Кіріспе
Швейцарияның ерлер құрамасы (Schweizer Fussballnationalmannschaft) – Швейцарияны ерлер арасындағы халықаралық футболда ұсынылатын команда. Ұлттық құрама Швейцария футбол федерациясының басқаруында. Швейцария ФИФА әлем чемпионатында үш мәрте жартылай финалға шыққан: 1934, 1938 және 1954 жылдары. 1954 жылы жарысты өздері ұйымдастырды, онда жартылай финалда Австрияға 7:5 есебімен жеңіліп, бұл көрсеткіш әлем чемпионаттары тарихындағы ең көп голдық матч рекорды болып табылады. 2006 жылғы ФИФА әлем чемпионатында Швейцария бірде-бір гол жібермей тұрып, пенальтилер сериясінде Украинаға есесін бергендіктен турнирден шығарылып, ФИФА әлем чемпионатының рекордтық көрсеткішін орнатты. 2010 жылғы ФИФА әлем чемпионатында Чилиға қарсы өткен матчқа дейін гол жібермеді, 75-ші минутта гол соғылып, әлем чемпионаттарында қатарынан гол жібермеген минуттар бойынша рекордтық көрсеткішті жаңартты. Швейцария және Австрия 2008 жылғы УЕФА Еуропа чемпионатының бірлескен төңкерушілері болды, онда швейцариялықтар үшінші рет жарысқа қатысып, үшінші рет топтық кезеңнен шыға алмады. Алайда, содан кейін 2016 жылғы Еуропа чемпионатында 1/16 финалға дейін жетті, ал 2020 жылғы Еуропа чемпионатында әлем чемпиондары Францияны жеңіп, жартылай финалға жолдама алды. Жалпы алғанда, Швейцарияның ресми футбол жарыстарындағы ең жақсы нәтижесі – 1924 жылғы Олимпиада ойындарының финалында Уругвайға 3:0 есебімен жеңіліп, күміс жүлде алғандығы.
the men's team
The Switzerland national football team (Schweizer Fussballnationalmannschaft, , , ) represents Switzerland in men's international football. The national team is controlled by the Swiss Football Association. Switzerland's best performances at the FIFA World Cup have been three quarter finals appearances, in 1934, 1938 and 1954. They hosted the competitions in 1954, where they played against Austria in the quarter finals match, losing 7–5, which still stands as the highest scoring World Cup match ever. At the 2006 FIFA World Cup, Switzerland set a FIFA World Cup record by being eliminated from the tournament despite not conceding a single goal, being eliminated by Ukraine after penalties in the round of sixteen. They did not concede a goal until a match against Chile at the 2010 FIFA World Cup, conceding in the 75th minute, setting a World Cup tournament record for consecutive minutes without conceding a goal. Switzerland and Austria were the co hosts of UEFA Euro 2008, where the Swiss made their third appearance in the competitions, but failed for a third time to progress from the group stage. However, since then, the Swiss made it to the round of 16 during Euro 2016, and achieved a record best quarter finals showing at Euro 2020 after eliminating world champions France. Overall, Switzerland's best ever result at an official football competitions was the silver medal they earned in 1924, after losing to Uruguay 3–0 in the finals of the 1924 Olympic Games.
1924-1966: алғашқы жылдары, қонақ ел
1924 жылы Париж Олимпиадасында Швейцария финалда Уругвайға 3:0 есебімен ұтылып, күміс жүлдегер атанды. 1938 жылы Швейцария тағы да ширек финалға өтті; он алтыдан кейін Германияны 4:2 есебімен жеңіп, қайта ойнағаннан кейін, бірақ Венгриядан 2:0 есебімен жеңіліп, турнирден шықты. 1950 жылғы әлем чемпионатына Швейцария Бразилия, Югославия және Мексикамен бір топқа түсті, онда алғашқы ойында Югославияға 4:0 есебімен ұтылып, екінші ойында Бразилиямен 2:2 тең түсті, ал соңғы ойында Мексиканы 2:1 есебімен жеңіп, өз тобында үшінші орынды иеленді. 1946 жылдың 22 шілдесінде Швейцария Люксембург қаласында 1954 жылғы ФИФА әлем чемпионатын өткізу құқығын қарсылықсыз алды. Әлем чемпионатында Швейцария өз тобында Англиядан кейін екінші орынды алды; Италияны жеңіп, Англияға ұтылып, бірақ Италиямен өткен топтық плей-оффта жеңіске жетіп, ширек финалға өтті. Олар Австрияға 7:5 есебімен ұтылып, турнирден шығарылды. 1962 жылғы әлем чемпионатында Швейцария топтың соңғы орынында қалды, үш ойында да жеңіліске ұшырады: Чилиге 3:1, Батыс Германияға 2:1 және Италияға 3:0 есебімен. 1966 жылғы әлем чемпионатында да осындай нәтиже қайталанды, онда Швейцария өз тобында соңғы орында қалды және үш ойында да жеңіліске ұшырады: Батыс Германияға 5:0, Испанияға 2:1 және Аргентинаға 2:0 есебімен.
1992-1996: Рой Ходжсон дәуірі
1992 жылы Швейцария ұлттық құраманың бас жаттықтырыушысы болып ағылшын маманы Рой Ходжсон тағайындалды. Ол тағайындалған кезде швейцариялықтар 1966 жылдан бері ешқандай ірі турнирге қатыспаған еді. Оның басшылығымен 1993 жылдың тамызында Швейцария ФИФА әлемдік рейтингісінде 3-орынға көтерілді, және бұл көрсеткіш олардың ең жоғары ФИФА рейтингісі ретінде бүгінгі күнге дейін сақталып тұр. Ходжсон Швейцарияны 1994 жылғы ФИФА әлем чемпионатына қатыстырды, іріктеу турнирінде тек бір ойында ғана жеңілді. Бұл турнирде Италия, Португалия және Шотландия сияқты күшті командалармен бір топқа түсті. Швейцария өз алаңында Италиямен тең ойнап, ал Италияға сапарда 2:0 есебімен басымдық танытты, бірақ соңында 2:2 есебімен тең түсті. Шотландиядан да 4 ұпай жинады – өз алаңында 3:1 есебімен жеңіске жетіп, Шотландияда 1:1 есебімен тең түсті. Португалиямен Швейцария өз алаңында 1:1 есебімен тең түсті, ал Портудағы матчта 1:0 есебімен жеңілді, бұл іріктеу турниріндегі олардың жалғыз жеңілісі болды. 1994 жылдың 18 маусымында АҚШ-қа қарсы өткен матч Понтиак Сильвердом стадионында өтті, екі команда да 1994 жылғы ФИФА әлем чемпионатының ашылу матчында 1:1 есебімен тең түсті. Келесі матчта Румынияны 4:1 есебімен жеңіп, Колумбияға қарсы өткен соңғы ойында 2:0 есебімен жеңілді. Дегенмен, Швейцария топтан шықты, бірақ Испаниядан 3:0 есебімен жеңіліс танып, турнирден шықты.
2000-2008: Коби Кун дәуірі
УЕФА Еуро-1996-да Швейцария Англияда өткен турнирге қайта оңай жолдама алды, өйткені олар іріктеу тобында бірінші орынды алып, тек бір рет жеңілді; ол Түркияға 1–2 есебімен жеңіліс болды. Олар А тобына түсті, бірақ турнир жалпы алғанда көңіл көтермеді; олар топтың соңында қалды. Олардың алғашқы матчы жауын Англиямен болды, нәтижесі 1–1 тең түсті. Екінші матчта Нидерландыға 2–0 есебімен, ал соңғы топтық матчта Шотландияға 1–0 есебімен ұтылып қалды. Швейцария 1998 жылғы ФИФА Әлем Кубогына қатыса алмады, ол Францияда өтті, себебі олар іріктеу тобында төртінші орынды иеленді, үш ойын жеңді; Финляндияға 3–2, Венгрияға 1–0 және Әзірбайжанға 5–0, Венгриямен бір ойынды теңестірді (1–1), ал үш ойында жеңілді; Әзірбайжанға 1–0 және Норвегиямен екі ойында да жеңілді, үйде 1–0, ал сыртта 5–0. УЕФА Еуро-2004 іріктеуінде Швейцария Ресей, Ирландия Республикасы, Албания және Грузия қатысқан топта бірінші орынды иеленді. Швейцария 21 ұпай жинап, Португалиядағы финалдық турнирге жолдама алды, онда олар қорғаушы чемпион Франция, Англия және Хорватиямен B тобына түсті. Олар турнирді Хорватиямен 0–0 тең түсті, бірақ келесі матчта Англиядан 3–0 есебімен жеңілді. Франциямен өткен соңғы матчтарында 3–1 есебімен жеңіліп, топтың соңында қалды. Турнирдегі олардың жалғыз голын Йохан Вонлантен соқты, ол Францияға қарсы теңестіру голын соққанда Еуропа чемпионаттарындағы ең жас гол соққан автор атанды, бұл көрсеткіш алдыңғы рекордты, бес күн бұрын Уэйн Руни орнатқан көрсеткіштен үш айға артық болды. Швейцария 2006 жылғы ФИФА Әлем Кубогына іріктеуден өтті, Ыстамбұл қаласындағы матчта Түркияны гол айырмасы бойынша жеңіп, ел 1994 жылдан бері алғаш рет Әлем Кубогына қатысты. Турнирде Швейцария бұрынғы әлем чемпиондары Франция, 2002 жылғы Әлем Кубогының жартылай финалисі Оңтүстік Корея және дебютант Тогомен G тобында ойнады. Франциямен өткен алғашқы матчта Швейцария Зинедин Зиданның Франциясын 0–0 есебімен тең ұстады, содан кейін екінші матчта Тогоны 2–0 есебімен жеңді, осылайша олар Оңтүстік Кореямен 4 ұпайға теңесті, бірақ швейцариялықтар кореялықтардан соққан голдарының саны бойынша кем болды, сондықтан соңғы матчты жеңу қажет болды. Швейцария финалдық матчта Оңтүстік Кореяны 2–0 есебімен жеңіп, топта бірінші орынды иеленді және азиялық команданы турнирден шығарды. Он алтыдан кейін Швейцария Украинамен кездесті, бірақ әлем чемпионаттары тарихындағы "ең нашар матч" деп сынға алынған матчта пенальти сериясында жеңілді. Дегенмен, Швейцария турнирде бірде-бір гол жібермей, шығарылған жалғыз команда болды. Швейцария Австриямен бірге УЕФА Еуро-2008 турнирін өткізуге ие болды. Швейцария А тобында Португалия, Түркия және Чехиямен ойнады.
2008-2014 жылдар: Отмар Хицфельд дәуірі
2010 жылғы ФИФА әлем чемпионатындағы алғашқы матчинде команда Гелсон Фернандестің голымен Испанияны 1:0 есебімен жеңді, бірақ топтық кезеңнен шығарылды. Екінші матчта Чилиге қарсы өткен ойынның 75-ші минутында Марк Гонсалес гол соқты, бұл әлем чемпионаттарындағы 559 минуттық қақпаға гол жібермеу тізбегін үзді, бұрынғы рекордты Италиядан 9 минутқа басып өтті. Швейцария үшінші және соңғы топтық матчта Гондураспен 0:0 есебімен тең ойнағаннан кейін топтан әрі өте алмады. Швейцария 2012 жылғы УЕФА Еуропа чемпионатына қатыса алмады – он жылдық үзілістен кейін тұңғыш рет турнирге ілікпеді, себебі Англия, Черногория, Уэльс және Болгариядан тұратын іріктеу тобында үшінші орынға табан тіреді. Швейцарияның іріктеудегі бастамасы жалпы алғанда нашар болды: алғашқы матчта Англияға 1:3 есебімен жеңіліп, онда Xherdan Shaqiri ұлттық құрама сапындағы алғашқы голын соқты, содан кейін Черногорияға 0:1 есебімен есе жіберді. Швейцария одан кейін Уэльске қарсы 4:1 есебімен жеңіске жетті, ал Болгариямен (0:0) және Англиямен (2:2) тең түсті. Швейцарияның іріктеу үміті Xherdan Shaqiri хет-трик жасаған Болгарияға 3:1 есебімен жеңіс алып, қайта жаңғырды. Алайда, Уэльске 0:2 есебімен жеңіліс (онда Рето Зиглер қызыл карточка алды) және Черногорияның Англиямен 2:2 есебімен соңғы минутта теңескенінен кейін Швейцарияның іріктеу мүмкіндігі математикалық тұрғыдан жойылды. Соңғы матчта Швейцария Черногориядан кек алды – 2:0 есебімен жеңіске жетті. Іріктеу кезеңіндегі үздік мерген – 4 гол соққан Xherdan Shaqiri болды. 2014 жылғы ФИФА әлем чемпионатында Бразилияда Швейцария Франция, Гондурас және Эквадормен топтық кезеңде ойнауға тиіс болды. Олар Гондурасты 3:0 есебімен жеңіп, Xherdan Shaqiri хет-трик жасағаннан кейін жартылай финалға өтті. Аргентинаға қарсы нокаут матчинде 118-ші минутта Анхель Ди Марияның голынан кейін 0:1 есебімен жеңіліске ұшырады.
2016-2021: Владимир Петкович дәуірі
2016 жылғы Еуропа чемпионатында Швейцария А тобында, Франция (қонақ ел), Албания және Румыниямен бірге ойнауға таңдалды. Бірінші ойында Швейцария Албанияны 1:0 есебімен жеңді, голды Фабиан Шер ойынның 5-ші минутында соқты. Келесі матч Румыниямен 1:1 есебімен тең аяқталды, Швейцария бастапқыда пенальтиден гол жіберді, бірақ екінші жартысында Адмир Мехмединің голымен теңестірді. Топтың соңғы ойыны Францияға қарсы 0:0 есебімен тең аяқталды. Алайда, ойын бірнеше швейцариялық ойыншылардың француз ойыншыларымен күрес барысында жейделерінің жыртылуына және Антуан Гризман мен Валон Бехрамидің доп үшін таласқанда доптың жарылуына байланысты шу тудырды. Ойынның нашар жағдайы да екі команданың жаттықтырушылары мен ойыншылары тарапынан сынға ұшырады. Ойыннан кейін Швейцарияның жейде жасаушы компаниясы жейделердің жыртылуына "сапасыз материалды" кінәлады. Тең нәтижеге байланысты Швейцария топта екінші орынды алып, он алтыдан кейін Польшамен кездесуге жолдама алды. Швейцария бастапқыда гол жіберді, бірақ Xherdan Shaqiri велосипедпен соққан голы арқасында ойынды қосымша уақытқа жіберді. Алайда, пенальти сериясында Гранит Xhaka екінші пенальтиді соға алмады, ал қалған ойыншылар барлығы гол соқты, нәтижесінде Польша 5:4 есебімен жеңіп, швейцариялықтарды турнирден шығарды. 2018 жылғы ФИФА Әлем чемпионатының іріктеу турнирінде Швейцария Португалия, Венгрия, Фарер аралдары, Латвия және Андоррамен бір топқа түсті. Алғашқы бес ойында олар Венгрияны 3:2, Андорраны 2:1, Фарер аралдарын 2:0 және Латвияны 1:0 есебімен жеңіп, топтағы ең көп ұпайды жинады. Кері кездесулерде олар Фарер аралдарын 2:0, Андорраны 3:0, Латвияны 3:0 және Венгрияны 5:2 есебімен жеңіп, соңғы топтық ойында Португалияға 2:0 есебімен жеңілді, нәтижесінде плей-оффқа қатысуға тура келді. Плей-оффта олар екінші орын алған команда ретінде Солтүстік Ирландиямен ойнауға іліккен. Бірінші ойында, 9 қарашада, олар Рикардо Родригестің даулы пенальтисі арқасында 1:0 есебімен жеңіске жетті. Үш күннен кейін өткен екінші ойында 0:0 есебімен тең түсіп, жалпы есеп бойынша 1:0 есебімен Әлем чемпионатының финалына өтті. Әлем чемпионатына дейін Швейцария әлем рейтингісінде 6-шы орынды иеленді, тіпті болашақ әлем чемпионы Франциядан да жоғары болды. Әлем чемпионатында Швейцария Бразилия, Сербия және Коста-Рикамен Е тобында ойнады. Олар Бразилиямен 1:1 есебімен тең түсіп, содан кейін Сербияны Xherdan Shaqiri-нің соңғы минуттағы голы арқасында 2:1 есебімен жеңді. Сербиямен болған ойында гол соққан Xherdan Shaqiri мен Гранит Xhaka (екеуі де этникалық албандар) және Стефан Лихтштейнердің жасаған мерекелік қимылдары дау тудырды. Олар қолдарын кесіп, Албанияның ресми символы болып табылатын қос басты бүркітті бейнеледі, бірақ ФИФА оларды жазаламады. Олардың соңғы топтық ойыны Коста-Рикаға қарсы 2:2 есебімен тең аяқталды, голды Блерим Джемайли мен Джосип Дрмич соқты, нәтижесінде олар топта екінші орынды иеленді. Олар он алтыдан кейін Швециямен ойнады, бірақ 1:0 есебімен жеңіліп, турнирден шықты. 2018 жылдың 23 қаңтарында Швейцария УЕФА Ұлттар лигасының алғашқы маусымында ойнауға таңдалды, барлық УЕФА мүшелерінің ұлттық командалары қатысатын турнирде А лигасының 2-тобында Бельгия және Исландиямен бірге ойнады. Еуро-2020-да Швейцария Италия, Уэльс және Түркиядан тұратын А тобында үшінші орын алды, бірақ үздік үшінші орын алған командалардың бірі ретінде келесі кезеңге өтті. Он алтыдан кейін олар әлем чемпионы Францияны пенальти сериясында жеңіп, 3:3 есебімен тең түсіп, екінші жартысында 1:3 есебімен жеңіліп бара жатқанда қайта оралды, соның арқасында ірі турнирде 1938 жылғы ФИФА Әлем чемпионатынан бері алғашқы нокаут кезеңінде жеңіске жетті. Испанияға қарсы келесі ойында олар тағы да пенальти сериясына дейін барды, 1:0 есебімен жеңіліп бара жатқанда. Алайда, төрт пенальтиден тек біреуін соққаннан кейін турнирден шықты.
2021 қазіргі заман: Мұрат Якин дәуірі
2021 жылдың 9 тамызында Якин Швейцария ұлттық құрамасының бас жаттықтырысы болды. 2022 жылғы әлем чемпионатына іріктеу кезеңінде Швейцария С тобында Италиядан озып бірінші орынды алып, 2022 жылғы Катардағы ФИФА әлем чемпионатына қатысу құқығын енгізді. Әлем чемпионатында Швейцария G тобында екінші орынды иеленіп, 1/8 финалға өтті, онда Португалиядан 6:1 есебімен жеңілді.
Құрастыру
Швейцария ұлттық құрамасының дәстүрлі үй киімдері – қызыл жейделер, ақ шортылар және қызыл шұлықтар, ал сыртқы киімдері керісінше – ақ жейделер, қызыл шортылар және ақ шұлықтар. Бірақ егер түстер шатасқан жағдайда шортылар мен шұлықтардың түстері ауыстырылуы мүмкін. 1895 жылы құрылғаннан бері Швейцария әрдайым бірдей түс схемасын сақтап келеді, бұл – дәстүр және швейцариялық тудан алынған ұлттық түстерге көрсетілген құрмет. Қазіргі жинақтың өндірушісі – Puma, олар 1998 жылдан бері жинақтар жасап келеді.
Ағымдағы құрам
Келесі құрама 2024 жылдың 23 және 26 наурызында сәйкесінше Дания және Ирландия Республикасына қарсы жолдастық ойындарға шақырылды. 26 наурыз 2024 жылғы Ирландия Республикасымен өткен матчтан кейін, ойынға қатысқандар мен соққан голдар жаңартылды.
Жеке статистика
Қалың әріппен көрсетілген ойыншылар әлі де Швейцария құрамасында ойнап тұр.
Жарыстардағы жетістіктері
Швейцария әлі күнге дейін үлкен халықаралық турнирде жеңіске жеткен жоқ, ал олардың ең жақсы нәтижесі – Әлем чемпионатына үш рет, 1934, 1938 және 1954 жылдары, сондай-ақ Еуро-2020 турнирінде де ширек финалға дейін жеткені. 1924 жылы Парижде өткен Олимпиада ойындарында олар күміс жүлде алды, бірақ финалда Уругвайға 3:0 есебімен жеңіліп қалды. Швейцарияның жастар құрамалары табыстырақ болды: U17 құрамасы 2002 жылғы УЕФА U17 Еуропа чемпионатында және 2009 жылғы ФИФА U17 әлем чемпионатында жеңіс тойлады, ал U21 құрамасы 2002 жылғы УЕФА U21 Еуропа чемпионатының жартылай финалына өтті және 2011 жылғы УЕФА U21 Еуропа чемпионатының финалисті болды.