Кіріспе
Азитромицин антибиотигі 1980 жылы Хорватияда Pliva фармацевтикалық компаниясымен ашылды және 1988 жылы медициналық қолдануға бекітілді. Ол Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының қажетті медицина тізіміне енген. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы оны антимикробтық резистенттікті басқаруға бағытталған, адам медицинасы үшін өте маңызды антимикробтық заттар тізімінде "макролидтер мен кетолидтер" санатында мысал ретінде келтіреді. Ол генериктік препарат ретінде қолжетімді және әлем бойынша көптеген саудалық атаулармен сатылады. 2021 жылы АҚШ-та 7 миллионнан астам рецепт бойынша тағайындалған дәрілердің ішінде 97-орынды иеленді.
Azithromycin was discovered in Croatia in 1980 by the pharmaceutical company Pliva and approved for medical use in 1988. It is on the World Health Organization's List of Essential Medicines. The World Health Organization lists it as an example under "Macrolides and ketolides" in its Critically Important Antimicrobials for Human Medicine (designed to help manage antimicrobial resistance). It is available as a generic medication and is sold under many brand names worldwide. In 2021, it was the 97th most commonly prescribed medication in the United States, with more than 7million prescriptions.
Жүктілік және бала емізу
Жүктілік кезінде қолданудың зиянды екені анықталған жоқ. Емшек беру кезіндегі препараттың қауіпсіздігі белгісіз. Бірақ, ана сүтінде препараттың төмен деңгейде табылуы және препараттың кішкентай балаларға да қолданылуы салдарынан, емшектегі нәрестелерге кері әсер етуінің ықтималдығы төмен деп есептеледі. Азитромицин қабыну процестерін тоқтату арқылы созылмалы обструктивті өкпе ауруын емдеуде тиімді көрінеді. Азитромицин осы механизм арқылы синуситке де пайдалы болуы мүмкін. Азитромициннің әсері, тыныс жолдарының қабынуына себеп болатын белгілі бір иммундық жауаптарды басу арқылы жүзеге асады деп саналады.
Жағымсыз әсерлер
Ең көп кездесетін қолайсыз әсерлер – диарея (5%), құсыма (3%), іш ауруы (3%) және құсу. Адамдардың 1%-дан кемі жағынқы әсерлерге байланысты дәріні қабылдауды тоқтатады. Нервоздық, тері реакциялары және анафилаксия жағдайлары тіркелген. Азитромицин қолданғанда Clostridium difficile инфекциясы туралы хабарланған. Сирек жағдайларда, адамдар холестаздық гепатитке немесе санасының шатасуына (делирий) шалдыққан. Сәбиге кездейсоқ түрде тамырға еңгізілген артық доза жүрек блокталуына алып келді, нәтижесінде қалдық энцефалопатия дамыды. 2013 жылы АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) азитромициннің «жүректің электрлік белсенділігінде бұрмалаушы өзгерістерге ұшыратуы мүмкін, бұл қауіпті жүрек ырғағының бұзылуына әкелуі мүмкін» деген ескерту жасады. FDA ескертуде 2012 жылғы зерттеуде препараттың, әсіресе жүрек аурулары бар адамдарда, амоксициллин сияқты басқа антибиотиктерді қабылдағандармен немесе антибиотик қабылдамағандармен салыстырғанда өлім қаупін арттыруы мүмкін екенін атап өтті. Ескертуде бұрыннан аурулары бар адамдар, мысалы, QT интервалында бұзылыстары бар, қандағы калий немесе магний деңгейі төмен, қалыптыдан баяу жүрек соғуы немесе жүрек ырғағының бұзылуларын емдеу үшін белгілі бір препараттар қолданатындар ерекше тәуекелге ұшырайтыны көрсетілген. Сондай-ақ, азитромицин QT аралығын ұзартатыны, бұл torsades de pointes сияқты өмірге қауіпті аритмияға әкелуі мүмкін екені айтылды.
CYP3A4 арқылы метаболизделетін дәрілер
CYP3A4 – бауырда көптеген дәрілерді метаболизмдейтін фермент. Кейбір дәрілер CYP3A4-ті тежеуі мүмкін, яғни оның активтілігін төмендетіп, оны шығару үшін қажетті дәрілердің қандағы деңгейін арттырады. Бұл жағымсыз әсерлерге немесе дәрілік препараттардың өзара әрекеттесуіне алып келуі мүмкін. Азитромицин – лактон сақинасы мен қант топтары бар циклді құрылымды антибиотиктер класы – макролидтердің құрамына кіреді. Макролидтер CYP3A4 ферментін механизмге негізделген тежеу (MBI) арқылы тежеуі мүмкін, ол ферментке ковалентті және қайтымсыз байланысатын реактивті метаболиттердің түзілуін қамтиды, нәтижесінде фермент белсенділігін жоғалтады. Механизмге негізделген тежеу, қайтымды тежеуге қарағанда күрделірек және ұзаққа созылады, себебі активтілікті қалпына келтіру үшін жаңа фермент молекулаларын синтездеу қажет. Макролидтердің механизмге негізделген тежеу дәрежесі олардың лактон сақинасының мөлшері мен құрылымына байланысты. Кларитромицин мен эритромицинде 14 мүшелі лактон сақинасы бар, ол CYP3A4-тің деметилденуіне және одан кейін реактивті метаболиттер – нитрозоалкендердің түзілуіне бейім, олар механизмге негізделген тежеуді тудырады. Азитромициннің лактон сақинасы 15 мүшелі, сондықтан ол деметилденуге және нитрозоалкендердің түзілуіне аз бейім. Сондықтан, азитромицин CYP3A4-тің әлсіз тежегіші, ал кларитромицин мен эритромицин – күшті тежегіштер, олар бірге қолданылатын препараттардың қисық сызығы астындағы ауданының (AUC) мәнін бес еседен астам арттырады. Макролидтердің CYP3A4-ті тежеудегі айырмашылығы клиникалық маңызға ие, мысалы, статин қабылдайтын адамдар үшін, олар холестерин деңгейін төмендететін дәрілер және негізінен CYP3A4 арқылы метаболизденеді. Кларитромицин немесе эритромицинды статинмен бірге қолдану статинге байланысты миопатия қаупін арттырады, бұл бұлшық ет ауруы мен зақымдануына әкеледі. Алайда, азитромицин статиннің фармакокинетикасына елеулі әсер етпейді және басқа макролидтік антибиотиктерге қарағанда қауіпсіз балама саналады. Азитромициннің жартылай өмір кезеңі бір рет үлкен дозаны қолдануға және инфекцияланған тіндерде бактериостатикалық деңгейді бірнеше күн бойы сақтауға мүмкіндік береді. Бір апта ішінде берілген дозаның шамамен 6% өзгермеген күйінде зәрмен шығарылады. 1981 жылы Pliva компаниясы оны патенттеді. Патенттік қорғау 2005 жылы аяқталды.
Қол жетімді нысандар
Азитромицин жалпы қолданылатын дәрілік препарат ретінде қолжетімді. Азитромицин қабыршақпен қапталған таблетка, капсула, ауызға қабылдауға арналған суспензия, көктамырға инъекция, сашедегі суспензияға арналған гранулдар және көзге тамсатуға арналған ерітінді түрінде беріледі. Ал Швецияда, амбулаториялық антибиотиктерді қолдану деңгейі үш есе төмен болса, макролидтер рецепттердің тек 3% -ында ғана тағайындалады. 2017 және 2022 жылдары Азитромицин АҚШ-та амбулаториялық емделушілерге екінші жиі тағайындалған антибиотик болды.
Брендтер
Азитромицинмен розацеяны емдеудің тиімділігіне қарамастан, азитромициннің розацеяны емдеудегі тиімділігінің нақты механизмі толық түсініксіз. Оның антибактериалды немесе иммуномодуляторлық қасиеттері, немесе екі механизмнің бірігуі оның тиімділігіне ықпал ететіндігі белгісіз. Азитромицин маст жасушаларының дегрануляциясын болдырмауы мүмкін, сондықтан ол артқы тамыр ганглиясының қабынуын түрлі сигнал беру жолдары арқылы, мысалы, CD4+ Т клеткаларының санының төмендеуі арқылы баса алады, бұл, әсіресе, шаш түбіршелері антигендеріне жауапты болуына байланысты маңызды. Розацеадағы қабыну қабыну жасушаларының реактивті оттегі түрлерін (РОС) көбейтуімен байланысты деп есептеледі. Азитромициннің ROS өндірісін азайту қабілеті окистену стресі мен қабынуды азайтуға көмектеседі, бірақ бұл әлі де болжам болып табылады. Зертханалық жағдайда азитромицин коронавирустың көбеюін баяулатқанын көрсететін алғашқы дәлелдерге қарамастан, одан әрі жүргізілген зерттеулер адамдарда COVID-19-ды емдеуде тиімді емес екенін көрсетті. Азитромицин хлорохин немесе гидроксихлорохинмен бірге қолданғанда, COVID-19 науқастарында, соның ішінде дәрі-дәрмектің әсерінен QT аралығының ұзаруы сияқты зиянды салдарларға әкелді. Ірі ауқымды сынақтан кейін COVID-19-ды емдеуде азитромицинді қолданудың ешқандай пайдасы жоқ екені анықталғаннан кейін, Ұлыбританияның Денсаулық сақтау және күтім сапасын қамтамасыз ету институты (NICE) өзінің ұсынымдарын жаңартты және енді COVID-19 үшін бұл дәріні ұсынбайды. Цистикалық фиброзбен ауыратын науқастарға азитромицинмен емдеу тыныс алу функциясын сәл жақсартады, асқыну қаупін азайтады және асқынуға дейін өтетін уақытты алты айға дейін ұзартады; бірақ ұзақ мерзімді тиімділік туралы деректерді зерттеу жұмыстары жалғастырылуда. Азитромицинмен емдеудің ықтимал артықшылықтары – азитромициннің жақсы қауіпсіздік профилі, емдеудің аз жүктемесі және тиімділігі, бірақ кемшіліктері – апталық дозалау кезінде асқазан-ішек трактының жанама әсерлері, олар дозаны бөліп беру арқылы азайтылады. Азитромициннің туберкулез емес микобактериялардың (НТМ) макрофагтар ішіндегі аутофагиялық жойылуын тежеудегі рөліне көп көңіл бөлінуде. Бұл механизм ұзақ мерзімді макролидтермен монотерапия және НТМ инфекциясының қаупінің артуы және макролидтерге төзімді штаммдардың пайда болуы арасындағы байқалған байланысты түсіндіруге көмектеседі. Азитромициннің аутофагияға әсері муковисцидозбен ауыратын науқастарды микобактериялық инфекцияларға бейімдеуі мүмкін. Азитромицин мен НТМ инфекциясы арасындағы тікелей байланыс бірнеше рет жоққа шығарылса да, макролидтерге төзімді НТМ штаммдарының пайда болуына қатысты алаңдаушылық жоғары деңгейде сақталады. Азитромицин жоспарланған вагинальды босанудан кейін аналарда көптеген туылудан кейінгі инфекциялардың алдын алуға тиімді екені көрсетілген, бірақ оның жаңа туған нәрестелерге тигізетін әсері әлі де толыққанды зерттелмеген және осы мәселе бойынша зерттеулер жалғасуда.