Канадалық Либералдық партиясындағы тартыстар мен саяси күрес
2003–2004 Liberal Party of Canada infighting
Канада либералдық партиясы: Мартіннің басшылығы, дау-жанжалдар, сайлау және партия ішіндегі келіспеушіліктер. Либерал үкіметінің 12 жылдық билігінің аяқталуы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Пол Мартиннің Канада Либерал партиясының төрағалығына келуінен (2003 жылдың 14 қарашасы) бастап, 2004 жылғы федералды сайлау туралы жарияланғанға дейін (2004 жылдың 23 мамыры) партия ішінде үлкен дау-жанжалдар болды. Либерал партиясының жікке бөлінуі, партияның «Спонсорлық ісі» деп аталатын дауға қатысуы және біріккен консервативті оппозицияның күші 2006 жылғы федералды сайлауда 12 жылдық либерал үкіметінің аяқталуына себеп болды.
The period between Paul Martin's assumption of the leadership of the Liberal Party of Canada (November 14, 2003) and the announcement of the 2004 federal election (May 23, 2004) saw a considerable amount of infighting within the party. The divisions in the Liberal Party, the party's embroilment in the Sponsorship Scandal, and a united Conservative opposition, all combined to end 12 years of Liberal rule in the 2006 federal election.
1990 жылғы Конвенция
Жан Критиен мен Мартин 1990 жылғы көшбасшылық конвенциясында Тёрнер отставкаға кететінін жариялағаннан кейін бақталасты. Мич-Лейк келісімі либералдар үшін бөлінуге әкелуі мүмкін мәселе болды. Трюдо зейнеттен шығып, келісімге қарсы науқан жүргізді, ал Тернер мен Мартин оны қолдайтындарын мәлімдеді. Тернер үкіметте Трюдоның көптеген саясатына жеке қарсы болғанмен, Мич-Лейк екі топтың арасындағы ашық пікір қақтығысының бір белгісі ретінде қарастырылды. Критиеннің өзі Мартиннің келтірген кейбір "жараларын" ешқашан кешірмегенін айтты; ең айқын жағдай – Мартиннің жақтастары "vendu" деп ұрандаған кезде болды, бұл француз тілінде "сатқын" деген мағынаны білдіреді. Критиен бірінші раундта жеңіске жеткенімен, Мартин күшті екінші орын алды, бұл оған жеңілдіктер алуға мүмкіндік берді. Мартин 1993 жылғы федералды сайлау кезінде саясатты жасауға үлкен үлес қосты. Либералдар үлкен көпшілік дауыспен үкіметке ие болды, ал Мартин Қаржы министрі болып тағайындалды.
Jean Chrétien and Martin squared off in the 1990 leadership convention after Turner announced his pending resignation. The Meech Lake Accord had been a potentially divisive issue for the Liberals. Trudeau came out of retirement to campaign against the Accord, while Turner and Martin declared their support for it. While Turner had privately opposed many of Trudeau's policies while in Cabinet, Meech Lake was seen as one of the signs of open disagreement among both factions. Chrétien himself said that he never forgave Martin for some of the "wounds" that the latter inflicted; the most notable was during a leadership debate when Martin supporters shouted "vendu", a French insult meaning sellout. Although Chrétien won on the first ballot, Martin had a strong second place showing, which allowed him to force concessions. Martin played a major role in drafting policy during the 1993 federal election. The Liberals, as it turned out, won a landslide majority government, and Martin was appointed to the key post of Minister of Finance.
Chrétien үкіметі
1997 жылғы сайлау науқанында либералдар өте шағын артықшылықпен қайта сайланды, бірақ олар Төменгі палатадағы ең ірі партия болып қала берді. Рег Алкок сияқты бірнеше депутат Манитобадағы Қызыл өзеннің қиратушы су тасқынынан кейін дауыс беру уақытына қарсы шықты. Басқалары үкімет билікте үш жарым жыл ғана болғандықтан сайлауды тағайындау әлдеқайда ертерек деп ойлады, және либералдық қолдаудың төмендеуі Кретиеннің партия басшылығына деген сенімді әлсіретіп жіберді. 2000 жылғы сайлау қарсаңында Кретиен мен Мартин арасындағы шиеленіс күшейді, Мартиннің жақтастары науқан басталар алдында билікті өз қолдарына алуды қалады. Дегенмен, партия 1993 жылғы сайлаудағыдай көп мандатқа ие болды (барлық басқа саяси партиялардың есебінен), бұл Кретиенді қызметте қалуға ықпал етті. Осы кезеңде Мартин Кретиеннің ізбасары ретінде өзін бекіту үшін жұмыс істеді, либералдық партияның көптеген институттары оның жақтастарының бақылауында болуын қамтамасыз етті.
The Liberals were re elected with a razor thin majority in the 1997 campaign, although they were still by far the largest party in the House of Commons. Several MPs such as Reg Alcock had opposed the timing of the vote, in wake of the devastating Red River Flood in Manitoba. Others felt that it was too early to call an election, since the government had only been in power for three and a half years, and the resulting drop in Liberal support likely undermined confidence in Chrétien's leadership of the party. Rumours of a division between Chrétien and Martin intensified around the 2000 election, with Martin's supporters wanting to take over before the campaign. However, the party managed to win almost as many seats as in 1993 (at the expense of all the other political parties) persuading Chrétien to stay on. Around this time, Martin had worked throughout this time to position himself as the clear successor to Chrétien, ensuring that most of the institutions of the Liberal Party were controlled by his allies.
Кредиен-Мартин бөлінісі
Екі адам арасындағы дау 2002 жылдың жазында шиеленісіп, Кристиан Мартиннің басшылыққа үміткерлігін ашық түрде жариялауын шектеуге тырысқан кезде күрт өршиді. Бұдан кейін оқиғаның мән-жайы әртүрлі интерпретацияланды. Мартин Кретиеннің өзін министрліктен босатқанын алға тартады, бұл туралы БАҚ-та кеңінен хабарланды, ал Кретиен Мартиннің өзі отставкаға кеткенін мәлімдеді. Қай жағдайда болса да, Мартиннің кабинеттен кетуі оның басшылық үміткерлігіне көмектесті, себебі оған қаржы көздерін ашу қажет болмады, ал Мартиннің қарсыластары (Джон Манли, Аллан Рок және Шила Копс) кабинетте болғандықтан, қағидаларды сақтауға міндетті болды. Мартиннің беделі мен оның жұмыстан босатылуына байланысты туған наразылық Кретиенді зейнетке шығу күнін белгілеуге итермеледі. Мартиннің жұмыстан босатылуынан/отставкасынан кейін ол елді аралап, басшылыққа үгіт жүргізді, ал оның либералды ұйымдастырушылары 2003 жылдың қаңтарында Кретиенге қарсы дауыс беруге дайындалды. Күзде Кретиен 2004 жылдың ақпан айында, партия мүшелерінің жартысынан азы оны қолдауға келісім білдіргеннен кейін, орнынан кететінін жариялады. Кретиен орнынан кетуге дайындалып жатқанда, Парламент партияларға корпорациялардан сайлау қаржысын қабылдауға тыйым салатын заңды қабылдады, сондай-ақ партияларға өткен сайлаудағы халықтың қолдауына қарай субсидия беруді бекітті. Бұл заң, бастапқыдағы ықпал ету схемаларының ашыққа шығуынан кейін сайлау реформасы ретінде жағымды қабылданғанымен, көптеген депутаттар оны либералдардың қаржыландыруының негізгі көзін кесіп тастайтын «улы дәрі» деп қарастырды, өйткені соңғы он жыл бойы олар компаниялардан түскен қаржының көп бөлігін иеленген, себебі оппозиция шашыраңқы болды. Партия президенті Стивен ЛеДрю C-24 заң жобасын «тасқа басқандай ақымақ» деп сынады. Оппозициялық партиялар C-24 заң жобасының артықшылықтарын өздерінің қалыптасқан төменнен жоғарыға қарайғы қаржы жинау арқылы пайдалануға дайын болса, либералдар бұл өзгеріске дайын емес еді. Бұл оларға 2004 және 2006 жылғы сайлау науқандарында қиындық туғызып, оларды үлкен қарыздарда қалдырды.
The dispute between the two men came to a head in the summer of 2002, when Chrétien tried to curtail Martin's open campaigning for the leadership. What ensued is of some debate. Martin claims that he was fired from cabinet by Chrétien, which is what was widely reported in the media, while Chrétien claims that Martin had resigned. In either case, Martin's departure from cabinet aided his leadership campaign since he did not have to disclose donors, unlike Martin's rivals (John Manley, Allan Rock, and Sheila Copps) who were still in cabinet and were thus obliged to follow the rules. Martin's influence and the backlash from his dismissal compelled Chrétien to set a date for his retirement. After Martin's dismissal/resignation, he toured the country campaigning for the leadership while his Liberal organizers prepared to challenge Chrétien during a review vote in January 2003. During the fall, Chrétien announced that he would step down in February 2004 after less than half of caucus agreed to sign a commitment supporting him. Shortly before Chrétien stepped down, Parliament passed a law that banned parties from accepting campaign contributions from corporations, as well as granting parties a subsidy based on their share of popular vote from the most recent election. While viewed positively among the public as an electoral reform after some early revelations of the sponsorship scandal, Bill C 24 was opposed by many of his own MPs who saw it as a poison pill since it effectively cut off the main source of funding for the Liberals; they had enjoyed the majority of company donations for the last decade due to a fragmented opposition. Party president Stephen LeDrew famously derided Bill C 24 as "dumb as a bag of hammers". While the opposition parties were well poised to reap the benefits of Bill C 24 due to their established grassroots fund raising, the Liberals were caught unprepared for this change. This would hamper them in the 2004 and 2006 campaigns, leaving them in heavy debt.
Мартин кабинеті
2003 жылдың қарашасында Мартин 3455 делегаттың 3242 дауысын алып, Либерал партиясының басшысы болып сайланды. Ол партиялық аппаратты бақылауда ұстағандықтан және Кристианның қолдаушылары Мартиннің қарсыластарына бірігіп қолдау көрсетпегендіктен (Мартиннің үлкен артықшылығы болғандықтан, тіпті Кристианның көптеген қолдаушылары да Мартинге қарсы болғанымен, оған дауыс берді) көшбасшылыққа ие болды. Брайан Тобин мен Аллан Рок сияқты потенциалды үміткерлер жарысқа ресми түрде қатыспады, ал Джон Мэнли жарыстан шықты, ал Шила Коппс минималді қолдау ғана алды. Мартин желтоқсан айында Премьер-министр болып тағайындалды. Партия басшылығы мәселесі шешілгенімен, төменгі деңгейде бұрын-соңды болмаған партия ішіндегі тартыс басталды. Мартин Кристианның министрлерінің жартысын ауыстырды, бұл биліктегі партия басшылығы ауысқан кезде Канада тарихындағы ең ірі кабинет алмасудың бірі болды. Кристианның он жылдық билігінде маңызды рөл атқарған Джон Мэнли, Аллан Рок, Дон Будрия, Дэвид Колленетт және Шила Копс сияқты министрлердің мәртебесі төмендетіліп, олар қамқорлыққа байланысты тағайындамаларға мәжбүр болды, соның салдарынан көптегендер саясаттан кетуге шешім қабылдады. Тәжірибелі Кристианның қолдаушыларын кабинеттен шеттетуден бөлек, Мартин көптегендері федералды саясатқа жаңа келгендер болғанына қарамастан, өзінің сүйікті үміткерлеріне ықпалды министрлік лауазымдарды кепілдік беру арқылы оларды ашуландырды. Көптеген Кристианның адал жақтастары артқы қатарда қалуды қалады. Кейбір жағдайларда олар сайлау округіндегі үміткерлерді іріктеу процесінде жеңіліске ұшырады, Мартиннің қолдаушылары бұрмалау жасады деген кең таралған айыптаулар болды. Бұрынғы сайлаулардан айырмашылығы, бұрынғы либералдар жергілікті сайлауға автоматты түрде ұсынылмады.
In November 2003, Martin was elected as Liberal leader by capturing 3,242 of 3,455 delegates. He had won the leadership almost unopposed, due to his hold on the party machinery, and because Chrétien supporters did not rally around either of Martin's leadership opponents (with Martin's large lead, even most Chrétien supporters grudgingly voted for Martin). Potential contenders Brian Tobin and Allan Rock never formally entered the race, while John Manley dropped out and Sheila Copps received at most marginal support. Martin was sworn in as Prime Minister in December. While the issue of the party leadership was settled, at the lower levels unprecedented intraparty warfare began. Martin replaced half of Chrétien's ministers, one of the largest cabinet turnovers in Canadian history for a ruling party undergoing a leadership change. Ministers such as John Manley, Allan Rock, Don Boudria, David Collenette, and Sheila Copps, who had played key roles during Chrétien's decade in power, were reduced to minor roles or compelled to take patronage appointments, and many of them decided to retire from politics. Besides excluding experienced Chrétien supporters from cabinet, Martin also outraged many of them by guaranteeing his star candidates powerful cabinet posts, despite many being newcomers to federal politics. Several Chrétien loyalists wanted to remain as backbenchers. In some cases, they were defeated in the riding nomination process, with widespread allegations of tampering by Martin supporters. Unlike in previous elections, incumbent Liberals were not automatically granted their local nomination.
Демеушілік туралы даулы мәселе
Кретиеннің жақтастары Мартиннің көптеген Кретиеннің жақтастарын, мысалы Андре Уэлет, Альфонсо Гальяно және Жан Пеллетье сияқты үкіметтегі, мемлекеттік корпорациялардағы және партиядағы лауазымдарынан алу үшін демеушілік жанжалын сылтау ретінде пайдаланғанын айтты. Кретиеннің жақтастары Гомери комиссиясы оларды жамандау үшін құрылғанын және бұл әділ тергеу емес деп санайды. Бұл жанжал Мартиннің кабинеттік тағайындауларына күмән келтіріп, Мартиннің либералдарды жанжалдан алшақтату үшін Кретиеннің жақтастарын үкіметтен шығарып тастағаны туралы болжамдарға әкелді. 2005 жылғы 1 қарашада жарияланған Гомери есебінің бірінші томы Мартинді кез келген құқық бұзушылықтан ақтап, жанжалдың кінәсін Кретиенге жүктеді. Алайда, көптеген адамдар Гомери тергеуінің жанжал үшін қылмыстық жауапкершілікті анықтауға немесе Мартиннің рөлін зерттеуге қабілетсіздігін сынады, тіпті кейбіреулер Мартинді әдейі «Гомеридің қолына шек қоюда» деп айыптады. Гомери есебінің 1-ші фазасы Мартинді мемлекеттік қаражатты дұрыс пайдаланбағаны үшін жауапкершіліктен босатса да, Кретиен Федералдық сотқа Гомеридің «әділдікке қатысты негізді күдік» көрсеткені және кейбір қорытындылардың «дәлелдік» негізі болмағаны үшін комиссия есебін қайта қарауға шақыруға шешім қабылдады. Кретиеннің заңдық шығындары үшін жауапкершілік туралы дау да тағы бір бөлістіруге ұшырауы мүмкін мәселе болып шықты. Мартиннің көптеген министрлері Кретиен мен оның жақтастарына одан әрі федералдық көмек көрсетуден бас тартуды қалаған, өйткені бұл оппозициялық партиялар мен жұртшылық тарапынан сынға ұшырауы мүмкін, бірақ мұндай ұстаным Кретиеннің адал жақтастарының наразылығын тудырар еді. Қызметтен кететін министр Рег Алкок 2006 жылғы федералды сайлауда либералдар жеңілгеннен кейін Гомери комиссиясына қарсы сотқа шағымдану үшін Жан Пеллетьеге заңдық шығындарды өтеуге 40 000 долларға дейін төлеуге келісім берді. Басқа партиялардың өкілдері бұл төлемді сынады, бірақ Пеллетьедің адвокаты бұл сот ісінде жоғары лауазымды шенеуніктерге қатысты ұзақ жылдар бойы сақталған үкімет саясатын ұстанады деп мәлімдеді.
Chrétien's supporters have suggested that Martin had used the sponsorship scandal as a pretense to remove many Chrétien supporters, such as André Ouellet, Alfonso Gagliano, and Jean Pelletier, from their positions in government, crown corporations, and the party. The Chrétien camp contends that the Gomery commission was set up to make them look bad, and that it was not a fair investigation. The scandal also cast skepticism on Martin's cabinet appointments, prompting speculation Martin was simply ridding the government of Chrétien's supporters to distance the Liberals from the scandal. The first volume of the Gomery Report, released on November 1, 2005, cleared Martin of any wrongdoing while placing blame for the scandal on Chrétien. However, many have criticized the Gomery Inquiry as not having the scope to assign criminal responsibility for the Scandal or to investigate Martin's role, and indeed some have accused Martin of purposely "tying Gomery's hands." While the Gomery Report: Phase 1 exonerated Martin from responsibility and liability for the misspending of public funds, Chrétien has decided to take an action in Federal Court to review the commission report on the grounds that Gomery showed a "reasonable apprehension of bias", and that some conclusions didn't have an "evidentiary" basis. The controversy over responsibility for Chrétien's legal fees also proved another potentially divisive issue. Many of Martin's ministers wanted to deny Chrétien and his supporters further federal aid, as it would be criticized by opposition parties and the public alike, though such a position would anger many Chrétien loyalists. Outgoing minister Reg Alcock did approve a payment of up to $40,000 to assist Jean Pelletier with legal fees in a court challenge against the Gomery Commission after the Liberals were defeated in the 2006 federal election. Representatives of other parties criticized this payment, though Pelletier's lawyer argued that it followed a long standing government policy for high ranking functionaries in judicial proceedings.
Қоғамдық
Формальды түрде, Кретиен мен Мартин бір-біріне әдеппен қарым-қатынас жасады, бірақ көптеген ауызша пікірталас олардың қолдаушылары арасында болды. Министрлер кабинетінен босатылғаннан немесе отставкаға кеткеннен кейін Мартин үкімет туралы ешқандай түсініктеме бермеді, өйткені ол көшбасшылыққа үміткерлік науқанына ден қойып жатқан еді. 2003 жылғы қарашадағы Либералдық партияның көшбасшылық конференциясында Кретиен Мартинге либералдардың төртінші рет үстемдік құратын үкіметті жеңуге көмектесетінін айтты, ал Мартин қаржы министрі қызметіндегі көптеген бастамалары Кретиеннің қолдауының арқасында іске асырылғанын мәлімдеді. 2006 жылы Монреальде өткен көшбасшылық конференциясында Мартиннің келе жатқан көшбасшы ретіндегі соңғы сөзі Кретиенге құрмет көрсетті, бірақ Кретиен бұл шараға қатыспады.
Formally, Chrétien and Martin have remained publicly respectful of each other; while much of the verbal sparring was between their supporters. After being dismissed or resigning from cabinet, Martin did not comment on the government, as he was focused upon leadership campaigning. At the November 2003 Liberal leadership convention, Chrétien pledged that he would help Martin to win the Liberals' fourth consecutive majority government, while Martin said that many of his initiatives as Finance Minister were credited to Chrétien's support. At the 2006 leadership convention in Montreal, Martin's final speech as outgoing leader paid tribute to Chrétien, but the latter was not present for the event.