Кіріспе

1947 жылы Роберт Монтгомеридің түсірген "Фильм-нуар" фильмі. Фильм Чендлердің 1945 жылы MGM үшін жазған 195 беттік сценарийін қолданбады. Оның орнына Стив Фишер жазған 125 беттік нұсқасы екі жылдан кейін түсірілді. Рождество тақырыбын пайдалануға тырысып, романның жазғы уақыттағы оқиғасы мерекелік уақытқа ауыстырылды, көбінесе қуанышты Рождество тақырыптары оқиғаның қараңғы жақтарына ирониялық қарама-қарсылық ретінде қолданылды. Бастапқы титрлер Рождестволық ашық хаттар жинағының үстінде пайда болады, соңғысында тапанша көрсетіледі.

Сюжет

Төзімсіздікке шалдыққан, мамандығының аз жалақысынан шаршаған Лос-Анджелестік жеке детектив Филип Марлоу «Кингсби» басылымына кісі өлтіру туралы әңгіме жібереді. Ол жұмысын талқылау үшін баспа кеңсесіне шақырылады, бірақ бұл тек алдау екенін жақын уақытта түсінеді. Рождествоға санаулы күндер қалғанда, баспа директоры Адриенн Фромсет оны өзінің басшысы Дерас Кингсбидің әйелі Кристал Кингсбиді табуға жалдайды. Бір ай бұрын Кингсбидің әйелі күйеуіне Мексикаға барып, Крис Лавериге үйленетінін хабарлап телеграмма жіберген. Бірақ Фромсеттің айтуынша, Лавери Кристалды екі айдан бері көрмегенін айтады және телеграмма жалған болып көрінеді. Марлоуға Фромсеттің өзінің басшысын өзіне тартып алуға тырысып жатқаны анық болады. Марлоу Мексикаға сапар туралы ештеңе білмейтін Лаверимен кездеседі. Алайда, Лаверидің айтуынша, миссис Кингсби «е» деген сөзді қосып айтқанға дейін әдемі әйел болған. Ол детективті ұрып-соққыға жығып, Марлоу түрмеде оянады. Оны капитан Кейн және қатыгез лейтенант Де Гармо сұраққа алады. Марлоу ештеңе айтқысы келмейді, Кейн оны босатады. Марлоу Кингсбиге тиесілі көлден әйел денесі табылғанын біледі және Кингсбидің үй иесі мистер Чесс әйелі Мюриелді өлтіргені үшін айыпталады. Фромсет Кристалдың нағыз қылмыскер екенін күдіктенеді, өйткені ол Мюриелді жек көреді. Кішкентай Фаун көлінде Кристал соңғы рет көрінген. Марлоу Мюриелдің Милдред Хавеленд есімді әйелдің жасырын аты екенін және ол ДеГармотқа ұқсайтын қатал полицейден жасырынғанын біледі. Марлоу Лавериге қайта барады. Есігі ашық үйге кіргенде ол Лаверидің үй иесі Фэллбрук ханымды кездестіреді, ол жаңа ғана тапқан қаруын ұстап тұр. Жоғарғы қабатта ол Лавериді бірнеше рет атылған күйінде табады. Сонымен қатар, ол «А Ф» деген әріптермен жазылған матадан жасалған сүлгіні табады. Полиция шақырмай тұрып, Марлоу Фромсетпен бетпе-бет кездесу үшін баспаға барады, Рождестволық кештің ортасында оны тоқтатып алады. Жеке сөйлескенде, ол Лавериді өлтіргенін жоққа шығарады. Кингсби Фромсеттің Марлоуды Кристалды табу үшін жалдағанын білгеннен кейін, олардың қарым-қатынасы енді тек бизнес қарым-қатынасы болатынын айтады. Ашуланған Фромсет жеке детективті жұмыстан шығарады, бірақ Кингсби оны бірден әйелін табу үшін қайта жалдайды. Марлоу полицияға Лаверидің өлімі туралы хабарлайды. Ол Мюриел ДеГармоттан жасырынғанын айтады. Де Гармот Марлоуға шапалақ соғады, екеуі төбелес жасайды. Кейн Марлоуды ұстап алып, Рождестволық рухта босатады. Марлоу Мюриел туралы газеттегі байланысы арқылы қосымша ақпарат алады. Ол бұрынғы жұмыс берушісінің әйелі күмәнді жағдайда қайтыс болған істе күдікпен қараған. Тергеуші детектив Де Гармот бұл өлімді өз-өзіне қол жұмсау деп шешкен, бірақ құрбанның ата-анасы оған келіспеген. Марлоу ата-ананы қорқытып, үндемеуге мәжбүрлегенін біледі. Кейін ДеГармот оның көлігін жолдан шығарып жібереді. Апаттан кейін есін жиған Марлоу телефонға барып, Фромсеттен көмек сұрайды. Ол оны өзінің пәтеріне алып барады, онда ол оған ғашық болғанын айтады. Олар Рождество күнін бірге өткізеді, ал ол жарақаттарынан айығады. Кингсби әйелінен телефон арқылы ақша сұрайды, Марлоуды таба алмай, Фромсеттің пәтеріне барып, детективті көрген-көрмегенін сұрайды. Марлоу Кингсбидің ақшасын Кристалға беруге келіседі, өйткені Кингсбиді полиция детективтері қадағалап жүр. Фромсетке сенім білдіріп, оған полицияны өз соңынан ертіп келуді тапсырады, ол қалдыратын күріш ізінен оны табады. Марлоу кездескен әйел Милдред Хавеленд, яғни «үй иесі» Фэлбрук ханым, яғни Мюриел екенін анықтайды. Ол Кристалды – атақтың «көлдегі ханымды» – бұрынғы жұмыс берушісінің әйелі мен Лавериден басқа өлтірген. Де Гармот Хавелендке ғашық болған және оған бірінші өлтіруді жасыруға көмектескен. Кейін ол одан қашып, Чесске тұрмысқа шықты. Хавеленд Марлоуға қаруын бағыттайды. Де Гармот оларды тауып алады, ол Фромсеттің капитан Кейнмен сөйлескенін естіп, Марлоудың күріш ізін қадағалайды. Ол екеуін де Хавелендтің қаруымен өлтіріп, Марлоу мен Хавеленд бір-бірін атып өлтіргендей көрінетін жағдай жасауды жоспарлайды. Де Гармот содан кейін жалбарынып тұрған Милдредті бірнеше рет атып өлтіреді. Кейн уақытында келіп, өзінің сыбайлас полицейін атып өлтіріп, Марлоуды құтқарады.

Өндіріс

"Көлдегі әйел" туындысы Роберт Монтгомеридің идеясы болды. Джон Фордтың "Олар құрбандыққа шалынды" фильмінде Форд ауырғанда ол режиссердің орнына тұрғандықтан, тағы да режиссуралық жұмыс істегісі келді. Ол MGM студиясын Чендлердің соңғы романы – "Көлдегі ханымды" сатып алуға көндірді, оған студия шамамен 35 000 доллар төледі. Чендлер Билли Уайлдермен бірлесіп "Қос өлім" фильмінің сценарийін жазғандықтан, ол үшін "Оскарға" ұсынылған, содан кейін "Көк далия" сценарийі үшін тағы бір номинация алды. Сондықтан Монтгомери Чендлерден "Көлдегі ханым" фильміне сценарий жазуды сұрады. Нәтижесінде 195 беттік сценарий жазылды, ол "өте нашар" деп бағаланды. Монтгомери Стив Фишерді сценарийді толығымен қайта жазуға шақырды. (Чендлер мен Фишердің екеуі де 1930 жылдары "Black Mask" журналына материалдар жазған.) Фишер фильмнің уақытын Рождество мерекесіне ауыстыру және көлдегі барлық эпизодтарды алып тастау сияқты маңызды өзгерістер жасады. Чендлер бұл өзгерістерге қарсы болды және басқа автор оның әңгімесін өзгерткеніне ашуланды, бірақ соңғы нәтижеге дейін сценарийге авторлық құқығын беруге талап етті, содан кейін фильмнен өзінің атын алып тастауды сұрады. Монтгомери Голливудта жиі талқыланған, бірақ ешбір маңызды фильмде қолданылмаған тәсілді қолданды: ол камераны фильмнің басты кейіпкері ретінде пайдаланды. Басқа кейіпкерлер тікелей камераға сөйлейді. Марлоудың дауысы Монтгомериге тиесілі, бірақ оның жүзі тек көріністерде ғана көрінеді. MGM Монтгомеридің бірінші тұлғадағы идеясына қарсы болды, себебі бұл фильмнің жұлдызы сирек көрінетін болар еді; сондықтан студия Монтгомериге Марлоу кеңсесінде не болып жатқанын түсіндіретін пролог түсіруді талап етті, бұл оқиға орны фильм барысында және соңында қысқаша көрсетілді. Түсірілім кезінде актерлер Монтгомериді көріп, оның әрекеттеріне жауап беруі үшін, долының алдына орындық бекітілді. Ал, төбелес сахналарында оператор Пол Вогель икемді иық белбеуі бар Eyemo камерасын пайдаланды.

Сыни жауап

Автор және киносыншы Леонард Мальтин фильмді төрт жұлдыздың екі жартысына бағалады, бірінші тұлғадан баяндалған әңгімелеуін жоғары бағалады, бірақ оның түсініксіз сюжеті мен көне стильін сынады.

Радионы бейімдеу

Lux Radio Theater 1948 жылдың 9 ақпанында Монтгомери мен Тоттер фильмдегі рөлдерін қайта ойнап, 60 минуттық радиолық бейімдеуін ұсынды. Бұл қойылымның жазбасы ағымдағы аудио ретінде қолжетімді.