Жеймс Дуглас: Шотландияның батыры және тәуелсіздік күрескері

Кіріспе

Шотландтық салт атты және феодал лорд Джеймс Дуглас (Добрый сэр Джеймс және Қара Дуглас; шамамен 1286 – 1330) – шотландтық салт атты және феодал лорд. Ол Шотландияның тәуелсіздік соғыстары кезіндегі бас қолбасшылардың бірі болды.

Ерте өмір

Ол Уильям Уоллестің алғашқы асыл жанкүйері болған, "le Hardi" немесе "батыл" атымен танымал сэр Уильям Дугластың үлкен ұлы болды (үлкен Дуглас 1298 жыл шамасында Лондон мұнарасында тұтқын болып қайтыс болды). Оның анасы – Шотландияның 4-ші жоғары басқарушысы Александр Стюарттың қызы Элизабет Стюарт, ол 1287 немесе 1288 жылдың басында қайтыс болды. Оның әкесі 1288 жылдың соңында қайтадан үйленгендіктен, Дуглас бұрын дүниеге келген болуы керек; алайда, Шотландиядағы құжаттардың жойылғандығы нақты күнін, тіпті жылын анықтауға мүмкіндік бермейді. Дуглас Тәуелсіздік соғыстарының басында қауіпсіздігі үшін Францияға жіберілді және Парижде білім алды. Сол жерде ол Сент-Эндрюс епископы Уильям Ламбертонмен кездесті, ол оны шақырушы (сквайр) ретінде алды. Ол Ламбертонмен бірге Шотландияға оралды. Оның жерлері тартып алынып, Роберт Клиффордқа берілді. Ламбертон 1304 жылы Стерлинг қамалы басылып алынғаннан кейін көп ұзамай оны Англияның билеуші сотына жерін қайтару туралы петициямен ұсынды, бірақ Англияның Эдуард I оның кімнің ұлы екенін естігенде ашуланып, Дуглас кетіп қалуға мәжбүр болды.

Дуглас Лардер

1307 жылдың көп бөлігінде және 1308 жылдың басында Дугластың іс-қимылдары, көбінесе өзінің туған Дугласдейл аймағымен шектелгенімен, жауды оңтүстікте ұстап тұруға және Брюстің солтүстікке жорық жасауына мүмкіндік берді. Ол көп ұзамай өзінің шебер әскербасы және тактик екенін дәлелдеді. Брюс солтүстіктегі ішкі жауына қарсы күрес жүргізіп жатқанда, Дуглас Селкирк орман жамылуын пайдаланып, жауға қарсы тиімді шабуылдар жасады. Ол өте қатыгез екенін көрсетті, әсіресе өзінің Дуглас қамалындағы ағылшын гарнизонына қарсы жасаған шабуылдарында, олардың ең танымалдары халық естелігінде қалды. Барбур осы оқиғаны 1307 жылғы 19 наурыздағы Пальма жексенбісімен байланыстырады. Бірақ кейбір зерттеушілер бұл күнді тым ерте деп санайды, өйткені Брюс пен оның шағын әскері әлі Шотландияның оңтүстік-батысында бекімеген еді. Сондықтан, 1308 жылғы 17 сәуірдегі Пальма жексенбісі дұрыс дата болуы мүмкін. Дегенмен, Барбур Дуглас Лардер кезінде шотландтардың оңтүстік-батыста әлі бекімегенін және Дуглас Брюстің сол аймақтағы жалғыз адамы болғанын айтады. Осыған байланысты Барбурдың күні дұрыс болуы мүмкін. Барбур Лардердің Шотландияның сол бөлігінде бекініс құруға жасалған алғашқы қадам болғанын айтады. Дуглас және оның шағын жасағы, граф Ричард Киттің ұлы және Дуглас қамалының басқарушысы Томас Диксонның көмегімен, Пальма жексенбісі күні таңға дейін жасырынып, гарнизон жергілікті шіркеуге бару үшін қабырғалардан шыққанда шабуыл жасады. Жергілікті халықтың қолдауына ие болып, ол шіркеуге кірді және алғаш рет "Дуглас! Дуглас!" деп ұран көтерілді. Кейбір ағылшын сарбаздары қаза тауып, ал қалғандары тұтқынға алынды. Тұтқындар қамалға жеткізілді, ол сол кезде көбінесе бос болды. Барлық азық-түлік жертөледе жиналып, шарап ыдыстары сындырылды және ағаш отын ретінде пайдаланылды. Содан кейін тұтқындардың бастары кесіліп, өртке қойылған азық-түлік үйірмесінің үстіне қойылды. Кету алдында құдықтар тұзбен және өлген аттардың денелерімен уландырылды. Жергілікті халық осы қорқынышты оқиғаға "Дуглас Лардер" деген ат берді. Соғыстағы қатыгездіктің мысалы ретінде, бұл оқиға өлген әріптестерінің орнына келгендерге ұзаққа созылатын әсер қалдыруға бағытталған еді. Кейіннен, ақын Джон Барбурдың айтуынша, ағылшыздар бұл адамды "Қара Дуглас" деп атады, ол зұлым және кісі өлтіруші күш, "жаһаннамдағы кез келген шайтаннан да қатыгез" болды. 1308 жылдың тамызында Дуглас патшамен кездесіп, Лорнның Макдугаллдарына, Коминстердің туыстарына қарсы бірлескен шабуыл жасады, бұл Брюстің солтүстікке жасаған жорығының шешімі болды. Екі жыл бұрын Макдугаллдар патша әскерін Далриг шайқасында тоқтатып, талқандаған еді. Енді олар қарсыластарының келуін Бен Круахан мен Аргилширдегі Лох Аве арасындағы тар Брандер асуында күтті. Брюс жауды тұмшалап, асу арқылы алға жылжығанда, Дуглас ешкімнің назарына ілікпестен, адал таулы жауынгерлерді таудың жоғарғы жағына жетектеп, арт жағынан күтпеген шабуыл жасады. Көп ұзамай Брандер асуындағы шайқас жеңіліске ұшырады. Оңтүстікке оралғаннан кейін Дуглас корольдің бауыры Эдвард Брюспен бірігіп, Глазгоның жанындағы Ратерглен қамалына сәтті шабуыл жасады, содан кейін Галлоуэйдегі жорығын жалғастырды.

Douglas's actions for most of 1307 and early 1308, although confined for the most part to his native Douglasdale, were essential to keeping the enemy in the South and freeing Bruce to campaign in the north. He soon created a formidable reputation for himself as a soldier and a tactician. While Bruce was campaigning in the north against his domestic enemies, Douglas used the cover of Selkirk Forest to mount highly effective mobile attacks against the enemy. He also showed himself to be utterly ruthless, particularly in his relentless attacks on the English garrison in his own Douglas Castle, the most famous of which quickly passed into popular history. Barbour dates this incident to Palm Sunday 1307, which fell on 19 March. Some question whether this date is too early as Bruce and his small army were not yet established in south west Scotland, suggesting Palm Sunday 1308 – 17 April – as a more accurate date. However, as Barbour states that at the time of the Douglas Larder the Scots were not yet established in south west Scotland and indeed that Douglas was the only one of Bruce's men anywhere in the area, there is reason to think that Barbour's date is probably correct. Barbour says that the Larder was the first act toward becoming established in that part of Scotland. With the help of his kinsman Thomas Dickson, son of Earl Richard Keith and Castellan of Douglas Castle, Douglas and his small troop were hidden until the morning of Palm Sunday, when the garrison left the battlements to attend the local church. Gathering local support, he entered the church and the war cry "Douglas! Douglas!" went up for the first time. Some of the English soldiers were killed and others taken prisoner. The prisoners were taken to the castle, now largely empty. All the stores were piled together in the cellar, the wine casks burst open and the wood used for fuel. The prisoners were then beheaded and placed on top of the pile, which was set alight. Before departing, the wells were poisoned with salt and the carcasses of dead horses. The local people soon gave the whole gruesome episode the name "the Douglas Larder." As an example of frightfulness in war, it was meant to leave a lasting impression, not least upon the men who came to replace their dead colleagues. Further attacks followed by the man now known to the English, according to the poet John Barbour, as "The blak Dowglas", a sinister and murderous force "mair fell than wes ony devill in hell." In August 1308, Douglas met the king for a joint attack on the MacDougalls of Lorn, kinsmen of the Comyns, the climax to Bruce's campaign in the north. Two years before, the Macdougalls had intercepted and mauled the royal army at the Battle of Dalrigh. Now they awaited the arrival of their opponents in the narrow Pass of Brander, between Ben Cruachan and Loch Awe in Argyllshire. While Bruce pinned down the enemy in a frontal advance through the pass, Douglas, completely unobserved, led a party of loyal Highlanders further up the mountain, launching a surprise attack from the rear. Soon the Battle of Pass of Brander turned into a rout. Returning south soon after, Douglas joined with Edward Bruce, the king's brother, in a successful assault on Rutherglen castle near Glasgow, going on to a further campaign in Galloway.

Роксбург құлауы

Кейінгі жылдары Дуглас әскери дағдыларын жетілдіруге уақыт алды. 1310 жылы Эдуард II әскерімен солтүстікке келіп, ұстауға келмейтін жауды жеміссіз қуды. Бұл тудырған наразылықтар Vita Edwardi Secundi, замандас ағылшын жылнамасында егжей-тегжейлі сипатталған; Король әскерімен Шотландияға кірді, бірақ бірде-бір көтерілісші табылмады. Осы уақытта Роберт Брюс үнемі жасырынып, оларға бар күшімен зиян келтірді. Бір күні, тонауға дайын ағылшын және уэльс сарбаздары, әскерден көптеген атты әскермен бірге шабуылға шықты. Сол кезде Роберт Брюстің үңгірлер мен ормандарда тығылып жатқан әскері біздің әскерімізге күшті шабуыл жасады. Осындай шабуылдардан біздің әскеріміз ауыр шығынға ұшырады. Роберт Брюс өзінің Англия патшасына күш пен бақыт жағынан тең емес екенін білгендіктен, ашық шайқаста оның құқығына дау айтудың орнына, патшамызға қарсы жасырын соғыс жүргізуді дұрыс деп санады. Эдуард тіпті Папаға ашумен хат жазып, "Роберт Брюс және оның серіктері, біз Шотландияның бір бөлігіне бүлікшілікті басу үшін барғанда, түлкілердей жасырын жерлерге жасырынды" деп шағымданды. 1314 жылға дейінгі жылдары Шотландиядағы ағылшын үстемдігі бірнеше маңызды бекіністермен шектелді. Бұл әрекетте күшті жақтары да, әлсіз жақтары да болды. Шотландтарда ауыр қару-жарақ немесе қамалдарға дәстүрлі әдіспен шабуыл жасауға мүмкіндік болмады. Дегенмен, бұл блокадаға төтеп беруге жеткілікті жабдықталған гарнизондарда немқұрайлылыққа әкеп соқты. Осы мәселені шешу үшін шотландтар түлкідей әрекет етті, ал олардың ең айлалы ісі Дугластың Роксбургтегі қуатты бекіністі басып алуы болды. Оның тактикасы қарапайым болғанымен, керемет тиімді болды. 1314 жылдың 19-20 ақпанында – Шабан шейшембісі мен Күл шейшембісі күндері – қамалдың төменгі бөлігінде бірнеше қараңғы пішіндер көрінді және олар мал деп жаңылысты. Дуглас әскерлеріне плащтарымен жабынып, қолдары мен тізелерімен қамалға қарай жүгіруді бұйырды. Қамалдың көп бөлігі оразаға дайындалып тойлап жатқанда, қабырғаларға арқанмен байланған ізбе таяқтары лақтырылды. Толығымен күтпеген қорғаушылар қысқа мерзім ішінде жеңіліске ұшырады. Роксбург қамалы, елдегі ең жақсылардың бірі, Брюстің қарсыластарына бекіністерді беру саясатына сәйкес қиратылды немесе жойылды.

In the years that followed Douglas was given time to enhance his skills as a soldier. Edward II came north with an army in 1310 in fruitless pursuit of an enemy that simply refused to be pinned down. The frustrations this obviously caused are detailed in the Vita Edwardi Secundi, a contemporary English chronicle;

The king entered Scotland with his army but not a rebel was to be found At that time Robert Bruce, who lurked continually in hiding, did them all the injury he could. One day, when some English and Welsh, always ready for plunder, had gone out on a raid, accompanied by many horsemen from the army, Robert Bruce's men, who had been concealed in caves and woodland, made a serious attack on our men From such ambushes our men suffered heavy losses. For Robert Bruce, knowing himself unequal to the king of England in strength or fortune, decided it would be better to resist our king by secret warfare rather than dispute his right in open battle. Edward was even moved to write to the Pope in impotent fury, complaining that "Robert Bruce and his accomplices, when lately we went into parts of Scotland to repress their rebellion, concealed themselves in secret places after the manner of foxes." In the years before 1314 the English presence in Scotland was reduced to a few significant strongholds. There were both strengths and weaknesses in this. The Scots had no heavy equipment or the means of attacking castles by conventional means. However, this inevitably produced a degree of complacency in garrisons provisioned enough to withstand a blockade. In dealing with this problem the Scots responded in the manner of foxes; and among the more cunning of their exploits was Douglas' capture of the powerful fortress at Roxburgh. His tactic, though simple, was brilliantly effective. On the night of 19/20 February 1314 – Shrove Tuesday and Ash Wednesday – several dark shapes were seen beneath the battlements and mistakenly assumed to be cattle. Douglas had ordered his men to cover themselves with their cloaks and crawl towards the castle on their hands and knees. With most of the garrison celebrating just prior to the fast of Lent, scaling hooks with rope ladders attached were thrown up the walls. Taken by complete surprise the defenders were overwhelmed in a short space of time. Roxburgh Castle, among the best in the land, was slighted or destroyed in accordance with Bruce's policy of denying strongpoints to the enemy.

Баннокберн

Брюс үшін ең үлкен қиындық сол жылы Эдуардтың Шотландияға зор әскермен шабуыл жасауымен келді. Бұл шабуыл формальды түрде Стирлинг қамалын қорғауға бағытталған болғанымен, шын ниеті Брюс пен оның әскерін жекпе-жекке шақыру еді. Шотландия әскері, жау әскерінің шамамен төрттен бір бөлігін құрап, Стирлингтің оңтүстігінде орналасты және батыстағы қират елге жылдам шегінуге дайын тұрды. Дегенмен, Баннок Бөркінің солтүстігіндегі олардың орны табиғи түрде тиімді болды, сондықтан король бұрынғы партизандық тактиканы уақытша тоқтатуға бұйрық берді. 24 маусым күні таңында, шайқасқа дейін Барбур Дугластың рыцарь атанып, осы күні шайқасқа дайын болғанын айтады. Көптеген адамдар Дугласқа байрақталған рыцарь атағы берілгенін сендіреді. Байрақталған рыцарь атағы Эдуард I тұсында орнатылған. Байрақталған рыцарь әскери басшылыққа жауапты болмаған, бірақ одан да артық құрметке ие болған. Байрақталған рыцарь өз туымен шайқасқа шыққан, ал қарапайым рыцарь тек ту-желбіреумен шектелген. Джон Барбур өзінің "Брус" атты еңбегінде XV кітабында Дугластың өз туымен шайқасқаны туралы жазған, демек Дуглас байрақталған рыцарь болған. Барбур сондай-ақ Дуглас пен басқалар Баннокберн шайқасы алаңында "әрқайсысы өз деңгейінде" рыцарь атанғанын айтады, бұл барлығы да қарапайым рыцарь болмағанын көрсетеді. Басқалары оның мансабының соңында рыцарь атанғанына сенеді. Бұл мәселеде пікір қақтығыстары бар. 1370 жылдарға дейінгі шотландтық деректерде айтылғандай, шайқас кезінде Томас Рэндольф, Морейдің 1-ші графы авангардқа басшылық етті, сол қанатты жас Уолтер Стюарт басқарса да, оның туысы Дуглас басқарды, Эдвард Брюс оң қанатқа, ал король Роберт артқы күзетке басшылық етті. Алайда, қазіргі ағылшын деректері шотланд әскері үш бөлімнен тұрғанын көрсетеді, сондықтан Дуглас пен Стюарт бір бөлімге басшылық еткені кейінірек ойлап табылған болуы мүмкін немесе ағылшын дерегі жай ғана қате болуы мүмкін. Ағылшын әскері жеңілгеннен кейін Дуглас қашып бара жатқан Эдуард пен оның рыцарьдарының артынан қууға рұхсат сұрады, бұл тапсырма Барбурдың айтуынша, қашқындар "су ішуге де үлкермейтіндей" қарқынмен орындалды. Ақырында Эдуард Дугластан қашып, Дунбар қамалында паналады. Баннокберн Шотландиядағы ағылшын үстемдігін толығымен аяқтады, барлық бекіністер – Бервиктен басқа – Брюстің қолына көшті. Дегенмен, бұл соғысты аяқтаған жоқ. Эдуард ауыр жеңіліске ұшырады, бірақ Шотландияға деген талабынан бас тартпады. Дуглас үшін бір күрес аяқталып, жаңасы басталуға айналды.

The greatest challenge for Bruce came that same year as Edward invaded Scotland with a large army, nominally aimed at the relief of Stirling Castle, but with the real intention of drawing out Bruce and his men. The Scots army, roughly a quarter the size of the enemy force, was poised to the south of Stirling and prepared to make a quick withdrawal into the wild country to the west. However, their position just north of the Bannock Burn had strong natural advantages, and the king gave orders to suspend for a time the guerrilla tactics pursued hitherto. On the morning of 24 June and prior to battle, Barbour states it was then that Douglas was made a knight. Many now believe that Douglas was made a knight banneret. The knight banneret was established under Edward I. A knight banneret held no command responsibilities so much as greater honours A knight banneret fought under his own banner unlike a knight bachelor who was limited to a pennon. In his The Brus, John Barbour writes in Book XV that Douglas fought under his own banner, hence Douglas had to be a knight banneret. Barbour does state Douglas and others were knighted on the field of the Battle of Bannockburn, "each in their own degree" which would suggest not all were knights bachelor. Others believe that he was knighted late in his career. There is disagreement on the point. Traditional Scottish accounts dating from the 1370s state that during the battle, Thomas Randolph, 1st Earl of Moray commanded the vanguard, the left wing though nominally led by the young Walter Stewart was commanded by his cousin Douglas, Edward Bruce took the right wing, and King Robert the rearguard. However, contemporary English accounts state that the Scottish army consisted of three units, so the idea that Douglas and Stewart commanded a unit could be a later invention or the English account is simply mistaken. Once the English army was defeated, Douglas requested the honour of pursuing the fleeing Edward and his party of knights, a task carried out with such relentless vigour that the fugitives, according to Barbour, "had not even leisure to make water". In the end Edward managed to evade Douglas by taking refuge in Dunbar Castle. Bannockburn effectively ended the English presence in Scotland, with all strongpoints – outwith Berwick – now in Bruce's hands. It did not, however, end the war. Edward had been soundly defeated but he still refused to abandon his claim to Scotland. For Douglas one struggle had ended and another was about to begin.

Соғыс әміршісі

Баннокберн Солтүстік Англияны шабуылға ашық қалдырды, ал одан кейінгі жылдары аймақтағы көптеген қауымдар «Қара Дуглас» есімді күшті жауынгермен жақсы танысты. Рэндольфпен бірге Дуглас шотландтық шабуылшыларды Понтефракт пен Хамберге дейін жеткізетін жылдам соғыс жүргізу тактикасын қолданып, өзіне жаңа есімдер жасады. Бірақ бұл «шекара соғысы» шынымен Дугласқа ғана тиесілі болды және оның әулетінің болашақта даңққа жете беруіне негіз болды. Соғыс көптеген ежелгі ақсүйек үйлерді қиратты, ал Дуглас әулетінің құрылуына осы соғыс себеп болды. Дуглас қолданған тактика қарапайым, бірақ тиімді болды: оның жауынгерлері шайқасқа немесе қажет болған жағдайда кері шегінуге «хоббин» деп аталатын кішкентай жылқыларда мініп, жылқы мен атты әскерді «хобелар» деп атады. Дегенмен, барлық шайқас жаяу жүріп өтті. Шотландиялық хобеларлар Англияның солтүстігінде тоғызыншы ғасырдан бері танымал викинг кемелері сияқты үрей тудырды. 1315 жылы король, Морей және Эдвард Брюс Ирландиядағы жаңа әскери операцияларға ауысқанда Дуглас шекарадағы жауынгер ретінде одан да маңыздырақ болды. 1316 жылдың ақпанында ол Бервик гарнизонынан жіберілген атты әскерлермен Колдстримге жақын Скайтмуирде маңызды шайқас өткізді. Қайтыс болғандардың арасында Бервик қамалының Гаскониялық губернаторы Эдмонд де Кайлу және Эдуард II-нің бұрынғы жақын досы Пирс Гавестонның туысы болды. Дуглас бұл өміріндегі ең қиын шайқас екенін айтты. Одан кейін де табыстарға жетті: Эдмунд ФицАлан, Арунделдің 9-шы графы басқарған шабуыл тобы Джедбургтен оңтүстікке қарай Линталиде тоқтатылып, жеңілді; үшінші топ Бервик қабырғаларының сыртында жеңілді, онда олардың басшысы, «Солтүстіктің Құсқанаты» аталған сэр Роберт Невилл, Ральф Невиллдің үлкен ұлы, 1-ші барон Невилл де Раби, Дугласпен жекпе-жекте қаза тапты. Дугластың мәртебесі мен беделі соншалық болды, ол 1316 жылдың күзінде Брюс пен Морей Ирландияға барған кезде Стюардпен бірге патшалықтың лейтенанты болып тағайындалды. Дугластың әскери жетістіктері оның саяси беделін одан әрі арттырды. 1318 жылдың күзінде корольдің ағасы және мұрагері Эдвард Брюс Ирландиядағы Фохарт шайқасында қаза тапқаннан кейін Дуглас патшалықтың қамқоршысы және болашақ Роберт II-ге ұстаз ретінде тағайындалды, егер Роберт еркек мұрагерсіз қайтыс болса, Рэндольфтың орнына. Бұл шешім 1318 жылдың желтоқсанында Сконде өткен парламентте қабылданды, онда «Рэндольф пен сэр Джеймс бүкіл қауымның келісімімен қамқоршылықты өздеріне алды» деп жазылған.

Bannockburn left northern England open to attack and in the years that followed many communities in the area became closely acquainted with the 'Blak Dowglas.' Along with Randolph, Douglas was to make a new name for himself in a war of mobility, which carried Scots raiders as far south as Pontefract and the Humber. But in a real sense this 'war of the borders' belonged uniquely to Douglas, and became the basis for his family's steady ascent to greatness in years to come. War ruined many ancient noble houses; it was the true making of the house of Douglas. The tactics used by Douglas were simple but effective: his men rode into battle – or retreated as the occasion demanded – on small horses known as hobbins, giving the name of 'hobelar' to both horse and rider. All fighting, however, was on foot. Scottish hobelars were to cause the same degree of panic throughout northern England as the Viking longships of the ninth century. With the king, Moray and Edward Bruce diverted in 1315 to a new theatre of operations in Ireland, Douglas became even more significant as a border fighter. In February 1316 he won a significant engagement at Skaithmuir near Coldstream with a party of horsemen sent out from the garrison of Berwick. The dead included one Edmond de Caillou Gascon governor of Berwick Castle, and seemingly a nephew of Piers Gaveston, the former favourite of Edward II. Douglas reckoned this to be the toughest fight in which he had ever taken part. Further successes followed: another raiding party led by Edmund FitzAlan, 9th Earl of Arundel was intercepted and defeated at Lintalee, to the south of Jedburgh; a third group was defeated outside the walls of Berwick, where their leader, Sir Robert Neville, known as the 'Peacock of the North', and elder son to Ralph Neville, 1st Baron Neville de Raby, was killed by Douglas in single combat. Such was Douglas' status and reputation that he was made Lieutenant of the Realm, with the Steward, when Bruce and Moray went to Ireland in the autumn of 1316. Douglas' military achievements inevitably increased his political standing still further. When Edward Bruce, the king's brother and designated successor, was killed in Ireland at the Battle of Faughart in the autumn of 1318, Douglas was named as Guardian of the Realm and tutor to the future Robert II, after Randolph if Robert should die without a male heir. This was decided at a parliament held at Scone in December 1318, where it was noted that "Randolph and Sir James took the guardianship upon themselves with the approbation of the whole community."

Митон мен Байланд

1318 жылғы сәуірде Дуглас Бервик қамалын ағылшындардан басып алуға зор үлес қосты, осылайша қала және қамал 1296 жылдан бері алғаш рет шотландтардың қолына тиді. Солтүстік аймағындағы халқының қайғысына немқұрайлы қараған Эдуард үшін бұл кешірілмейтін қорлық болды. Жаңа әскер жиналды, ол 1314 жылдан бері ең ірі әскер еді, мақсаты – ағылшын беделінің символы болған және Шотландиядағы соңғы маңызды иелікке айналған жерді қайта басып алу. Эдуард 1319 жылдың жазында қала қақпаларына жетті, патшайым Изабелла оны Йоркке дейін сүйемелдеді, онда ол тұрақтап қалды. Брюс жауға тікелей шабуыл жасау қаупін қабылдағысы келмеді, сондықтан Дуглас пен Морейді Йоркширге кең ауқымды шабуылдық рейдке жіберді. Шотланд командирлері патшайымның қайда екенін білгендей көрінеді, өйткені рейдтің мақсаттарының бірі оны тұтқынға алу екендігі туралы әңгіме тарады. Шотланд әскері Йоркке жақындағанда, ол қаладан асығыс түрде шығарылып, ақырында Ноттингемде паналады. Аймақта әскер болмағандықтан, Йорк архиепископы Уильям Мелтон жергілікті қарулы күштерді ұйымдастыруға кірісті, оларға қажеттілік туған жағдайда көптеген дін қызметкерлері мен кіші шенді рухани тұлғалар да енді. Екі тарап Свейлдегі Майтон шайқасында кездесті, оның салдары болғаны белгілі еді. Майтон шайқасында көптеген дін қызметкерлері, монахтар мен рухани тұлғалар қаза тапқандықтан, ол «Майтон тарауы» деп кеңінен танылды. Бұл Дуглас үшін аса маңызды жеңіс болмаса да, стратегиялық тұрғыдан Йоркширге жасалған шабуыл күтілген нәтижені берді: Эдуардтың әскері арасында келіспеушіліктер туындады, нәтижесінде Бервикке жасалған шабуыл тоқтатылды. Ол келесі он бес жыл бойы шотландтардың қолында қалды. Төрт жылдан кейін Эдуард Шотландияға соңғы шабуылын жасады, Эдинбург қақпаларына дейін жетті. Брюс жауға қажетті жабдықтауды қысқартып, толыққанды жер күйдіру тактикасын қолданды, бұл олардың аштықтан бас тартуға мәжбүр етті. Бұл шотландтардың қарқынды шабуылға шығуына тағы да мүмкіндік берді: Брюс, Дуглас және Морей Солуэй фьордынан өтіп, Йоркширдің тереңіне жылдам қарқынмен ілгеріледі. Эдуард пен Изабелла Ривокс аббаттығында тұрақтап қалды. Олар мен жаудың арасында тек Джон де Бретань, Ричмондтың 1-графы басқаратын күш, Ривокс пен Байланд аббаттығы арасындағы Скаутон Мурда орналасқан еді. Оны орнынан қозғау үшін король Роберт 1308 жылы Брандер қолданған тактиканы пайдаланды: Дуглас пен Морей алдыңғы жағынан шабуыл жасағанда, жоғарғы жақтағылардың бір тобы Ричмондтың қанатына жақын жартастарға өрлеп, арттан шабуыл жасады. Олд Байленд шайқасы жеңіліске ұшырады, Эдуард пен оның патшайымы Ривокстан асығыс және арсыз қашқанға мәжбүр болды, үш жылдың ішінде Англия патшайымының екінші рет қашқанын көрдік.

In April 1318 Douglas was instrumental in capturing Berwick from the English, the first time the castle and town had been in Scottish hands since 1296. For Edward, seemingly blind to the sufferings of his northern subjects, this was one humiliation too many. A new army was assembled, the largest since 1314, with the intention of recapturing what had become a symbol of English prestige and their last tangible asset in Scotland. Edward arrived at the gates of the town in the summer of 1319, Queen Isabella accompanying him as far as York, where she took up residence. Not willing to risk a direct attack on the enemy, Bruce ordered Douglas and Moray on a large diversionary raid into Yorkshire. It would appear that the Scottish commanders had news of the Queen's whereabouts, for the rumour spread that one of the aims of the raid was to take her prisoner. As the Scots approached York she was hurriedly removed from the city, eventually taking refuge in Nottingham. With no troops in the area, William Melton, Archbishop of York, set about organising a home guard, which of necessity included a great number of priests and other minor clerics. The two sides met up at Myton on Swale, with inevitable consequences. So many priests, friars and clerics were killed in the Battle of Myton that it became widely known as the 'Chapter of Myton.' It was hardly a passage of any great military glory for Douglas but as a strategy the whole Yorkshire raid produced the result intended: there was such dissension among Edward's army that the attempt on Berwick was abandoned. It was to remain in Scottish hands for the next fifteen years. Four years later Edward mounted what was to be his last invasion of Scotland, advancing to the gates of Edinburgh. Bruce had pursued a scorched earth campaign, denying the enemy essential supplies, so effective that they were forced to retreat by the spur of starvation alone. Once again this provided the signal for a Scottish advance: Bruce, Douglas and Moray crossed the Solway Firth, advancing by rapid stages deep into Yorkshire. Edward and Isabella had taken up residence at Rievaulx Abbey. All that stood between them and the enemy raiders was a force commanded by John de Bretagne, 1st Earl of Richmond, positioned on Scawton Moor, between Rievaulx and Byland Abbey. To dislodge him King Robert used essentially the same tactics as that of Brander in 1308: while Douglas and Moray attacked from the front a party of Highlanders scaled the cliffs on Richmond's flank and attacked from the rear. The Battle of Old Byland turned into a rout, and Edward and his queen were forced into a rapid and undignified flight from Rievaulx, the second time in three years that a Queen of England had taken to her heels.

Тағы да рейдтер

1327 жылы бақытсыз Эдуард II-ні оның әйелі мен сүйіктісі Роджер Мортимер, Вигмор лорды бастаған төңкеріспен құлатты. Оның орнына оның жасөспірім ұлы Эдуард III билікке келді, бірақ барлық билік Мортимер мен Изабелланың қолында қалды. Англиядағы жаңа саяси жағдайлар бірнеше жыл бұрын бұрынғы патшамен жасалған бітімді бұзды. Тағы да шабуылдар басталды, мақсаты – үкіметтен жеңілдіктер алу. Жаздың ортасында Дуглас пен Морей Вирдейл және іргелес аңғарларды қиратты. 10 шілдеде жас патшаның номиналды басшылығымен үлкен ағылшын әскері Йорк қаласынан жорыққа шықты, бұл жорық – қоянды қуатын филге ұқсады. Ағылшын қолбасшылары соңында Уэр өзенінің оңтүстік жағалауында қарсыластарын көріп қалды. Шотландтардың орналасқан жері қолайлы болды, бірақ оларды шайқасқа тартуға жасалған барлық әрекеттер сәтсіз аяқталды. Бір уақыттан кейін олар кері шегінді, бірақ Дарем епископтарына тиесілі аң аулау қорығы – Станхоп паркінде одан да мықты бекініске ие болды. Осы жерден 4 тамыз күні Дуглас түнгі шабуыл жасап, ұйықтап жатқан ағылшындарға күтпеген шабуыл ұйымдастырды, бұл оқиға кейін француз куәгерінің баяндамасында сипатталды:

Лорд Джеймс Дуглас өзімен шамамен екі жүз қарулы адамды алып, әскерден алыс өзеннен өтті, осылайша оны байқамады. Түн ортасында ол «Дуглас!» деп айқайлап, ағылшын әскеріне шабуыл жасады. «Англия ұрылары, сендердің бәрің өлсіңдер!» – деп ұрандады және үш жүз адамды өлтірді, олардың кейбіреулері төсекте, ал кейбіреулері жартылай дайын болған. Ол шпорынмен жылқысын қоздырып, патшаның шатырына жетіп, «Дуглас!» деп айқайлап, патшаның шатырының екі-үш арқанын қиып тастады. Лагерьде үрей мен шатасу орнады: Эдуардтың өзі де тұтқынға түсуден мүшкел құтылды, оны қорғаған пасторы қаза тапты. Станхоп паркіндегі шайқас, шағын болғанымен, үлкен жеңіліс болды. Келесі түнде шотландтар жауларын айналып өтіп, шекараға қайтқанда, Эдуардның күшсіздіктен ашуланғаны айтылады. Оның әскері Йоркқа қайтып, таратылды. Басқа амал қалмаған Мортимер мен Изабелла бейбіт келіссөздерді бастады, олар келесі жылы Нортгемптон шартымен аяқталды, ол Брюс монархиясын және Шотландияның тәуелсіздігін мойындады.

Фильмдер

Сэр Джеймс Дуглас – "Брюс" төмен бюджетті фильміндегі кейіпкер. Сэр Джеймс Дугласты 2018 жылғы "Заңсыз патша" фильмінде Аарон Тейлор-Джонсон сомдады. Бұл фильм – Роберт Брюс және Шотландияның тәуелсіздік соғыстарына арналған тарихи әрекет-драма.

Спирт

"Қара Дуглас" – оның құрметіне аталған экспорттық шотланд вискиі. Шотландия шекарасындағы Браутон сыра қайнату зауытының танымал нағыз сырасы да "Қара Дуглас" деп аталады. Оның сипаттамасында "Қараңғы және ащы" деп жазылған.

Музыка

"The Black Douglas" – Corries тобының "A Little of What You Fancy" альбомында алғаш рет жарық көрген ән.

Темір жолдар

"Қара Дуглас" – Британ темір жолының 87030 локомотивіне берілген ат. "Қара Дуглас" атауы қазір 68-сыныптағы 68030 локомотивіне орнатылған, ол Transpennine пойыздарында жұмыс істейді.

Құжаттық және баяндамалық

Барбор, Джон, «Брюс», ауд. А. А. Х. Дункан, 1964 ж. Барбор, Дж., «Брюс», ред. Маккензи, В. М. Лондон, 1909 ж. Бауэр, Уолтер, «Скотироникон», ред. Д. Э. Р. Уотт, 1987–96 жж. Шотландияға қатысты құжаттар тізімі, ред. Бейн, Дж. 3-том, 1307–1357 жж. Эдинбург, 1887 ж. Гисборолық Уолтердің жылнамасы, ред. Х. Ротвелл, Кэмден қоғамы, 89-том, 1957 ж. Эдуард III және оның соғыстары: Жылнамалардан үзінділер, ред. У. Дж. Эшли, 1887 ж. Фордун, Джон, «Chronica Gentis Scotorum», баспа. В. Ф. Скене, 1871–72 жж. Грей, Сэр Томас, «Scalicronica», ауд. Х. Максвелл, 1913 ж. Ланнеркост жылнамасы, ауд. Х. Максвелл, 1913 ж. Палгрейв, Ф., ред. Шотландия тарихын көрсететін құжаттар мен жазбалар, 1837 ж. «Vita Edwardi Secundi», ред. Н. Денхолм Янг, 1957 ж. Фруассар, Жан, «Хроникалар», онлайн жоба.

Екіншілік

Барроу, Г., Роберт Брюс және Шотландия Корольдігінің қауымдастығы, 1976. Баррон, Э. М., Шотландияның тәуелсіздік соғысы, 1934. Браун, М., Қара Дугластар: Кейінгі ортағасырлық Шотландиядағы соғыс және феодалдық билік, 1998. Дэвис, И. М., Қара Дуглас, Лондон, 1974. Фрейзер, сэр Уильям, Дуглас кітабы, 4 томдық. Эдинбург, 1885. Максвелл, сэр Герберт, Дуглас үйінің тарихы, 2 томдық. Лондон, 1902. Росс, Дэвид Р., Жақсы Джеймс: Қара Дуглас. Глазго, 2008.