Кіріспе

Гай Гавриел Кейдің «Фионавар тоқымасы» трилогиясы – канадтық автор Гай Гавриел Кейдің 1984 және 1986 жылдар аралығында жарық көрген фантастикалық романдар жинағы. Роман оқиғалары қазіргі Торонто қаласында және Фионавардың екінші дүниесінде өрбуді.

Негізгі идея

Торонто университетінің заң және медицина факультетінің бес аға буын студенті сиқыршы Лорен Сильверклок арқылы "Төгіштің бірінші әлеміне" тартылады. Онда әрқайсысы ежелгі жанжалдың аясында өзінің рөлін және тағдырын анықтайды.

Екіншілік

Изабел «Фионавар тоқымасы» туындысының тікелей бөлігі болмаса да, ондағы екі тұлға кездеседі және жиі трилогиядағы оқиғаларға сілтеме береді.

Торонто университетінің студенттері

Кевин Лэйн (Лиадон) ақ түсті шашы бар, өткір ойлы, жарқын, әуесқой және көңілді адам ретінде сипатталған. Оның шашы ашық түсті. Ол махаббатқа қатысты іс-әрекеттерге терең сезіммен жиі әсер етеді. Пол Шафер (Пвилл Твизборн) жоғары интеллектілі және жабық ретінде сипатталады. Оқиғаның басында ол әйелінің автокөлік апатында қаза болуынан мазасыз, және бұл оның кінәсі деп ойлайды. Дейв Мартинюк (Давор) – баскетболдағы жұлдыз, ол шығыс еуропалық иммигрант әкесінің бала кезіндегі қатыгездігінен эмоционалдық жаралар алып жүреді. Оқиға бойында ол достық қабылдауға немесе ұсынуға қиналады. Кимберли Форд (Көрнекі) тыныш, ақылды, сезімтал, бірақ шешімді деп бейнеленген. Дженифер Лоуэлл (Гвиневер) жасыл көзді, әдемі, бірақ салқын және ұялшақ көрінеді. Бұрынғы оқиғада ол Кевиннің бұрынғы сүйіктісі, бірақ олар жақсы достас болып қалады.

Артур кейіпкерлері

Бұл оқиға ортағасырлық әдебиеттен элементтерді қарыз алады, атап айтқанда, кітаптағы кейіпкерлерге "Жауынгер" деп белгілі король Артур, Ланселот және Гвиневра сюжеттері. Оқиғаның бір бөлігі Артур тарихтарын қайта жасауға арналған.

Тәңірлер

Тігуші – кебектің, уақыттың, себеп-салдарлық байланыстың, өмірдің және трилогиядағы барлық әлемдердің жаратушысы. Фионавар тұрғындары оны тағдыр талап еткен оқиғаларды ("Кебектің тоқымасы") ғана іске асыру үшін әрекет ететін және еркін ерікке араласпайтын "қолды ұстамайтын" құдай ретінде сипаттайды. Тігушінің жалғыз заңы – құдайлар шақырылмаса және міндетті түрде Гобеленге тікелей әрекет ете алмайды, бұл әрекет әрқашан құрбандықты талап етеді, егер бұл ереже бұзылса, басқа құдайлар оны орындайды. Дегенмен, құдайлар тікелей емес жолмен әрекет ете алады: өлімге ұшыраған батырларды таңдап, оларға сыйлықтар мен күш-қуаттар сыйлайды. Мёрнир – жазғы ағаштың иесі, Бренниннің жоғары патшалығының патшалық үйінің қамқоршы құдайы. Ол көк құдайы ретінде сипатталады, ол қарғалар мен емен ағаштарымен байланысты. Дана – жер мен айдың құдайы, "ана, қарындас, қыз, құдайдың жарқыраған жұлдызы" деп аталады. Ол жер-ана, Гвен Истраттың діни қызметкерлерінің құдайы, қан сиқырының және жерден алынқан күштің – аварлиттің билеушісі. Оның аты ирланд құдайы Данудан тікелей алынған. Цэйнвен – орман мен аңшылықтың құдайы, оны Фионавардың жазықтарындағы тайпалық халық – Дальрейлер құрметтейді. Ол өзінің аң ауына куә болған Фионавардың барлық еркектерін өлтіреді. Жануарлардың құдайы – Цернан, жануарлар мен жабайы нәрселердің құдайы, сондай-ақ Дальрейлер оны құрметтейді. Ол бұғы мүйіздерімен тәж кигендей сипатталады. Оның аты кельт құдайы Цернунностан алынған. Маха мен Немейн – ирланд мифологиялық тұлғаларынан, Мориганмен байланысты егіз соғыс құдайлары. Лиран – теңіз құдайы, оның аты кельт құдайы Мананнан мак Лирден алынған. Оуэйн және Жабайы Аңшылар – бір кезде өлімге ұшыраған патшалардың тобы, олар бірге кездейсоқтық пен жабайылықтың ғаламдық күшін құрайды; олардың болуы өлімге ұшырағандардың еркін ерікке ие болуы үшін қажет деп есептеледі. Кітаптарда олар Ұйқыдағы үңгірге байланған деп сипатталады және Оуэйннің мүйізі арқылы оятылып, шақырылуы мүмкін, бірақ оларды өлімге ұшыраған бала басқаруы керек, ол олардың бірі болып, олармен бірге жүреді. Бұл топ еуропалық фольклорындағы Жабайы Аң аулаудан шабыт алған. Ракот Могрим – Тігушінің жауы ретінде сипатталған, бас тартқан құдай. Сериалда ол Тігушінің туындысына қызғанышпен қарайды және Тігуші жұмысын аяқтаған кезде Фионаварға кіреді. Ол Тігушінің тоқымасының сыртынан келгендіктен, оның Кебегінде ешқандай жіп жоқ және оны жою мүмкін емес. Трилогиядан мың жыл бұрын Фионавардың барлық нәсілдерінің күші оған қарсы шықты, және олар оны қатты шайқастан кейін жеңіп, Рангат тауының астына тізгілеп тастады. Оның қашып кетуі трилогияның оқиғаларын бастайды. Галадан – андаиндердің иесі, ол құдай мен өлімнің ұрпағынан туған. Ол – басына күміс шашыраған қара қасқырдың кейпіне енетін форма өзгерте алатын жаратылыс. Ол нигилист ретінде сипатталады. Флидайс – бұл Пендаран орманында тұратын тағы бір Андаин, ол трилогияның Жер нұсқасында Талиэсин ретінде өмір сүргенін айтады. Руктың Фордаетасы – солтүстік Берездегі мұздықтың патшайымы. Ол адамдарға тиіп, оларды тоңдыра алады.

Басқа таңбалар

Дариен – Дженнифер мен Ракот Могримнің ұлы. Дариен қараңғылық пен жарық арасында мүсіркел тепе-теңдікте екені айтылады. Ол ақ кілтікшенің (ақ сұңқардың) кейпін алады. Аилл дан Арт – Бренниннің Жоғары Королі. Оның екі ұлы бар, үлкені – Айлерон, ол елден қуылған. Кіші ұлы Диармуид – қорқынышсыз және әсем жауынгер, бірақ сонымен қатар беймәлім, импульсивті және бетке жымиятын. Диармуид серияда Шарраға ғашық болып, кейіннен оған сөз байлайды, ол Каталдың қара гүлі ретінде танымал. Магия Кеңесіне Лорен Сильверклок және оның көзі Матт Сорен; Метран, Бірінші Маг және оның көзі Денбарра; Тейрнон және оның көзі Барак кіреді. Әңгіме бойынша, әрбір көз өзіне қызмет ететін магқа сиқырлы рәсімдер мен серттер арқылы байланысты, және магтың сиқырлық жұмыстарына қажетті энергияны өмір күшінен береді. Бұл байланыс тіпті көздің өліміне дейін де қолданылуы мүмкін, бірақ бұл магты толыққанды күшсіз қалдырады. Нильсом кітабы (өткендегі ақылсыз магқа тиесілі гримуар) – трилогиядағы кітап, ол бірнеше көзден күш алуға мүмкіндік беретін қорқынышты әдіс туралы құпия білімді қамтиды. Магия Кеңесінің штаб-пәтері Бреннинде орналасқан және онға дейін магты қамтуы мүмкін. Оқиғаның барысында онда үш маг бар. Дальрейлер – Фионавардың солтүстік бөлігіндегі эльтордың ірі топтарын аулайтын және күзетін көшпелі аңшылар тайпалары. Әр тайпаны басшысы басқарады, оған тайпаның шаманы көмектеседі, ол жастық шағында ішкі көзінің көру қабілетін жақсарту үшін рәсім бойынша соқыр болады. Үшінші тайпа, Ивор дан Баннордың басшылығымен және олардың шаманы, Геринт – трилогияның маңызды кейіпкері. Айвордың әйелі Лейт және олардың балалары Левон, Табор және Корделиан да маңызды рөл атқарады. Лиос альфар немесе Жарық Эльфтері Данилотта тұрады, ол солтүстік-батыс бұрышындағы әдемі жер ретінде сипатталған. Бұл жер Могрим мен оларға жамандық тілейтін басқалардан қорғану үшін тымбыл тұманға оранған. Лиос альфарлар Могримнің ең зор қарсыластары, "қарлық оларды жек көреді, өйткені олардың аты – жарық" (ST, 138 б.). Бұл жәндіктер Банир Лөк және Банир Талдың екі шыңының маңында қоныстанған. Оқиғаның басталмас бұрын, Каен мен Блодтың ықпалымен қаһарлы жауынгерлер күмәнді істерге тартылған. Эридудың адамдары, мақтанды және тәуелсіз халық, трилогия басталғанға дейін құпиялы улы жаңбырдан құрылықтан жойылған. Соңғы адам – Фейбур, ол жер аударылғандықтан жаңбыр кезінде болмаған. Параико, таулардың бейбіт алыптары. Оқиғада ежелгі Параиколар Оуэйн мен Жабайы Аңшылықты Конланың мүйізіне бағынуға мәжбүрлеген. Параиколар тіпті өзін-өзі қорғау үшін де зорлық-зомбылыққа бармайды; олардың орнына, олар өздерінің қанын төккендерге арналған Параиколар қарғысымен қорғалады.

Жаратылыстар

Авая – қатыгез тісті, бұзылыс иісі бар қара құйрық, Могримнің қызметшісі. "Елдісі" лақап атымен белгілі Куддард – тас пен құмдақтан жасалған, Пендаран орманында мекендейтін және оны қорғайтын жер демоны. Имрейт Нимфаис – ұшуға қабілетті қызыл бір мүйізді, Дананың Могримге қарсы соғыс үшін берген сыйы. Уатха – "күшейтілген" ургах, Галаданмен бірге Могримнің әскерін шайқаста басқарады. Ұрғаштар – қараңғы күштердің ірі, қуатты жауынгерлері. Svart alfar – кішкентай, жек көрінетін, пайдасыз қара жаратылыстар, адамдар мен эльфтерді жейтін.

Тақырыптар

Кейдің романдардағы басты идеясы – Фионавар әлемдердің алғашқысы, әсіресе мифологиялық тұрғыдан алғанда; басқа әлемдердің жырлары мен әңгімелері осы ең бастапқы ортада туындайды (немесе аяқталады). Осы себепті, Фионаварда болып жатқан оқиғалар басқа әлемдерге де әсер етеді. Сондықтан, Ракот Могримнің жеңісі немесе жеңілісі Фионавар үшін маңызды, ал трилогиядағы ойдан туған Жер үшін де салмақты. Оқиға еркін таңдаудың маңыздылығына баса назар аударады, мысалы, Дженнифердің Дариенді өзінде қалдыру және кейін Ланселотты жіберу туралы шешімі, Финннің Оуэйнмен және Жабайы Аңшылармен бірге өзінің тағдырына баруы, Пол мен Кевиннің құрбандыққа келісуі (әртүрлі жолмен болса да), Диармуидтың Уатхпен соңғы шайқасты өзіне алу арқылы Артюрдың соңғы шайқастан аман қалуына мүмкіндік беруі және Дариеннің соңында адалдығын таңдауының маңыздылығы. Бэльрат ("Соғыс Тасы"), Ысанна Кимге сыйлаған, қараңғы күштерге қарсы шайқасқа түрлі күштерді шақыру үшін жасалған сақина, Кимнен Карлыгаштардың қасиетті көлі – Калор Диманнан құпия күшті шақырып, бағынуын талап етеді, бірақ ол өзінің қалыптасқан моральдық принциптеріне орай бас тартады. Тағы бір тақырып – кешірім. Мысалы, Артур Гвиневра мен Ланселотты бұрыннан кешірген; серия бойында Полдың бір мақсаты – өзінің сүйіктісі Рейчелдің өлімі үшін өзін кешіруді үйрену; Галадан соңында өзінің зұлым өткені үшін кешіріледі және екінші мүмкіндік алады; Дарьен соңында анасының өзіне жасаған қатысының себебін түсініп, оны кешіреді. Маңызды тақырыптардың бірі – билік және оның құны. Көп жағдайда кітапта биліктің құны басқа біреуге төленеді, бұл сиқыршылардың күштерінен көрінеді; Кимнің шақыру күшімен қатар, шақырылған немесе шақырылған күштің құны да солар төлейді.

Нақты әлем

Стоунхендж екінші кітапта суреттелген. Дун Маураның ежелгі үңгірлері Дельфи оракулынан, сондай-ақ Ласко сияқты тарихқа дейінгі үңгірлерден шабыттанды. Қан мен сиқырдың байланысы (Кевин/Лиадон, аварлит) ежелгі мифологияларға негізделген. Далрейлердің өмір салты, сенімдері мен дәстүрлері Американың жергілікті халықтарына ұқсас, олардың арасында тұрақты қоныстары жоқ, көшпенді өмір салған, негізгі ресурстары үшін жабайы жануарларға тәуелді болған, тотемдерді, арман іздеулерді және шамандарды қолданған.

Толкин

Фионавар Ж.Р.Р. Толкиннің Орта Жерімен көптеген ортақ белгілерге ие, тіпті одан тікелей әсер көрген болуы мүмкін (Кей Кристофер Толкинмен бірге "Силмариллионды" өңдеп, оны басылымға дайындаған). Фионавар картасы Толкиннің әлемінің картасына ұқсас көптеген ерекшеліктерді бөліседі.

Мифтер мен аңыздар

Әңгімелер тікелей немесе жанама түрде бірнеше басқа мифтерді қамтиды, ең тікелейі – король Артур туралы миф, Артур, Ланселот және Гвиневра/Дженнифер тұлғалары арқылы, олар оқиға барысында өздерінің махаббат үшбұрышын шешіп, жасаған күнәлері үшін тәубе етеді. Кей Артур циклінен «Май балалары» фрагментін пайдаланып, Артурдың жамандыққа қарсы шайқаста қайта-қайта өлім-тіршілік цикліне түсуін түсіндіреді, бұл туралы былай делінген: «[Тігуші] оны ұзаққа созылған жазаға тағайындады. Балалар мен махаббат үшін өтеу жасау үшін көптеген аттармен және көптеген әлемдерде соғыс пен тәубе циклі» (WF, 40-бет). Пауылды қорғау үшін Галаданмен күрескен сұр иттің Артур патшаның әңгімелеріндегі Кавалл иті екені көрсетіледі. Ланселоттың Лейземен кездесуі, оған деген махаббаты және кейін Лейзенің батысқа, лиос альфардың мекеніне қайықпен аттануы – Ланселот пен Астолаттың Элейні туралы әңгіменің қайта айтылуы. Лебедь белгісі бар Лейзе, лиос альфардың мүшесі, Ланселотқа деген үмітсіз махаббатының салдарынан өмірінен бас тартып, қайыққа мініп кетеді, бұл Теннисонның «Шалот ханымы» және Элейн туралы оқиғаның қайта айтылуы. «Жазғы ағаш» деп аталатын қуатты емен скандинавия мифологиясындағы Әлемдік күл ағашы – Йггдрасилге ұқсас. Морнирде де норвег элементтері бар. Ол өзінің егіз қарғалары – Ой мен Естелік (Одиннің Хугинн мен Мунинн) және «Найзағайлы» деген эпитетімен Тор мен Одиннің біріктірілген бейнесінен шабыттандырылған. Лиос альфар (жарық эльфтер) және шварц альфар (қара эльфтер) скандинавиялық Альфардың ықпалында. Кат Меигол қазандығының және оның қайта тірілу күшінің бастауы – Уэльс мифологиясындағы Аннун қазандығы туралы аңыз. Көптеген құдайлардың кельт немесе Уэльс тамырлары болуы мүмкін: Пауыл құрбандықтан кейін Пвилл деп аталады, ал Маха мен Немейн тікелей ирланд мифологиясынан алынған. Кевинге шабуыл жасаған жабайы шошқа оны Лиадон деп белгілейді, ол Трх Труитке өте ұқсас. «Айналып жүрген отта» көтерілісші маг Метран қара сиқырын істейтін арал – Кадер Седат, Преидеу Аннуфн поэмасындағы Каер Сидидің аналогы, бұл поэма трилогияда Флидайс қолданған есімдердің бірі – Талиэсинге жатқызылады. Жабайы аңшылық – бұрын Германия, Рим империясының астындағы Британия және Скандинавияда кең таралған халықтық миф. Ракот Могримнің тұтқындалуы – қытай әдебиетінің төрт классикалық романының біріне ұқсас, «Батысқа саяхат». «Жазғы ағаш» кітабының алғы сөзінде Ракот Могрим бес күзет тасымен байланып, Рангат тауының астында тұтқындалған.

Марапаттар

"Айналаңдаған от" 1987 жылы ағылшын тіліндегі "Аврора" сыйлығын жеңіп алды. "Айналаңдаған от" 1987 жылы ең жақсы болжамдық көркем әдебиет үшін "Каспер" сыйлығын жеңіп алды. Автор 1985 жылы "Жазғы ағаш" романы үшін ересектерге арналған мифопоэтикалық фантастика саласындағы сыйлыққа ұсынылды.