Кіріспе

Семит жазуының он жетінші әрпі – семит әрпі. Pe – финикиялық pē 𐤐, еврейлік pē פ, арамейлік pē 𐡐, сириялық pē ܦ және араб тіліндегі fāʾ ف (абджадтар тізімі бойынша) семит абджадтарының он жетінші әрпі. Алғашқы дыбыс мәні – дауыссыз екі ерінмен жасалатын жарылыс дыбысы, және араб тілінен басқа көптеген семит тілдерінде осы мәнін сақтайды, араб тілінде бұл дыбыс дауыссыз ерін-тіс фрикативіне айналып, әріптің айтылуын өзгертеді. Бұл әріпті Turned g әрпімен шатыстырмау керек. Финикиялық әріп грек тіліндегі Пи (Π), латын тіліндегі P және кириллицадағы П әріптерінің пайда болуына себеп болды.

Шығу тегі

Пе әдетте "ауыз" бейнесінен (ивритше пе; арабша, فا fah) шыққан деп саналады.

Орталық Азиялық нұсқа

Ұйғыр, қазақ және қырғыз тілдерінің араб графикасындағы «ـة» әрпі соңғы және жеке тұрған кезде төменге созылып жазылады, бұл Мағриб графикасының «ـة» әрпіне ұқсас. Теориялық тұрғыдан алғанда, бұл пішін «ە» әрпімен шамалануы мүмкін, бірақ іс жүзінде осы тілдердің дерекқорындарында «ە» әрпі қолданылады, ал осы тілдерге арналған көптеген коммерциялық шрифттерде әдеттегі араб «ة» әрпінің коды ڧ‎ пішінімен көрсетіледі. Microsoft Windows жүйесі үшін ұйғыр пернетақтасының макеті алғаш рет Windows Vista және Windows Server 2008 жүйелеріне қосылғанда, пернелердің комбинациясы «ە» әрпін шығарды. Windows 7 және Windows Server 2008 R2 жүйелеріндегі ұйғыр пернетақтасының макеті бұл комбинацияны өзгертіп, «ە» әрпін шығаруды қамтамасыз етті. Жаңа жүйелерде ескі пернетақта макеті әлі де «Uyghur (Legacy)» деген атаумен қолжетімді.

Диакритикалық араб тіліндегі нұсқалары

Көбінесе, «ف» әрпі [f] дыбысын көрсетеді, бірақ кейбір есімдерде және алынған сөздерде [p] дыбысын да білдіруі мүмкін, оның жазылуына сәйкес арабша жазылуына бейімделуі мүмкін, мысалы, Юнилевер (يُونِيلِفِر). Бұл жағдайда оны үш нүктесі бар өзгертілген «ڤ» әрпімен алмастырып қолдануға болады. Бұл таңба Unicode жүйесінде U+06A4 позициясында тіркелген.

Жазбаша пішімдегі/ұғыздаудағы өзгерістер

Пе әрпі Дагеш кал дақылдарын қабылдай алатын алты әріптің бірі. Олар – Бет, Гимель, Далет, Каф, Пе және Тав.

Дагешпен бірге пе

Пе әрпінің ортасында нүкте болғанда, ол дагеш деп аталады және дауыссыз екі ерінмен жасалатын жарылыс дыбысын көрсетеді. Еврей тілінің грамматикасында дагештің қашан және неге қолданылатынын анықтайтын түрлі ережелер бар.

Fe

Егер Pe әрпі ортасында нүктесіз (פ) түрінде келсе, әдетте ол дауыссыз езу-еріндік ұсық дыбысын көрсетеді.

Pe/Fe-нің соңғы түрі

Сөздердің соңында әріптің жазу формасы Пе/Фе Софитке (Соңғы Пе/Фе) ауысады: ף. Қазіргі иврит тілінен басқа тілден алынған сөздердің соңы , -мен аяқталса, соңғы емес формасы қолданылады (мысалы, ּפִילִיפ "Филип"), ал қабылданып алынған сөздер әлі де Пе Софитпен (мысалы, כֵּיף "қызық", араб тілінен) аяқталады. Өйткені, иврит тіліндегі түпкі сөздер әрқашан соңғы форманы қолданады, сондықтан олар -мен аяқталмайды.

Маңыздылығы

Гематрияда Пе саны 80-ді көрсетеді. Оның түпкі пішіні 800-ді көрсетеді, бірақ бұл өте сирек қолданылады, оның орнына екі рет жазылған Tav (400+400) қолданылады.