Кіріспе
Жақсы несие тарихы бар клиенттерге банктердің беретін сыйақы мөлшерлемесі Бағалы несие мөлшерлемесі немесе басым несиелеу мөлшерлемесі – банктер қолданатын пайыздық мөлшерлеме, әдетте жақсы несие тарихы бар клиенттерге берілетін сыйақы мөлшерлемесі. Кейбір өзгермелі пайыздық мөлшерлемелер бағалы мөлшерлемеден жоғары немесе төмен пайыздық көрсеткіш ретінде белгіленуі мүмкін.
A prime rate or prime lending rate is an interest rate used by banks, usually the interest rate at which banks lend to customers with good credit. Some variable interest rates may be expressed as a percentage above or below prime rate.
АҚШ және Канада
Тарихи тұрғыдан алғанда, Солтүстік Америка банкілерінде негізгі ставка нақты пайыздық мөлшерлеме болған, бірақ қазір бұл осылай емес. Негізгі ставка банктер арасында аз өзгереді және түзетулер көбінесе банктер бір уақытта жасайды, бірақ мұндай жағдай жиі кездеспейді. 2023 жылғы мәлімет бойынша, АҚШ-та негізгі ставка 8,50%, ал Канадада 7,20% болды. АҚШ-та негізгі ставка федералдық қорлар мөлшерінен шамамен 300 базалық пунктке (немесе 3 пайыздық пунктке) жоғары, бұл банктердің резервтік талаптарын орындау үшін бір-біріне беретін бір күндік несиелерге алынатын пайыздық мөлшерлеме. Федералдық қорлар мөлшері және одан да аз қосымша мөлшерлеме ең жақсы кредиттік тарихы бар қарыз алушыларға несие беру үшін, сондай-ақ ЛИБОР – Лондондық банктер аралық ұсынылатын ставкасы ретінде жиі қолданылады. Федералды ашық нарық комитеті (FOMC) жылына сегіз рет жиналып, федералдық қорлар мөлшеріне мақсат белгілейді. 2008 жылдың 17 желтоқсанына дейін Wall Street Journal газеті, АҚШ-тың 30 ірі банктерінің 23-і негізгі ставкаларын өзгерткен кезде, жарияланған негізгі ставкасын өзгерту саясатын ұстанды. Қазіргі кезде банк активтерінің көп бөлігі аздаған, ірі банктердің бақылауында екенін (яғни, олар көбірек шоғырланған) ескере отырып, газет енді активтері бойынша алдыңғы он банктердің кем дегенде 70%-ы белгілеген базалық мөлшерлемені көрсететін мөлшерлемені жариялайды.
Малайзия
2015 жылдың 2 қаңтарынан бастап базалық несиелеу мөлшерлемесі (БНМ) құрылымы жаңа базалық мөлшерлеме (БМ) жүйесімен алмастырылды. БМ бойынша, енді жаңа жеке тұлғаларға берілетін өзгермелі мөлшерлемелі несиелер үшін басты анықтамалық мөлшерлеме ретінде қызмет ететін Малайзия банктері өздерінің пайыздық мөлшерлемесін Малайзияның орталық банкі Bank Negara белгілеген формула бойынша анықтай алады. Malayan Banking Bhd (Maybank) 2015 жылдың 2 қаңтарынан бастап 3,2% топтық базалық мөлшерлеме белгіледі. Жеке тұлғалар өтініш берген барлық жаңа жеке тұлғаларға берілетін несиелер мен қаржыландыру түрлері, мысалы ипотекалық несиелер, инвестициялық қор несиелері, акциялармен қамтамасыздандырылған несиелер, жеке мақсаттағы несиелер және эскроптық шоттар базалық мөлшерлемеге сәйкес болады. Кейбір банктер басқаларына қарағанда жоғары БМ белгілесе де, бәсекеге қабілетті болу үшін кейде клиенттерге төменгі ELR ұсына алады. 2015 жылдың 2 қаңтарына дейін мақұлданған және берілген несиелер несие мерзімі аяқталғанға дейін бұрынғы БНМ бойынша төленеді.
Қолданылуы
Негізгі ставка өзгермелі мөлшерлемелі ипотекалық несиелер (ARM) және басқа да өзгермелі мөлшерлемелі қысқа мерзімді несиелердің мөлшерлемесін есептеуде жиі индекс ретінде қолданылады. Ол кейбір жеке студенттік несиелерді есептеуде де пайдаланылады. Көптеген кредит карталары мен өзгермелі пайыздық мөлшерлемесі бар жылжымайтын мүлік кепілдік несиелерінің ставкасы негізгі ставка (индекс) пен таралым немесе маржа деп аталатын тұрақты шаманың қосындысы ретінде белгіленеді.