Кіріспе

Münsingen (Жоғары алеман тілінде: Münsige) – Швейцарияның Берн кантонындағы Берн Миттелланд әкімшілік округінің муниципалитеті. 2013 жылдың 1 қаңтарында бұрынғы Тримштейн муниципалитеті Мюнсингенге қосылды, ал 2017 жылдың 1 қаңтарында бұрынғы Тэгерцки муниципалитеті де бірікті. Ауыл Берн және Тун қалалары арасында Аар өзенінің жағасында орналасқан.

Тарих

Мюнсинген б.з.д. 400 жыл шамасында алғашқы қоныстанған кельт ауылынан өркендеді. Атаудың шығу тегі нақты белгісіз, бірақ оны аламандықтарға байланысты есептейді. Ла Тене дәуірінің ерте және орта кезеңінде ауыл тұрғындары Аре өзенінің жағасында 220-ға жуық қабір салған. Кейбір ер адамдар қару-жарақтарымен, ал әйелдер мен балалар әшекей бұйымдарымен жерленген. Ауылдан барлығы 1200 зат табылды. Мюнсингендегі артефакттардың бай жинағы және анық стратиграфиялық қабаттар археологтарға Германиядан Румынияға, Италияға дейінгі жеке қабірлерді мерзімдеу моделін жасауға көмектесті. Адамдардың салыстырмалы түрде аз саны және қабірдегі бай мүліктер Мюнсингендегі елді мекен кельт ақсүйектерінің мекені болғанын көрсетеді. Екі қабырдың ішінде бас сүйегіне тесілген тесіктердің іздері бар, бұл трепанация жасалғанын көрсетеді.

География

Мюнсингеннің ауданы 2017 жылғы бірігуге дейін муниципалитет ауданы болды. Осы аумақтың 46,8%-ы ауыл шаруашылығына арналған, ал 17,1%-ы орманмен жабылған. Қалған жердің 35,1%-ы құрылыс нысандарымен (ғимараттар немесе жолдар) ғана жабылған, 1,4%-ы өзендер мен көлдерді құрайды, ал 0,2%-ы өнімсіз жер. Салынған аумақтың ішінде өнеркәсіптік ғимараттар жалпы ауданның 2,4%-ын, тұрғын үйлер мен ғимараттар 20,8%-ын және көлік инфрақұрылымы 8,3%-ын құрайды. Ал саябақтар, жасыл аймақтар мен спорт алаңдары 3,3%-ды құрайды. Орманды жерлердің 15,8%-ы тығыз орманды, ал 1,3%-ы жеміс бақшаларымен немесе шағын ағаштар тобымен жабылған. Ауыл шаруашылығы жерлерінің 38,1%-ы егін өсіруге, 6,6%-ы жайылымға, ал 2,1%-ы жеміс-жидек бақшалары мен жүзімдіктерге пайдаланылады. Муниципалитеттегі барлық су ағып тұратын су.

Демография

Мюнсингеннің 2010 жылғы тұрғындарының саны бойынша 9,2% -ы шетелдік азаматтарды құрайды. Соңғы 10 жылда (2001–2011) халық саны 0,1% өсті. Көші-қонның үлесі 0,1% болса, туу мен өлім көрсеткіштері де 0,1% құрады. Халықтың көп бөлігі (2000 жылғы мәліметтер бойынша) неміс тілінде сөйлейді (10 164 адам немесе 92,9%), екінші ең көп таралған тіл – итальян тілі (160 адам немесе 1,5%), ал үшінші орында француз тілі (117 адам немесе 1,1%) тұр. Романш тілінде сөйлейтін 9 адам бар. Муниципалитеттегі тұрғындардың 2660-ы немесе 24,3%-ы Мюнсингенде туып, 2000 жылы сол жерде тұрды. 4905 адам немесе 44,8%-ы осы кантонда, 1714 адам немесе 15,7%-ы Швейцарияның басқа аймақтарында, ал 1167 адам немесе 10,7%-ы Швейцариядан тыс жерде дүниеге келген. 2000 жылы бір адамдық 1386 үй және бес немесе одан көп адамдық 249 үй тіркелді. 2000 жылы барлығы 4274 пәтер (жалпы санының 93,7%) тұрақты түрде пайдаланылып, 210 пәтер (4,6%) маусымдық тұруға, ал 78 пәтер (1,7%) бос тұрды. 2010 жылғы мәліметтерге сәйкес, жаңа тұрғын үйлердің құрылысы 1000 тұрғынға шаққанда 3,4 бірлікке жетті.

Ұлттық маңызы бар мұра нысандары

Мюнсинген клиникасының ғимараты, ауылдық пасторлық үй және USM фабрикасы мен корпоративтік кеңселері Швейцарияның ұлттық маңызы бар мұражайлық нысандар тізіміне енгізілген. Мюнсинген клиникасының кешені мен оны қоршаған аумақ Швейцарияның мұражайлық нысандарының тізіміне кіреді.

Әкімшілік

Мюнсингенді жеті мүшеден тұратын кеңес және 30 орындық қалалық мәслихат басқарады.

Саясат

2011 жылғы федералды сайлауда ең көп дауыс жинаған партия Швейцария халық партиясы (ШХП) болды, ол дауыстардың 21,4%-ын алды. Келесі үш ең танымал партиялар: Социал-демократиялық партия (СДП) (19,1%), Консервативті демократиялық партия (КДП) (16,7%) және Жасыл партия (12,8%). Федералды сайлауда барлығы 4 488 дауыс берілді, сайлауға қатысу көрсеткіші 55,3% құрады.

Дін

2000 жылғы санақ бойынша 7 464 адам немесе 68,2% Швейцария реформаланған шіркеуіне жатса, 1 472 адам немесе 13,5% рим-католиктерді құрады. Қалған халықтың ішінде 57 адам православие шіркеуінің мүшесі болды (немесе халықтың шамамен 0,52%), 7 адам (немесе халықтың шамамен 0,06%) христиан-католик шіркеуіне жатты, ал 1 181 адам (немесе халықтың шамамен 10,80%) басқа христиан шіркеуіне жатты. 6 адам (немесе халықтың шамамен 0,05%) еврейлер, ал 261 адам (немесе халықтың шамамен 2,39%) ислам дінін ұстанатын болды. Олардың 21-і буддист, 88-і индуист, ал 4-і басқа дінге жататын. 687 адам (немесе халықтың шамамен 6,28%) ешқандай шіркеуге жатпайды, агностиктер немесе атеисттер, ал 271 адам (немесе халықтың шамамен 2,48%) сұраққа жауап бермеді. 2000 жылы муниципалитетке 3 211 жұмысшы келді, ал 3 464 жұмысшы кетті. Муниципалитет жұмыс күшін экспорттаушы болып табылады, әрбір кіретін жұмысшыға қатысты 1,1 жұмысшы муниципалитеттен шығып кетеді. Жұмыс істейтін халықтың 31,7%-ы жұмысқа қоғамдық көлікпен, ал 38,1%-ы жеке көлікпен барады. D 2010–2011 оқу жылында Мюнсингенде барлығы 1 341 оқушы сабаққа қатысты. Муниципалитетте 10 балабақша сыныбы бар, онда барлығы 177 оқушы оқыды. Балабақша оқушыларының 14,1%-ы Швейцарияның тұрақты немесе уақытша тұрғындары (азамат емес) және 19,8%-ы сыныптағы тілден өзгеше ана тіліне ие. Муниципалитетте 34 бастауыш сынып және 682 оқушы бар. Бастауыш сынып оқушыларының 11,6%-ы Швейцарияның тұрақты немесе уақытша тұрғындары (азамат емес) және 16,7%-ы сыныптағы тілден өзгеше ана тіліне ие. Сол жылы орта білім берудің 23 сыныбында барлығы 454 оқушы оқыды. Олардың 8,4%-ы Швейцарияның тұрақты немесе уақытша тұрғындары (азамат емес) және 9,9%-ы сыныптағы тілден өзгеше ана тіліне ие. Қалған оқушылар жеке немесе арнайы мектепке барады. 2000 жылы Мюнсингенде басқа муниципалитеттен 204 оқушы келді, ал 355 тұрғын муниципалитеттен тыс мектептерде оқыды.

Спорт

ФК Мюнсинген – қаланың футбол клубы.