Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытай мәдениетіндегі отбасылық құрылымдар
Family structures in Chinese culture
Қытайлық туыс, әулет немесе кейде клан деп аталады, ол бірдей тегі бар және көп жағдайда ортақ ата-бабасының үйін бөлісетін, әкелік және патрилокалды байланыстағы қытайлықтардың туысқандық тобы болып табылады.
A Chinese kin, lineage or sometimes rendered as clan, is a patrilineal and patrilocal group of related Chinese people with a common surname sharing a common ancestor and, in many cases, an ancestral home.
Сипаттама
Қытайдағы туыстық байланыстар оңтүстік аймақтарда күштірек болып келеді, бұл ата-бабалар ауылымен байланыс, ортақ меншік және көбінесе ауылдан тыс адамдарға түсініксіз ортақ қытай диалектісі арқылы нығайтылады. Солтүстік Қытайда туыстық құрылымдар әдетте әлсіз болады, себебі ру мүшелері көбінесе бір ауылда тұрмайды және ортақ меншікке ие болмайды.
Chinese kinship tend to be strong in southern China, reinforced by ties to an ancestral village, common property, and often a common spoken Chinese dialect unintelligible to people outside the village. Kinship structures tend to be weaker in northern China, with clan members that do not usually reside in the same village nor share property.
Зюпу: санжыра кітабы
Зупу – қытайлық туыстық тізілімі немесе шежіре кітабы, онда туыстың тегі, еркек ұрпақтары және көрнекті тұлғалары туралы әңгімелер қамтылған. Тізілімді әдетте, кең отбасының ең үлкен мүшесі үнемі жаңартып отырады және бұл жауапкершілікті келесі буынға жүктейді. Өзінің зупуын жаңарту – қытай дәстүрінде өте маңызды міндет, оның тарихы мыңдаған жылдарға жетеді. Бірнеше ұрпақ өткен соң, жергілікті рулар мұндай зупулардың жинағын жариялайды. Зупулардың көп бөлігі жеке меншікте сақталады, бірақ олардың үлкен саны Пекин университетінің, Шанхай кітапханасының, Корнелл университетінің және Тоё Бунко қорындарында табылады.
A zupu is a Chinese kin register or genealogy book, which contains stories of the kin's origins, male lineage and illustrious members. The register is usually updated regularly by the eldest person in the extended family, who hands on this responsibility to the next generation. The "updating" of one's zupu is a very important task in Chinese tradition, and can be traced back thousands of years. After several generations, the local clan lineage will often publish a compendium of these zupus. The overwhelming majority of zupus remain in private hands, though a large number may be found in the Peking University, Shanghai Library, Cornell University and Tōyō Bunko.
Қытайдың ұрпақ қауымдастықтары
Қытайдың нәсілдік бірлестіктері, сондай-ақ туыстық немесе ата-бабалық бірлестіктер (немесе) – хань қытай этностарының әлеуметтік қарым-қатынас институттарының бір түрі және қытай ата-бабалар дінінің негізгі бірлігі. Олар бір тектің ұрпақтары, бір географиялық шығу тегіне (ата-бабалар үйіне) жататын және демек, бірдей қамқоршы құдайлары бар адамдарды біріктіреді. Бұл бірлестіктер қытай туыстығының өзінен бөлек емес, керісінше, оның ұйымдық нысаны болып табылады. Бұл институттар мен олардың материалдық көріністері нәсілдік шіркеулер немесе туыстық шіркеулер (;) деп те аталады, ал көбінесе ғылыми деңгейде – конфуцийшіл шіркеулер деп аталса да, бұл термин негізінен басқа мағыналарды білдіреді. Қытай туыстық қауымдастықтары – туыстық қатынастардың ұйымдық нысаны және қытай ата-бабалар дінінің негізгі бірлігі. Олар мүшелеріне гуанси (әлеуметтік желі) ұсынады, сондай-ақ ата-бабаларға арналған ғибадатханаларды немесе храмдарды тұрғызып, басқарады, оларды қауымдық орталықтар ретінде пайдаланады және онда бірлік рәсімдерін өткізеді. Нәсіл – мүшелерінің өзі бір денеге жатады деп сезінетін, топтық өзіндігіне жоғары мән беретін және бірлесіп иелік ететін мүлік пен ортақ ресурстардан пайда көретін корпорация. Пайда ата-бабалар ғибадатханалары мен үйлерінен түсетін артық табыстан келеді, ол басқарушылар тарапынан қайта инвестицияланады немесе жылдық дивидендтер түрінде бөліседі. Нәсілге жататын адам үшін пайда қорғаныш пен қолдау жағынан да өлшенуі мүмкін. Әр түрлі нәсілдер бірігу және бөліну процестері арқылы дами алады. Олар "көп нәсілді аймақтарға" шашырап, фрагменттелуі немесе бір орында шоғырланып, "бір нәсілді аймаққа" айналуы мүмкін.
Chinese lineage associations, also kinship or ancestral associations ( or ), are a type of social relationship institutions found in Han Chinese ethnic groups and the fundamental unit of Chinese ancestral religion. They gather people who share the same surname belonging to the same kin, who often have the same geographical origin (ancestral home), and therefore the same patron deities. They are not seen as distinct from the Chinese kin itself, but rather as its corporate form. These institutions and their corporeal manifestations are also known as lineage churches or kinship churches (; ), or, mostly on the scholarly level, as Confucian churches, although this term has principally other different meanings. Chinese kinship associations are the corporate forms of kins and the fundamental unit of Chinese ancestral religion. They provide guanxi (social network) to members and they build and manage ancestral shrines or temples dedicated to the worship of the progenitors of the kins as their congregational centers, where they perform rites of unity. A lineage is a corporation, in the sense that members feel to belong to the same body, are highly conscious of their group identity, and derive benefits from jointly owned property and shared resources. Benefit derives from the surplus income of ancestral shrines and homes, which is reinvested by the managers or shared out in yearly dividends. Benefit of belonging to a lineage can also be measured in terms of protection and patronage. Different lineages may develop through the opposite processes of fusion and segmentation. They can also be dispersed and fragmented into "multi lineage areas" or concentrated in one place, or "single lineage area".
Ата-бабалар ғибадатханасы
Ата-бабалар ғибадатханалары немесе киелі орындары – рулық бірлестіктердің жиналатын жерлері, оларды осы бірлестіктер салып, басқарады. Бұл ғибадатханалар белгілі бір рудың алғашқы аталарына құлшылық етуге арналған, онда ру мүшелері жиналып, бірлік және той-мереке рәсімдерін өткізеді.
Ancestral temples or shrines are the congregation places of lineage associations, by whom they are built and managed. These temples are devoted to the worship of the progenitors of a certain kin, where the kin members meet and perform rites of unity and banquets.
Жұбайлар туыстығы
Императорлық дәуірде, императормен байланысы болғандықтан ерекше мәртебеге ие болған туыс – күйеу туысы (консорт кин) болды. Қытай тарихы бойында консорт киндер әр түрлі кезеңдерде зор билікке ие болды. Консорттардың билікті басып алудың бірнеше жағдайы болды, ең белгілілері – Хан әулетінің император жесірі Лю, Тан әулетінің император жесірі Ву және Цин әулетінің император жесірі Циси. Хан әулетінің узурпаторы Ван Манг – Ұлы император жесірі Ванның немере інісі болды.
In Imperial times, a consort kin was a kin with special status due to its connection with an emperor. Throughout Chinese history, consort kins have exercised great power at various times. There have been several usurpations of power by consorts, the most notable being the Han dynasty's Empress Dowager Lü , the Tang dynasty's Empress Wu , and the Qing dynasty's Empress Dowager Cixi The Han dynasty usurper Wang Mang was a nephew of the Grand Empress Dowager Wang.
Цин дәуірі
Цинь әулеті тұсында императорлық үкімет қытай туыстарын әлеуметтік көмек және бастауыш білім беру сияқты мемлекеттік емес функцияларды атқаруға ынталандырды.
During the Qing dynasty, the imperial government encouraged Chinese kins to take up some quasi governmental functions such as those involving social welfare and primary education.