Кіріспе
14 фунтқа тең массаның британдық императорлық бірлігі, сондай-ақ еуропалық масса бірлігі. Тас немесе тас салмағы (қысқартылуы: ст.) – 14 фунтқа (6,35 кг) тең ағылшын және британдық императорлық масса бірлігі. Тас Ұлыбритания мен Ирландияда дене салмағын өлшеуде әлі де қолданылады. Англия және Солтүстік Еуропаның герман тілдес елдері бұрын сауда үшін әртүрлі стандартталған "тастарды" пайдаланған, олардың шамасы орналасқан жеріне және салмақталған заттарға байланысты 5-ден 40 жергілікті фунтқа (2,3-тен 18,1 кг-ға) дейін ауысқан. Метрикалық жүйе енгізілгеннен бастап, 19-шы ғасырдың ортасынан бастап Еуропаның әртүрлі "тастары" килограмммен алмастырылды немесе оған бейімделді.
the European unit of mass
The stone or stone weight (abbreviation: st.) is an English and British imperial unit of mass equal to 14 pounds (6.35 kg). The stone continues in customary use in the United Kingdom and Ireland for body weight. England and other Germanic speaking countries of Northern Europe formerly used various standardised "stones" for trade, with their values ranging from about 5 to 40 local pounds (2.3 to 18.1 kg) depending on the location and objects weighed. With the advent of metrication, Europe's various "stones" were superseded by or adapted to the kilogram from the mid 19th century onward.
Ежелгі дәуір
"Тас" атауы тастарды салмақ ретінде тарихи түрде қолданудан, көне заманға дейін соққан дәстүрден туындаған. Киелі кітаптағы "әр түрлі салмақтар, үлкен және кішкентай" тасуға тыйым салынған заң, нақтырақ аударғанда, "үлкен және кішкентай тас тасуға болмайды (אבן ואבן)" деп айтылған. Көне яһуди әлемінде белгілі бір стандарттағы "тас" болмаған, бірақ рим дәуірінде тас салмақтар рим фунтының еселігімен жасалған. Мұндай салмақтардың сапасы әртүрлі болды: Йель медицина кітапханасында 10 және 50 фунт салмақты жылтыратылған серпентиннен жасалған үлгілер сақталады, ал Эшборн мұражайында 40 фунт салмақты құмтастан жасалған үлгі бар.
Шотландия
Шотландиялық тас 16 шотланд фунтына тең болды (17 фунт 8 унция avoirdupois немесе 7.936 кг). 1661 жылы Шотландия Корольдік комиссиясы Троя тасын салмақ стандарты ретінде пайдалануды және оны Ланарк қаласының қорқынышында сақтауды ұсынды. 1661 жылы стандартталған Эдинбургтің троны (немесе жергілікті) тасы 16 трона фунтынан (22 фунт 1 унция avoirdupois немесе 9.996 кг) тұрды. 1789 жылы "Оның Маjestірлік Шерифтері мен Стюардтардың өкілдері, Бейбіт судьялары және Шотландия Корольдік қалаларының әкімдері" үшін өлшемдердің энциклопедиялық тізімі басылып шығарылды, ол тас және басқа өлшемдер үшін округтар бойынша және тауарлар бойынша құндылықтар мен түрлендірулердің егжей-тегжейлі тізімін ұсынды. 1824 жылғы "Салмақ және өлшемдер туралы" заң бүкіл Ұлыбританияда, сол кездегі Ирландияны да қамтитын бірыңғай өлшем жүйесін орнатқаннан кейін шотланд тасы саудада қолданылымнан шықты.
Ирландия
XIX ғасырдың басына дейін, Англиядағыдай, тастар жергілікті жағдайларға және тауарларға қарай өзгеріп отырды. Мысалы, Белфаст тасы зығырды өлшеу үшін 16,75 фунтқа тең болды. Көбінесе 14 фунт бағасы қолданылды. Тас қолданумен байланысты ерекшеліктердің бірі – Клэр округінде картоп тасының жазда 16 фунт, қыста 18 фунт салмақта болуы еді. Метрикация кеңесінің басшылығымен ауыл шаруашылығы өнімдері нарықтары 1976 жылға қарай өздігінен метрикалық жүйеге көшуді жүзеге асырды. Тас 80/181/ЕЭК директивасына «экономикалық, халық денсаулығы, қоғамдық қауіпсіздік немесе әкімшілік мақсаттарда» қолданылатын өлшем бірлігі ретінде енгізілмеді, бірақ оны «қосымша бірлік» ретінде пайдалануға рұқсат берілді. Директиваның қолданылу саласы 2010 жылдың 1 қаңтарынан бастап Еуроодақтың ішкі нарығының барлық саласын қамтыды. Ауыл шаруашылығы секторы метрикалық бірліктерді қабылдағаннан кейін, тас саудада қолданылмады; 1985 жылғы Салмақтар және өлшемдер заңы, ЕО-ның 80/181/ЕЭК директивасына сәйкес қабылданды. 1983 жылы осы директиваға жауап ретінде Ирландияда да ұқсас заңнама қабылданды. Бұл заң тасты саудадағы өлшем бірлігі ретінде анықтаған бұрынғы заңдарды жойды. Осы контексте тас сөзінің көпше түрі – тас (мысалы, «11 тас» немесе «12 тас 6 фунт»); басқа жағдайларда дұрыс көпше түрі – тастар (мысалы, «Өтінеміз, салмағыңызды тастар мен фунттарда көрсетіңіз»). Австралия мен Жаңа Зеландияда 1970 жылдардан бері метрикалық жүйе тас пен фунтты толығымен ығыстырды. Ұлыбритания мен Ирландиядағы көптеген спорт түрлерінде, мысалы, кәсіби бокс, күрес және ат жарыстарында, тас дене салмағын көрсету үшін қолданылады.
Метрлік тас
1817 жылы метрикалық жүйе қабылданған Нидерландыда фунт жарты килограммға тең деп белгіленді, ал бұрын 8 Амстердам фунтынан (3,953 кг) тұратын стейн (тас) 3 кг болып жаңадан анықталды. Қазіргі голланд тілінде фунт 500 грамм немесе жарты килограммды білдіретін балама ретінде қолданылады, ал онс 100 грамм салмақты көрсету үшін пайдаланылады, ол фунттың 1/5 бөлігін құрайды.