Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Поэзия жанры
өлім тақырыбындағы өлеңдер
Genre of poetry
poems thematically focused on death
Өлім поэмасы – Шығыс Азия мәдениеттерінің әдеби дәстүрлерінде дамыған поэзия жанры, ең алдымен Жапонияда, сондай-ақ Қытай тарихының белгілі бір кезеңдерінде және Жосон Кореясында. Олар өлім туралы – жалпы және автордың жақын арадағы өлімі туралы – ойлармен бөліседі, көбінесе өмір туралы мағыналы тұжырымдармен қатар келеді. Өлім поэмасын жазу дәстүрі Дзен буддизміне қатысты. Бұл буддалық үш белгінің (三法印) ілімінен туындаған ұғым немесе көзқарас, атап айтқанда, материалдық әлемдің өткінші екендігі (тұрақсыздығы), оған байланыстыру дуккханы (қайғыны) тудырады және барлық шындық – шуньята (бос немесе өзіндік мәннің жоқтығы) екендігі. Бұл өлеңдер әдетте ақындар, жауынгерлер, дворяндар немесе будда монахтары жазғандықтан, қоғамның сауатты, рухани және үстем топтарымен байланысты болды. Өлім кезінде өлең жазу және өткінші, уақытша әлемде өлімнің мәнін зерделеу – Шығыс Азия мәдениетіне тән ерекшелік. Бұл буддизммен, әсіресе Жапонияның дзен буддизмімен, Қытайдың Чан буддизмімен және Кореяның Сон буддизмімен тығыз байланысты. Буддизмнің пайда болуынан бастап-ақ өлімнің маңыздылығына баса назар аударылды, себебі өлім туралы білу Будданы дүниелік мәселелер мен ләззаттардың түпкілікті бекерлігін сезінуге жетеледі. Өлім поэмасы Дзеннің ядросындағы «мәңгілік жалғыздық» пен өмірге және жалпы нәрселерге жаңа көзқарас іздеуді, немесе ағартудың (жапонша сатори, қытайша ву) бір түрін көрсетеді. Салыстырмалы діндерді зерттеуші Джулия Чингтің сөзіне қарағанда, жапон буддизмі «өлгендердің естелігімен және ата-бабаларға табынумен тығыз байланысты, сондықтан үйлерде әлі де құрметті орын алатын ата-бабаларға арналған отбасылық киелі орындары халық арасында буддан деп аталады, яғни «буддистік тұғырлар». Қазіргі Жапонияда үйлену тойларын синтоизм бойынша өткізу, ал қайғы кезінде және жерлеу рәсімдерінде буддизмге жүгіну дәстүрге айналған». Өлім поэмасын жазу қоғамның сауатты, үстем, самурай және монахтар тобымен шектелген. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Батыс аудиториясына таныстырылды, япониялық солдаттар, өздерінің мәдениетінің самурай дәстүрімен рухтандырылып, қатерлі миссияларға немесе шайқастарға барар алдында өлеңдер жазды.
The death poem is a genre of poetry that developed in the literary traditions of East Asian cultures—most prominently in Japan as well as certain periods of Chinese history and Joseon Korea. They tend to offer a reflection on death—both in general and concerning the imminent death of the author—that is often coupled with a meaningful observation on life. The practice of writing a death poem has its origins in Zen Buddhism. It is a concept or worldview derived from the Buddhist teaching of the three marks of existence (三法印), specifically that the material world is transient and Impermanence (impermanent), that attachment to it causes dukkha (suffering), and ultimately all reality is an śūnyatā (emptiness or absence of self nature). These poems became associated with the literate, spiritual, and ruling segments of society, as they were customarily composed by a poet, warrior, nobleman, or Buddhist monk. The writing of a poem at the time of one's death and reflecting on the nature of death in an impermanent, transitory world is unique to East Asian culture. It has close ties with Buddhism, and particularly the mystical Zen Buddhism (of Japan), Chan Buddhism (of China) and Seon Buddhism (of Korea). From its inception, Buddhism has stressed the importance of death because awareness of death is what prompted the Buddha to perceive the ultimate futility of worldly concerns and pleasures. A death poem exemplifies both the "eternal loneliness" that is found at the heart of Zen and the search for a new viewpoint, a new way of looking at life and things generally, or a version of enlightenment (satori in Japanese; wu in Chinese). According to comparative religion scholar Julia Ching, Japanese Buddhism "is so closely associated with the memory of the dead and the ancestral cult that the family shrines dedicated to the ancestors, and still occupying a place of honor in homes, are popularly called the Butsudan, literally 'the Buddhist altars'. It has been the custom in modern Japan to have Shinto weddings, but to turn to Buddhism in times of bereavement and for funeral services". The writing of a death poem was limited to the society's literate class, ruling class, samurai, and monks. It was introduced to Western audiences during World War II when Japanese soldiers, emboldened by their culture's samurai legacy, would write poems before suicidal missions or battles.
Юань Чонхуань
Юань Чуньхуань (袁崇煥, 1584–1630) – Мин әулетінің кезінде қызмет еткен саясаткер және әскери генерал. Ол Мин империясына кейінгі Цзинь шапқыншылығы кезінде Джурчен басқыншыларынан Ляодунды қорғағанымен танымал. Юань негізсіз айыптамалар бойынша, Джуршендердің оған жасаған қастандықтары салдарынан тұтқындалып, Чунчжэнь императорының бұйрығымен линчи (ақырын-ақырын кесіп өлім жазасы) арқылы өлімге кесілді. Өлім жазасына кесілер алдында ол келесі өлеңді жазды.
Yuan Chonghuan (袁崇煥, 1584–1630) was a politician and military general who served under the Ming dynasty. He is best known for defending Liaodong from Jurchen invaders during the Later Jin invasion of the Ming. Yuan met his end when he was arrested and executed by lingchi ("slow slicing") on the order of the Chongzhen Emperor under false charges of treason, which were believed to have been planted against him by the Jurchens. Before his execution, he produced the following poem.
Сян Ванчунь
Ся Ванчунь (夏完淳, 1631–1647) – Мин әулетінің ақыны және әскері. Ол маньчжур басқыншыларына қарсы тұрғанымен әйгілі және 17 жасында қайтыс болды. Өлімі алдында ол өлең жазды.
Xia Wanchun (夏完淳, 1631–1647) was a Ming dynasty poet and soldier. He is famous for resisting the Manchu invaders and died aged 17. He wrote the poem before his death.
Женг Тинг
Чжэн Тинг (郑颋; 621 жылы қайтыс болды) – Суй әулетінің соңындағы саясаткер. Ван Шичжуннан қызметтен кетіп, буддалық монах болғысы келгені үшін өлім жазасына кесілді. Ол өлімге қорқынышсыз қарсы тұрып, мызғыл буддалық сенімін көрсететін өлең жазды.
Zheng Ting (郑颋; died 621) was a politician in the end of the Sui dynasty. He was executed by Wang Shichong after trying to resign from his official position under Wang and become a Buddhist monk. He faced the execution without fear and wrote this death poem, which reflected his strong Buddhist belief.
Вен Тяньсян
Вэнь Тяньсянь (文天祥; 6 маусым 1236 – 9 қаңтар 1283) – Оңтүстік Сун әулетінің соңғы жылдарындағы қытай ақыны және саясаткері. Ол Хубилай ханның бұйрығымен Юань әулетіне қарсы көтеріліс жасағаны үшін атқыланды.
Wen Tianxiang (文天祥; June 6, 1236 – January 9, 1283) was a Chinese poet and politician in the last years of the Southern Song dynasty. He was executed by Kublai Khan for the uprisings against Yuan dynasty.
Таң Ситоң
Тан Ситоң (譚嗣同; 10 наурыз 1865 – 28 қыркүйек 1898) – Қытайдың белгілі саясаткері, ойшылы және реформашы, соңғы Цин әулеті (1644–1911) кезеңінде өмір сүрген. 1898 жылы жүз күндік реформа сәтсіз аяқталғанда 33 жасында өлім жазасына кесілді. Тан Ситоң жүз күндік реформаның алты адамының бірі және қазіргі Қытай тарихында маңызды орын алады.
Tan Sitong (譚嗣同; March 10, 1865 – September 28, 1898) was a well known Chinese politician, thinker, and reformist in the late Qing dynasty (1644–1911). He was executed at the age of 33 when the Hundred Days' Reform failed in 1898. Tan Sitong was one of the six gentlemen of the Hundred Days' Reform, and occupies an important place in modern Chinese history.
Сын Сэм-мун
И Гэ сияқты, Сон Саммун (성삼문, 1418–1456) "алты шейіт министрдің" бірі болды және Седжоны өлтіру құсауының жетекшісі еді. Ол кешірім сұрау ұсынысын қабылдамады және Седжоның заңдылығын мойындамады. Ол түрмеде келесі сиджоны (классикалық корей поэзиясының түрі) айтты, ал екіншісін (бес буыннан тұратын өлең) өлім жазасы орындалатын жерге бара жатқанда, оның мүшелері өгіздерге байланып, жарып тасталды.
Like Yi Gae, Seong Sam mun (성삼문, 1418–1456) was one of "six martyred ministers", and was the leader of the conspiracy to assassinate Sejo. He refused the offer of pardon and denied Sejo's legitimacy. He recited the following sijo in prison and the second one (five syllable poem) on his way to the place of execution, where his limbs were tied to oxen and torn apart.
Жо Гванг-жо
Жо Гванг-жо (조광조; 1482–1519) – неоконфуцийшіл реформатор, 1519 жылғы үшінші әдеби тазалау кезінде оның реформаларына қарсы консервативті топтың құрбаны болды. Оның саяси жаулары Жоның адал еместігін көрсету үшін, жапырақтарға балмен "Жо патша болады" (주초위왕 走肖爲王, ju cho wi wang) деп жазып, көбелектердің сол сөздерді жазуы арқылы құдайдан келген белгідей көрсетуге тырысты. Король Жонджон оны у беріп өлтіруге бұйрық берді және Жоның реформалық шараларын тоқтатты. Жо, соңына дейін Жонджонның қателіктерін түсінетініне сенген, 1519 жылғы 20 желтоқсанда у ішу алдында келесідей жазды. Осы бес буынды өлеңде ұқсас сөздерді қайталау, терең сенімді күшейту үшін қолданылған.
Jo Gwang jo (조광조; 1482–1519) was a neo Confucian reformer who was framed by the conservative faction opposing his reforms in the Third Literati Purge of 1519. His political enemies slandered Jo to be disloyal by writing "Jo will become the king" (주초위왕 走肖爲王, ju cho wi wang) with honey on leaves so that caterpillars left behind the same phrase as if in supernatural manifestation. King Jungjong ordered his death by sending poison and abandoned Jo's reform measures. Jo, who had believed to the end that Jungjong would see his errors, wrote the following before drinking poison on December 20, 1519. Repetition of similar looking words is used to emphasize strong conviction in this five syllable poem.
Чжон Монг-жу
Чон Мон Джу (정몽주; 1337–1392) – И Сонг Гье Горё династиясын құлатып, Жосон династиясын құрған кездегі Горё династиясының ықпалды жоғары министрі болған. Жонган ханнан жаңа династияны өлең арқылы қолдау көрсетуін сұрағанда, Чон өзінің өлеңімен құлап бара жатқан Горё династиясына адалдығын қайта растады. Ол күткендей, 1392 жылдың 4 сәуірінде сол түні өлтірілді. Чонның өлімімен Горё әулеті символдық түрде аяқталды, ал оның өлім алдындағы өлеңі Корея тарихындағы ең танымал өлең болып саналады.
Jeong Mong ju (정몽주; 1337–1392) was an influential high minister of the Goryeo dynasty when Yi Seong gye overthrew it to establish the Joseon dynasty. When Prince Jeongan asked Jeong to support the new dynasty through a poem, Jeong answered with a poem of his own reaffirming his loyalty to the falling Goryeo dynasty. Just as he suspected, he was assassinated the same night on April 4, 1392. The Goryeo dynasty symbolically ended with Jeong's death and his death poem is the most famous in Korean history.