Кіріспе
Француз суретшісі және мүсіншісі Анри Гаудье Бжеска (туғанда Гаудье; 4 қазан 1891 – 5 маусым 1915) – тікелей қашап жасаудың қабақты, алғашқы өнерімен дамыған француз суретшісі және мүсіншісі.
Henri Gaudier Brzeska (né Gaudier; 4 October 1891 – 5 June 1915) was a French artist and sculptor who developed a rough hewn, primitive style of direct carving.
Өмірбаян
Анри Гадье Орлеанға жақын Сен-Жан-де-Брайдеде дүниеге келді. 1910 жылы ол Лондонға суретші болу үшін көшіп барды, бірақ формальды білімі болмады. Онымен бірге Париждегі Bibliothèque Sainte Geneviève кітапханасында танысқан, өзінен екі есе үлкен поляк жазушысы Софи Бржеска келді, және олардың арасындағы қарым-қатынас қатты болды, тіпті олар үйленбесе де, ол оның тегін алды. (Джим Эдтің сөзіне сәйкес, олардың есімдерін біріктіру жеке келісімнен аспады.) Осы кезеңде өнерге қатысты қайшылықты көзқарастары доктор Ульмайрға жазған хатында жақсы көрінеді, онымен ол алдыңғы жылы бірге тұрған еді: 1913 жылы ол Хальдейн Макфоллдың «The Splendid Wayfaring» кітабының иллюстрациясын жасауда Клод Ловат Фрейзер мен Эдвард Гордон Крейгке көмектесті. 1913 жылы Анри Гадье Бржеска еврей суретшісі Альфред Вольмаркпен танысып, жас суретшінің қоладан жасалған бюстін ойып шығарды, және олар жақын дос болып қалды. Гадье Бржесканың сурет салу стиліне қытай каллиграфиясы мен поэзиясы әсер етті, ол оны Эзра Паундтың бейресми оқу орнында, «Ezuversity» деп аталатын жерде тапты. Паундтың Эрнест Фенолозаның қытай өнері жөніндегі еңбектерімен танысуы, жас мүсіншіні Шығыс өнері галереяларына жеткізді, онда ол идеограмманы зерттеп, өнерінде қолданды. Гадье Бржеска бірнеше шеберлікпен кез келген нысанның мәнін білдіре алатын қабілетке ие болды. Оның суреттерінде кубизмнің де ықпалы байқалады. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Гадье Бржеска француз армиясына қосылды. Ол өзінің қауіпсіздігін ескермей шайқасқанға ұқсайды, Невиль-Сен-Васт окоптарында қаза болғанға дейін батылдығы үшін марапат алды. Армияда болған кезінде ол неміс әскерінен алынған мылтықтың саптамасынан «жұмсақ сезімді білдіру үшін» мүсін жасады.
In 1913, he assisted with the illustrations of Haldane MacFall's book The Splendid Wayfaring along with Claud Lovat Fraser and Edward Gordon Craig. In 1913 Henri Gaudier Brzeska met Alfred Wolmark, the Jewish artist and modelled a bronze bust of the young artist, and the two remained close friends. Gaudier Brzeska's drawing style was influenced by the Chinese calligraphy and poetry which he discovered at the "Ezuversity", Ezra Pound's unofficial locus of teaching. Pound's interaction with Ernest Fenollosa's work on the Chinese brought the young sculptor to the galleries of Eastern art, where he studied the ideogram and applied it to his art. Gaudier Brzeska had the ability to imply, with a few deft strokes, the being of a subject. His drawings also show the influence of Cubism. At the start of the First World War, Gaudier Brzeska enlisted with the French army. He appears to have fought with little regard for his own safety, receiving a decoration for bravery before being killed in the trenches at Neuville St. Vaast. During his time in the army, he sculpted a figure out of the butt of a rifle taken from a German soldier, "to express a gentler order of feeling"
Софи Бжескамен қарым-қатынасы
Гаудье 18 жасында поляк, бұрынғы үй қызметкері Софи Бжескамен танысты. Гаудье суретші, ал Бжеска романда жазатын болды. Гаудьедің туындылары туралы бірнеше кітап жарық көрген, бірақ 1931 жылғы Х.С. Эде (Джим Эде) кітабы «Жабайы Мессия» олардың қарым-қатынасына ерекше назар аударады. 1985 жылы Уна Флеттің «Зосиенка» атты пьесасы олардың қарым-қатынасын және жас айырмашылығын зерттейді. Эдедің еңбектерінде Бжеска көбінесе серіктес ретінде бейнеленген, ал олардың Гаудьемен арақатынасы өзара тәуелділік сипатында болған, себебі екеуі де психикалық денсаулық проблемаларымен күрескен. Генри Софиге берілген, тіпті оның тегін қабылдаған, бірақ Софи Генридің романтикалық әрекеттеріне көбінесе салқын қарайтын және мойын бұрмайтын (әрине, Эденің сөзіне сүйенсек, олар ешқашан сексуалдық қатынасқа түспеген, немесе бір-екі рет қана немесе сирек болған). Олар көбінесе бөлек болып жүрген, ал Софи Генриге сексуалдық қатынас орнына, оның ләззаты үшін проституткалар сатып алатын. Бжеска Гаудье өмірі туралы айтылатын әңгімелерде көбінесе еске алынбайды. Тіпті «Жабайы Мессия» кітабының өзі суретшіге баса назар аударады, ал Бжескаға деген қызығушылық шамалы. Дегенмен, Кен Расселдің 1972 жылғы осы кітап бойынша түсірген фильмі Софи мен Анри Гаудье арақатынасына баса назар аударады. Оның қайтысынан кейін Софи Бжеска үлкен қайғыға батып, ақырында 1925 жылы психиатриялық ауруханада көз жұмды.
Мұра
Джим Эде Софи Бжесканың өлімінен кейін, оның мүліктің иесі болмағандықтан, Г. Бжесканың туындыларының көп бөлігін сатып алды. Оның мүлігінде Генри мен Софи арасындағы көптеген хаттар болды. Эде оларды Гаудье Бжесканың өмірі мен шығармашылығы туралы "Савж Мессия" атты кітабының негізі ретінде пайдаланды, ол өз кезегінде Кен Расселдің сол аттас фильмінің негізіне айналды. Фильмнің соңында оның көптеген мүсіндері көрсетіледі және оның қысқа ғұмырында қандай ұлы өнер тудырғанын толық көрсетеді. Өнерін дамытуға бар болғаны төрт жылы болғанына қарамастан, Гаудье Бжеска Англия мен Франциядағы 20 ғасырдың модернист мүсіншілігіне күшті әсер етті. Оның туындылары Тейт галереясының, Кетл'с Ярдтың, Принстон университетінің өнер мұражайының, Гарвард өнер мұражайларының, Мичиган университетінің өнер мұражайының, Заманауи өнер мұражайының, Филадельфия өнер мұражайының, Виктория және Альберт мұражайының, Будапешт көркем өнер мұражайының, Сан-Франциско көркем өнер мұражайларының, Метрополитен өнер мұражайының, Хантингтон кітапханасының, Бостон көркем өнер мұражайының, Париждегі Ұлттық модерн өнер мұражайының және Орлеан көркем өнер мұражайының тұрақты коллекцияларында сақталады. Дьюк университетінің Нэшер өнер мұражайы 30 қыркүйек 2010 жылдан 2 қаңтар 2011 жылға дейін "Вортикисттер: Лондон мен Нью-Йорктегі бүлікші суретшілер, 1914–18" атты көрме өткізді, онда оның туындылары да қойылды. Генри Гаудье мен Софи Бжеска арасындағы қарым-қатынас "Күлкілі әйел" атты сахналық пьесада көркемделіп суреттелген.