Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сянбей басшылығымен Қытайдың династиялық мемлекеті (398–410)
Xianbei led Chinese dynastic state (398–410)
Ян, тарихнамада Оңтүстік Ян (; 398–410) деп белгілі, он алты патшалық дәуірінде Сянбейдің Муронг руы билеген Қытайдың династиялық мемлекеті еді. Оның аумағы шамамен қазіргі Шандоң провинциясымен сәйкес келді. Оның негізін қалаушы Муронг Де (Император Сяньу) Муронг Хуанның (Император Вэньмин) ұлы және Муронг Цзюньнің (Император Цзинжао) мен Муронг Чуйдың (Император Чэну) інісі болғандықтан, бұрынғы Ян және кейінгі Ян әулеттерінің императорлық ханзадасы еді. Оңтүстік Янның барлық билеушілері өздерін "император" деп жариялады.
Yan, known in historiography as the Southern Yan (; 398–410), was a dynastic state of China ruled by the Murong clan of the Xianbei during the era of Sixteen Kingdoms. Its territory roughly coincided with modern Shandong. Its founder Murong De (Emperor Xianwu) was a son of Murong Huang (Emperor Wenming) and brother of Murong Jun (Emperor Jingzhao) and Murong Chui (Emperor Chengwu), and therefore was an imperial prince of both the Former Yan and Later Yan dynasties. All rulers of the Southern Yan declared themselves "emperors".
Өмірбаян
Муронг Де – бұрынғы Ян әулетінің негізін қалаушы Муронг Хуанның ұлы. Ол бұрынғы Янның көрнекті әскери қолбасшысы болды, содан кейін Ди тайпасы 370 жылы Янды басып алғаннан кейін бұрынғы Циньді басқарды, ал соңында оның інісі Муронг Чуй құрған бұрынғы Ян қайта жаңғыртылды. Кейінгі Ян тұсында Де Чуйдың басқару ісіндегі сенімді кеңесшісі болды, ал Чуйдың ұлы Муронг Бао 396 жылы таққа отырғаннан кейін, оңтүстік аймақтарды Йеден қадағалауға тағайындалды. Алайда Бао билікке келгеннен кейін көп ұзамай Солтүстік Вэй Кейінгі Янға ірі шабуыл жасады. Орталық жазықтарды Вэй жылдам басып алды, Муронг Бао өзінің астанасы Чжуншанды (中山, қазіргі Баодин, Хэбэй) тастап, Ляониндегі Лончжэнге көшуге мәжбүр болды. Бастапқыда Муронг Де Йе мен оңтүстіктің бір бөлігін берік ұстады, бірақ бұрын Чжуншанда өзін император деп жариялаған, бірақ Вэй қаланы басып алғаннан кейін Йеге қашқан немере інісі Муронг Линнің кеңесімен 398 жылы Хэнань провинциясының қазіргі Аньян қаласындағы Хуатайға (滑台) Йені тастауға шешім қабылдады.
Murong De was the son of Murong Huang, the founder of the Former Yan dynasty. He was an accomplished military general for the Former Yan, then the Di led Former Qin after they conquered Yan in 370, and finally the Later Yan, a restoration of the Former Yan founded by his brother, Murong Chui. Under Later Yan, De was trusted by Chui as a key advisor in his administration, and after Chui's son, Murong Bao, ascended the throne in 396, he was made to overlook the southern empire from Ye. However, soon after Bao's succession, the Northern Wei launched a large scale invasion of Later Yan. The Central Plains was quickly overran by Wei, and Murong Bao was forced to abandon his capital, Zhongshan (中山, in modern Baoding, Hebei) and evacuate to Longcheng in Liaoning. Initially, Murong De held firmly to Ye and parts of the south, but at the advice of his nephew, Murong Lin, who previously declared himself emperor at Zhongshan but fled to Ye as Wei captured the city, he decided to abdondon Ye for Huatai (滑台, in modern Anyang, Henan) in 398.
Муронг Де билігі
Хуатайда Муронг Де Ян князі атағын алып, Янды екіге бөлді. Тарихшылар Муронг Де мемлекетін басқа Ян мемлекеттерінен Оңтүстік Ян деп ажыратады. Де, інісі тәуелсіздік жариялағанын білмей, Хуатайға келген Муронг Баоны тұтқындауға әрекеттеніп, өлтіруге жақындады, бірақ Бао солтүстікке қашып құтыла алды. 399 жылы Оңтүстік Янда Фу Гуан (苻廣), бұрынғы Цинь мемлекетінің Фу әулетінен қалғандарының бірі, мемлекетін қайта құру үшін көтеріліс жасады. Муронг Де оған қарсы жорықтап, жеңіске жетті, бірақ ол болмағанда, сатқын Хуатай қақпаларын Солтүстік Вэй әскерлеріне ашты, Муронг Де аумақсыз қалды. Ол қазіргі Шаньдунның орталық және шығыс бөліктеріне сәйкес келетін Шығыс Цзинь мемлекетінің Цин провинциясына шабуыл жасауға шешім қабылдады. Ол провинцияны оңай басып алып, Гуангу қаласын (廣固, қазіргі Цинчжоу, Шаньдун) жаңа астанасы етіп белгіледі. 400 жылы ол өзінің атағын Ян императорына дейін көтерді және есімін Муронг Бейде деп өзгертті. Муронг Бейденің билігінің қалған кезеңінде Оңтүстік Янда бейбітшілік пен гүлдену орнады. Янь халқы көршілес Вэй және Цзинь мемлекеттеріне қарағанда аз болғандықтан, Бейде халық күшінің көбеюін ынталандыру үшін, мысалы, еңбек салымын жеңілдету және үй тізімін жаңарту сияқты шаралар қабылдады. Сол кезде Цзиньде Хуан Сюань көтерілісі салдарынан жағдай тұрақсыз болды, сондықтан Оңтүстік Ян көптеген Цзиньнен қуылғандарын қабылдады. Муронг Де Цзиньдегі ахуалды пайдаланып, шабуыл жасауды жоспарлады, бірақ 405 жылы ауырып қайтыс болды.
At Huatai, Murong De took the title of Prince of Yan, thus splitting the Yan into two. Historiographers distinguish Murong De's state with the other Yan states as the Southern Yan. De nearly captured and killed Murong Bao when the latter came to Huatai, unaware that his uncle had declared independence, but Bao managed to escape back north. In 399, disorder broke out in Southern Yan when Fu Guang (苻廣), a remnant of the Fu clan of Former Qin, rebelled in an attempt to restore his state. Murong De campaigned against and defeated him, but while he was away, a traitor opened the gates of Huatai to Northern Wei forces, leaving Murong De stranded without any territory. He decided to attack Qing Province of the Eastern Jin dynasty, which corresponds to modern central and eastern Shandong. He took the province with ease, establishing the city of Guanggu (廣固, in modern Qingzhou, Shandong) as his new capital. In 400, he elevated his title to Emperor of Yan and changed his name to Murong Beide. For the rest of Murong Beide's reign, Southern Yan was peaceful and prosperous to live in. As Yan had a much smaller population compared to the neighbouring Wei and Jin, Beide enacted policies to encourage manpower movement such as corvee exemptions while also rectifying the household registry. At the time, Jin was in turmoil due to Huan Xuan's rebellion, and Southern Yan welcomed a number of Jin exiles into their territory. Murong De also planned to take advantage of the situation in Jin by launching an invasion, but became ill and died in 405.
Муронг Чао билігі
Мюронг Де қайтыс болғанға дейін тірі ұлдары болған жоқ, таққа оның немере інісі Мюронг Чао отырды. Чао бұрын Кейінгі Циньде қайыршы болған және 405 жылы Гуангуға келген кезде дереу мұрагер атанған. Тарихи жазбалар Чаоның бастапқыда зор әлеуетке ие болғанын, бірақ император болғаннан кейін қатыгез және ерсілі-қарсылы болып кеткенін көрсетеді. Өкімет басында Чао Муронг Чжун сияқты інісінің адал қызметкерлерін тазартса, өз жақындарын, әсіресе Гонгсун Вулуды билікке көтерді, бұл мемлекеттік басқаруды дүркіретіп жіберді. 407 жылы анасы мен әйелі Кейінгі Циньде қалып қойғандықтан, оларды қайтаруды қалаған Чао, вассал болуға және Оңтүстік Янға қауіпсіз жол ашу үшін сарай музыканттарынан бас тартуға келісті. 409 жылы Мюронг Чао тұтқындарды жаңа музыканттар ретінде оқыту үшін Цзиньге шабуыл жасады. Бұл Цзинь генералы Лю Юдің Оңтүстік Янға әскер шабуылдауына себеп болды. Лю Ю Линьку шайқасында Оңтүстік Ян армиясын жеңіп, Гуангуды қоршауға алды. Кейінгі Цинь Хелиан Сямен соғысқандықтан Оңтүстік Янға көмек жібере алмады, соның салдарынан Лю Ю 410 жылы Гуангуды басып алды. Мұронг Чао тұтқындалып, өлім жазасына кесілді, ал Оңтүстік Ян Цзинь мемлекетіне қосылды.
Murong De did not have any living sons prior to his death, the throne was passed on to his nephew, Murong Chao. Chao had previously been a beggar in Later Qin and was almost immediately made heir when he arrived at Guanggu in 405. Records accuse Chao of initially having great potential, but turning cruel and capricious upon becoming emperor. During his reign, Chao purged his uncle's retainers like Murong Zhong while elevating his own confidants, particularly Gongsun Wulou, to power, which brought the government into disarray. In 407, wanting to retrieve his mother and wife who were still in Later Qin, Chao agreed to become a vassal and give up his court musicians in return for their safe passage to Southern Yan. In 409, Murong Chao attacked the Jin for prisoners to be trained as new musicians. This prompted an invasion of Southern Yan by the Jin general Liu Yu. Liu Yu defeated the Southern Yan army at the Battle of Linqu and then besieged Guanggu. The Later Qin, held down by their war with the Helian Xia, was unable to send reinforcements to Southern Yan, and Liu Yu eventually took Guanggu in 410. Murong Chao was captured and executed and Southern Yan was annexed by Jin.