тамаққа тән IgE антиденелерін анықтау үшін қан тапсыруға немесе ауыз арқылы тамақпен сынауға негізделеді. Теріге тікелей сынақ жасау оңай және нәтижелері бірнеше минут ішінде қолжетімді болады. Әртүрлі аллергологтар сынақтар үшін әртүрлі құралдарды қолданады. Кейбіреулері екі тісті инеге ұқсайтын "арқалы ине" пайдаланады. Басқалары "көптеген тісті ине" тақтасын қолданады. Бұл сынақтарда күдікті аллергеннің шағын мөлшері теріге немесе сынақ құралына жағылады. Бұл аллергеннің шағын мөлшерін тері астына енгізеді. Аллергиялық реакция болған жерде қызыл дөңгелек пайда болады. Бұл сынақ көбінесе оң немесе теріс нәтиже береді. Бұл IgE анықталғандықтан, адамның белгілі бір тағамға аллергиясы бар-жоғын тез білуге көмектеседі. Терідегі сынақтар адам аллергенді жұтқанда қандай реакция болатынын немесе қандай реакция болуы мүмкін екенін болжай алмайды. Дегенмен, ол пациенттің тағамға аллергиясы бар екенін оның бұрынғы реакцияларына сәйкес растай алады. Бұл әдіспен IgE емес аллергияны анықтау мүмкін емес. Жіберіліп тексеру теріде аллергиялық қабынуды тудыратын нақты затты анықтау үшін қолданылады. Ол кешіккен тамақ реакцияларын анықтайды. Қанды тексеру аллергияны анықтаудың тағы бір жолы, бірақ ол бірдей кемшілікке ие және тек IgE аллергендерін анықтайды, барлық мүмкін аллергендер үшін жұмыс істемейді. Радиоаллергосорбенттік сынақ (RAST) белгілі бір аллергенге IgE антиденелерін анықтау үшін қолданылады. RAST нәтижесінен алынған көрсеткіш, нақты RAST түрінен алынған болжамды мәндермен салыстырылады. Егер көрсеткіш болжамды мәндерден жоғары болса, аллергия адамда болуы мүмкін. Бұл сынақтың бір артықшылығы - ол бір уақытта көптеген аллергендерді тексеруге мүмкіндік береді. CAP RAST, RAST-ке қарағанда жоғары нақтылыққа ие; ол әрбір аллергенге IgE мөлшерін көрсете алады. Зерттеушілер белгілі бір тағамдар үшін "болжамды мәндерді" анықтады, оларды RAST нәтижелерімен салыстыруға болады. Егер адамның RAST көрсеткіші сол тағамның болжамды мәнінен жоғары болса, науқаста аллергиялық реакция (қызба және анафилаксия реакцияларымен шектеледі) пайда болуының 95% -тан астам мүмкіндігі бар, егер ол тағамды жесе. Қазіргі уақытта сүт, жұмыртқа, жержаңғақ, балық, соя және бидай үшін болжамды мәндер бар. Қанды тексеру бір үлгіден жүздеген аллергенді анықтауға мүмкіндік береді, соның ішінде тамақ аллергиясы және ингаляциялық аллергендер де қарастырылады. Дегенмен, IgE емес аллергияны бұл әдіспен анықтау мүмкін емес. Антигенді лейкоциттік жасушалық антителолар сынағы және тамақ аллергиясының профилі сияқты басқа кең таралған сынақтар дәлелденбеген әдістер болып саналады және оларды қолдану ұсынылмайды. Тамақпен сынау IgE аллергендерінен туындамайтын аллергендерді анықтау үшін қолданылады. Аллерген адамға таблетка түрінде беріледі, сондықтан адам аллергенді тікелей жұта алады. Адамның белгілері мен симптомдары бақыланады. Тамақпен сынаудың қиындығы - анафилаксия мүмкіндігіне байланысты оны ауруханада мұқият бақылаумен жүргізу қажет. Тамақпен сынау, әсіресе қос соқыр, плацебомен бақыланатын тамақпен сынау, тамақ аллергиясын диагностикалаудың алтын стандарты болып табылады, соның ішінде көптеген IgE емес реакциялар да, бірақ оны сирек жасайды. Қос соқыр тамақпен сынауда күдікті аллергенді капсулаға салып, науқасқа беріп, оның аллергиялық реакцияның белгілерін бақылайды. Тамақ аллергиясын диагностикалаудың ұсынылатын әдісі - аллергологтың қарауына түсу. Аллерголог пациенттің тарихын және тамақ ішкеннен кейін байқалған симптомдар мен реакцияларды қарастырады. Егер аллерголог симптомдар немесе реакциялар тамақ аллергиясына сәйкес келетінін сезінсе, ол аллергиялық сынақтарды жүргізеді. Эозинофильді немесе IgE емес реакцияларды бағалау үшін қосымша диагностикалық құралдарға эндоскопия, колоноскопия және биопсия жатады.

Алдын алу

Төрт айдан астам емшек сүтімен тамақтандыру атопиялық дерматит, сиыр сүтіне аллергия және балалық шақтағы үскіріктің алдын алуға көмектеседі. Потенциалды аллергендерге ерте толығудың қорғау әсері болуы мүмкін. Бұрынғы ұсынымдар арахисті енгізуді кейінге жылдыруға кеңес берген, бірақ қазір бұл арахис аллергиясының соңғы кезде көбеюіне себеп болды деп саналады. Аллергиялық реакциядан сақтану үшін қатаң диета сақтауға болады. Аллергиялық реакцияны тудыру үшін қанша аллергенді тағам қажет екенін анықтау қиын, сондықтан одан толығымен бас тарту керек. Кейбір жағдайларда, аллергендермен тері арқылы жанасу, дем алу, сүйісу, спортпен айналысу, қан құю, косметика және алкоголь арқылы туындаған гиперсезімталдық реакциялар болуы мүмкін. Арахис пен жұмыртқаны басқа қатты тағамдармен бірге, немесе бір жасқа дейін енгізу тағамдық аллергияның дамуын болдырмауға көмектеседі. Бұл аллергенді тағамдарды өмірдің бірінші жылында енгізу қауіпсіз болып көрінеді. Әртүрлі тағамдық аллергендерді енгізуге мүмкіндік терезесі болуы мүмкін, мысалы, арахистен бұрын жұмыртқа енгізу.

Ингаляциялық әсер

Азық-түлік өнеркәсібінде жұмыс істейтін адамдарда ауадағы бөлшектерге немесе белгілі тағам аллергендерінің буларына аллергиялық реакциялар кәсіби ауру ретінде кездеседі, бірақ олар үй жағдайында, мейрамханаларда немесе ұшақтар сияқты жабық кеңістіктерде де пайда болуы мүмкін. Екі шолуға сәйкес, тыныс алу симптомдары жиі кездеседі, бірақ кейбір жағдайларда анафилаксияға дейін прогрессиялайды. Аллергенді тағамдарды жұту арқылы туындаған реакциялардың ең көп тіркелген жағдайлары жержаңғақ, теңіз өнімдері, дәнділер, ағаш жаңғақтары және сиыр сүтіне байланысты болды. Бір шолуда басқа тағамдарды жұту арқылы туындаған аллергиялық реакциялардың мысалдары келтірілген, соның ішінде тағамды ауызға қабылдағанда реакция болмайтын жағдайлар да бар.

Эпинефрин

Эпинефрин (адреналин) – ауыр аллергиялық реакцияларды (анафилаксияны) емдеудің бірінші қадамы. Уақтылы қолданған жағдайда, эпинефрин оның салдарына қарсы әрекет ете алады. Эпинефрин тыныс жолдарының ісінуін және бітелуін басады, қан айналымын жақсартады; қан тамырлары тартылып, жүрек соғу жиілігі артады, соның нәтижесінде дене мүшелеріне қан ағыны жақсарады. Эпинефрин рецепт бойынша автоинжекторда қолжетімді.

Антигистаминдік заттар

Антигистаминдік дәрілер аллергиялық реакцияның кейбір жеңіл белгілерін басады, бірақ анафилаксияның барлық белгілерін емдемейді. Антигистаминдер гистаминнің әсерін тоқтатып, қан тамырларының кеңеюіне және плазма ақуыздарының шығуына кедергі келтіреді. Гистамин сонымен қатар сезімталдық жүйке ұштарына әсер ететін қышуды тудырады. Тамақ аллергиясына жиі қолданылатын антигистамин – дифенгидрамин.

Стероидтар

Глюкокортикоидты стероидтер аллергиялық реакция кезінде бөлінетін химиялық заттарға шалдыққан иммундық жүйе жасушаларын басып тыныштандырады. Мұрынға шашыратылатын осы емді анафилаксияны емдеу үшін қолдануға болмайды, себебі ол стероидтің тікелей тиген жеріндегі белгілерді ғана жеңілдетеді. Стероидтерді қолдануға болмайтын тағы бір себеп – қабынудың төмендеуіне кешігу. Стероидтерді ауызға қабылдауға немесе инъекция жасауға болады, осылайша организмнің барлық бөлігіне әсер етуге және емдеуге болады, бірақ олардың тиімділігіне жету үшін көбінесе көп уақыт керек.

Иммунотерапия

Иммунотерапия иммундық жүйені белгілі бір иммундық жауапты тудыруға немесе басуға бағытталған. Аллергияны емдеуде қолданылатын иммунотерапиялар организмді аллергендерге көбейтілген дозада біртіндеп таныстыру арқылы иммундық жүйені сезімталдықтан төмендетуге тырысады. Осы иммунотерапия түрлерінің нәтижесі әртүрлі және шектеулі болған, және көбінесе жержаңғақ және қоршаған орта аллергиясын емдеу үшін қолданылады.

Омализумаб

Омализумаб – Xolair тауарлық атауымен сатылатын инъекциялық астманы емдеуге арналған препарат, 2024 жылдың ақпан айында АҚШ-та тамақ аллергендеріне кездейсоқ түсуден туындайтын ауыр реакцияларды азайту мақсатында бекітілді. Бұл генетикалық түрлендірілген моноклональды антидене болып табылады, ол иммуноглобулин Е (IgE) молекуласына арнайы байланысып, иммундық жауаптың күшін азайтады. Бидай, жұмыртқа, сүт және бидай мен сүт қосылған ысталған өнімдерге қатысты оң нәтижелер тіркелді.

Эпидемиология

Тамақ аллергиясы әлемдік халықтың 10%-ға дейін қамтиды және қазіргі уақытта батыс елдерінде балаларда (~8%) ересектерге (~5%) қарағанда көбірек кездеседі. Балалардың ең көп кездесетін аллергиялары – сиыр сүтіне, тауық жұмыртқасына, жержаңғаққа және ағаш жаңғақтарына. АҚШ-та шамамен 15 миллион адам тамақ аллергиясымен күреседі. 1997 жылы АҚШ-та жержаңғаққа аллергиясы бар балалардың көрсеткіші 0,4% болса, 2008 жылы ол 1,4%-ға өсті. Австралияда 1994-2005 жылдар аралығында тамақтан туындаған анафилаксияға байланысты ауруханаға түсу көрсеткіші орташа есеппен 13,2%-ға артты. Сонымен қатар, теңіз өнімдеріне аллергия ересектер мен жасөспірімдерде анафилаксияның ең көп кездесетін себебі болып табылады, әсіресе Гонконг, Тайвань, Сингапур және Таиланд сияқты Шығыс Азия елдерінде. Мысалы, 9 еуропалық елдің ішінде жұмыртқаға аллергия Ұлыбританияда ең көп, ал Грецияда ең аз таралған.

Арнайы популяция: балалар

Сүт ақуызына аллергиясы бар балалардың шамамен 75% -ы сүт қосылған ысталған тағамдарды, яғни, кекс, печенье, торт және гидролизделген формулаларды қабылдай алады. Сүтке, жұмыртқаға, сояға, жержаңғаққа, ағаш жаңғақтарына және бидайға аллергиясы бар балалардың шамамен 50% -ы 6 жасқа дейін аллергиясынан өтеді. 12 жасқа келгенге дейін аллергиясы сақталған балалардың аллергиясынан арылу ықтималдығы 8%-дан төмен.

Америка Құрама Штаттары

Құрама Штаттарда азық-түлік аллергиясы үш жасқа дейінгі нәрестелердің 5%-ына және ересектердің 3%-дан 4%-ына дейін әсер етеді. Азық-түлік аллергиясының таралуы күшейіп келеді. Азық-түлік аллергиясы салдарынан жылына шамамен 30 000 адам шұғыл жәрдемге жүгінеді және 150 адам өлімге ұшырайды.

Реттеу

Тамақ аллергиясының көрсеткіштері артып жатыр ма, жоқ па, белгісіз болғанымен, тамақ аллергиясына қатысты хабардарлық әлдеқайда артты, бұл балалардың, олардың ата-аналары мен күтушілерінің өмір сапасына әсер етеді. АҚШ-та 2004 жылғы «Тамақ аллергендерін таңбалау және тұтынушыларды қорғау туралы» заң адамдарды тамақ қаптамасын қолға алған сайын аллергия мәселелерін еске түсіреді, ал мейрамханалар өз менюлеріне аллергендер туралы ескертулер қосты. Ас шефтерін даярлайтын жетекші мектеп саналатын Америка Кулинарлық институтында аллергенсіз тамақ дайындау курстары мен жеке оқу ас үйі бар. Мектептерде қандай тағамдарды мектепке әкелуге болатынына қатысты белгілі бір ережелер бар. Мұндай шараларға қарамастан, қауіпті аллергиясы бар адамдар басқалардың үйінде, мектепте немесе мейрамханада кездейсоқ аллергенге тап болуы мүмкін екенін жақсы біледі.

Крес-заразылану нәтижесінде табылған қалдықтар

Аллергендерді атаулы ингредиенттерден басқа белгілеудің мәні күмәнді. Бұл азық-түлік тізбегінің кез келген нүктесінде (шикізатты тасымалдау, сақтау немесе өңдеу кезінде, өңдеу және қаптау үшін ортақ жабдықтардың болуынан және т.б.) аралас байланыс немесе аралас ластану салдарынан кездейсоқ кездесетін ингредиенттерді таңбалауға қатысты. Бұл саладағы сарапшылар аллергендерді таңбалау тұтынушыларға және осы тұтынушыларға кеңес беретін және емдейтін денсаулық сақтау мамандарына пайдалы болса, онда қандай тағамдарды таңбалау қажет екендігі, таңбалаудың ешқандай мақсаты жоқ болатын шекті мөлшерлері және аллергендерді анықтау әдістерін тексеру және әдейі немесе байқаусыздан зақымдалған тағамдарды қайтарып алу үшін жарамдылық туралы келісім болуы керек деп ұсынады. Таңбалау ережелері ингредиенттердің міндетті таңбалануын және ерікті таңбалануды, аллергендерді алдын ала таңбалау деп аталатын, сонымен қатар "ішінде болуы мүмкін" деген мәлімдемелер болуы мүмкін, байқаусыз, іздік мөлшерде, өндіріс кезінде аралас ластану. Аллергендерді алдын ала белгілеу тұтынушыларды шатастыра алады, әсіресе ескертудің мәтінінде көптеген өзгерістер болуы мүмкін. Аллергендерді алдын ала белгілеу АҚШ-та ерікті болып табылады. 2014 жылдан бастап аллергендерді алдын ала таңбалау тек Швейцарияда, Жапонияда, Аргентинада және Оңтүстік Африкада реттеледі. Аргентина 2010 жылдан бастап аллергендерді алдын ала таңбалауға тыйым салу туралы шешім қабылдады және оның орнына өндірушіге өндіріс процесін бақылау және өнімдерде бар екені белгілі аллергендік ингредиенттерді ғана таңбалау міндетін жүктеді. Оңтүстік Африка елінде, өндірушілер, құжаттандырылған тәуекелдерді бағалау арқылы және Жақсы Өндірістік Әдiстемені ұстануға қарамастан, өскiрiс арқылы өскiрiс болуы мүмкін екендiгiн көрсеткеннен басқа, аллергендерді алдын ала белгілеуге рұқсат етiлмейдi. VITAL 2.0 бағдарламасын азық-түлік индустриясы қолдаған Allergen Bureau үкіметтік емес ұйымы әзірледі. Еуропалық Одақ қасақана ластануды белгілеу ережелерін жасау процесін бастады, бірақ 2024 жылға дейін жарияламайды деп күтілуде. Бразилияда 2016 жылдың сәуірінен бастап өнімге кез келген аллергенді тағам немесе оның туындылары қасақана қосылмаған, бірақ дұрыс өндіріс тәжірибесі мен аллергенді бақылау шаралары кездейсоқ ізгі мөлшерлердің болуын болдырмау үшін жеткіліксіз болған жағдайда, өріс аралас зақымдану мүмкіндігін декларациялау міндетті. Бұл аллергендерге бидай, сұлы, арпа, сұлы және олардың будандары, қаңылтырлар, жұмыртқалар, балық, жержаңғақ, соя, сүт сүтқоректілердің барлық түрлері, бадам, фундук, кашу, бразилия жаңғағы, макадамия жаңғағы, жаңғақ, пекан жаңғағы, фисташки, қарағай жаңғағы және каштандар жатады. және 2016 жылғы АҚШ Ұлттық ғылым академиясының есебі генетикалық модификацияланған тағамдарды тұтыну мен тағамға аллергияның таралуының өсуі арасында ешқандай байланыс жоқ деген қорытындыға келді. Бір алаңдаушылық - генетикалық инженерия аллергияны қозғайтын тағамды аллергиялық етеді, яғни реакцияны бастау үшін кішігірім бөліктер жеткілікті болады. Кейбір елдерде генетикалық модификацияланған ингредиенттер бар барлық тағамдар осылай таңбалануы керек және зиянды әсерлер туралы хабарлау үшін іске қосылғаннан кейінгі бақылау жүйесі болуы керек (кейбір елдерде дәрі-дәрмектер мен диеталық қоспалар туралы хабарлау талаптарына ұқсас).

Диагностика мәселесі

Азық-түлік аллергиясының таралуы туралы мәліметтердің артық және жетіспеушілігі кездеседі. Тамаққа деген аллергияның өздігінен қойылған диагнозы, шын азық-түлік аллергиясының көрсеткіштерінен жоғары, себебі адамдар аллергиялық емес көтере алмаушылықты аллергиямен шатастырады, сондай-ақ аллергиялық емес белгілерді аллергиялық реакция деп қате түсінеді. Керісінше, амбулаториялық немесе стационарлық жағдайда аллергиялық реакцияларды емдеген медицина қызметкерлері барлық жағдайды тіркемеуі мүмкін. Соңғы кезде тіркелген жағдайлардың көбеюі, шындығында аурудың жиілігінің өзгеруін немесе медицина қызметкерлерінің хабардарлығының артуын көрсетеді.

Әлеуметтік әсері

Тамаққа қатысты қорқыныш өмір сапасына маңызды әсер етеді. Тамақ аллергиясының әлеуметтік салдары ересек жасқа дейін жалғасуы мүмкін.

Портрет бейнесі

Телевизия мен фильмдерде тамақ аллергиясы туралы көрсетілімдер дәл емес, көбінесе комедиялық эффект үшін немесе аллергиялық реакцияның салдарының ауырлығын азайту үшін пайдаланылады. Бұл стереотиптер халықты жаңылыстырады және ойын-сауық индустриясы болашақта тамақ аллергиясын бұрыс бейнелеуіне әкеледі. Стереотиптердің түрлері: 1) кейіпкерлерде тамаққа аллергия бар, бұл оларды саботаж жасау үшін пайдаланылатын әлсіздік ретінде көрсетіледі. «Паразит» фильмінде үй шаруасының жұмысынан босатылуына оның шабдалыға аллергиясы себеп болады. 2) Тамақ аллергиясы комедиялық эффект үшін қолданылады, мысалы, «Хитч» фильмінде және «That '70s Show» телесериалында Келсоның жұмыртқаға аллергиясы. 3) Тамақ аллергиясы кейіпкерлерге қосымша, олар жағымсыз, әлсіз және аса сезімтал болып бейнеленеді, бұл олардың аллергиясы нақты емес немесе қауіпті емес деген ойға келтіруі мүмкін. «The Big Bang Theory» сериалының 1-ші маусымының 16-шы эпизодында Говард Воловиц Леонардтың туған күні тойына қайтуын кешіктіру үшін арахис бар тағамды қасақана жейді (және ауыр реакцияны бастан өткізеді). 4) Мұндай бейнелеулер тамақ аллергиясының салдарының ауырлығын азайтуы мүмкін, кейбіреулері Бенадрилмен емдеу жеткілікті екенін көрсетеді. Тамақ аллергиясының күлкілі бейнелерін көру денсаулық сақтау саясатын қолдауға кері әсер етеді, себебі олардың қауіптілігі төмендеп көрінеді. Сезімталдықты азайту әдістері зерттелуде. Зерттеу салаларына ерекше оралдық толеранттылықты тудыру (оралдық иммунотерапия деп те аталады) және тіл астындағы иммунотерапия жатады. Тамақ аллергиясы үшін аллергендік иммунотерапияның тиімділігі әлі анықталмаған, сондықтан 2015 жылдан бері ұсынылмайды, бірақ оның әсері 12 айдан аспаған. Сәбилер үшін полиқанықпаған май қышқылдарына бай майларды қосымша тамақтандыру нәресте кезінде немесе балалық шақта тамаққа аллергия, экзема немесе астма қаупіне әсер етпеді. Пробиотиктер, пребиотиктер және олардың үйлесімі (синбиотиктер) нәрестелер мен балалардың аллергиясын емдеу немесе алдын алу үшін зерттелуде. Қарастырылған мәліметтер бойынша экзема үшін емдеудің пайдасы бар, бірақ астма, ындырау немесе риноконъюнктивит үшін емес. Тамақ аллергиясын алдын алу үшін дәлелдер жеткілікті емес және бұл әдіс әлі ұсынылмайды. Ұлыбританиядағы Тамақ стандарттары агенттігі тамақ аллергиясы және тамаққа қатысты төзбеушілік туралы зерттеулерді қаржыландыруға жауапты. 1994 жылы құрылғаннан бері олар 45-тен астам зерттеуді қаржыландырды. 2005 жылы Еуропа аллергияны зерттеуге арналған көп елдік жобаны – EuroPrevall-ды құрды.