Экономикадағы үдемелі эффект: жалғыш экономикалық өсімнің инвестицияға әсері
Accelerator effect
Экономикадағы акселератор эффектісі: ЖЖІ өсімі жеке инвестицияларды арттырады. Кәсіптердің пайдасы, сатылымы өсіп, жаңа құрылыстар салынады. Көбейту эффектісі де бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Экономикадағы жеделдетуші әсер – нарықтық экономиканың өсуінің жеке капиталға жасалатын инвестицияларға тигізетін оң әсері (мысалы, ішкі жалпы өнімнің (ІЖӨ) өзгеруі арқылы өлшенеді). ІЖӨ-нің өсуі (экономикалық өркендеу немесе гүлдену) бизнестің жалпы пайдасының артуын, сатудың және ақша ағынының көбеюін, сондай-ақ қолданыстағы қуаттылықтың ұлғаюын білдіреді. Бұл, әдетте, пайдаға қатысты үміттерді және бизнеске деген сенімді арттырады, нәтижесінде бизнестер көбірек зауыттар мен басқа да ғимараттар салуға, жаңа техника мен жабдықтар орнатуға ұмтылады. (Бұл шығындар тұрақты инвестициялар деп аталады.) Бұл, өз кезегінде, тұтынушылардың табысын және сатып алуларын ынталандыру арқылы, яғни көбейткіш эффект арқылы экономиканың одан әрі өсуіне ықпал етеді. Қысқасы, жеделдетуші әсер инвестиция деңгейінің ІЖӨ-нің абсолюттік деңгейіне емес, оның өзгеру қарқынына байланысты екенін көрсетеді. Басқаша айтқанда, экономикалық өсудің үдеуі немесе баяулауы бизнестің инвестициялық шешімдерін анықтайды. Жеделдетуші әсер кері жағынан да жұмыс істейді: ІЖӨ төмендегенде (экономикалық дағдарысқа түсу), ол бизнес пайдасына, сатуға, ақша ағынына, қуаттылықты пайдалануға және болашаққа деген үміттерге теріс әсер етеді. Осы факторлар нәтижесінде бизнестер тұрақты инвестиция жасаудан тартынады, бұл көбейткіш эффект арқылы дағдарыстың күшеюіне әкеледі. Жеделдетуші әсер экономика толық жұмыспен қамтылу деңгейінен алшақтағанда немесе одан төмен өндіріс деңгейінде болғанда экономиканың мінез-құлқына ең сәйкес келеді. Себебі, жиынтық сұраныстың жоғары деңгейі еңбек күшінің, капитал тауарларының, табиғи ресурстардың және экономиканың кірістерді өнімге айналдыру қабілетінің шектеріне соқтығысады.
The accelerator effect in economics is a positive effect on private fixed investment of the growth of the market economy (measured e. g. by a change in gross domestic product). Rising GDP (an economic boom or prosperity) implies that businesses in general see rising profits, increased sales and cash flow, and greater use of existing capacity. This usually implies that profit expectations and business confidence rise, encouraging businesses to build more factories and other buildings and to install more machinery. (This expenditure is called fixed investment.) This may lead to further growth of the economy through the stimulation of consumer incomes and purchases, i. e., via the multiplier effect. In essence, the accelerator effect proposes that investment levels are contingent on the pace of change in GDP rather than its absolute level. In simpler terms, it is the acceleration or deceleration of economic growth that shapes businesses' choices regarding investments. The accelerator effect operates in reverse as well: when the GDP declines (entering a recession), it negatively impacts business profits, sales, cash flow, capacity utilization, and expectations. Consequently, these factors discourage businesses from making fixed investments, which further intensifies the recession due to the multiplier effect. The accelerator effect fits the behavior of an economy best when either the economy is moving away from full employment or when it is already below that level of production. This is because high levels of aggregate demand hit against the limits set by the existing labour force, the existing stock of capital goods, the availability of natural resources, and the technical ability of an economy to convert inputs into products.
Тарих
Жеделдетуші теория тұжырымдамасы негізінен Томас Никсон Карвер және Альберт Афталион еңбектерінде кейнсиандық экономика күшіне енгенге дейін қалыптасты, бірақ кейнсиандық теория экономика саласында басымдық ала бастаған сайын оның мәні кеңіреңірек танылды. Джон Мейнард Кейнс бұл идеяны алғаш рет 1936 жылы жарық көрген "Жұмыспен қамту, пайыз және ақшаның жалпы теориясы" атты маңызды еңбегінде ұсынды. Кейнс инвестициялардағы өзгерістердің тек пайыздық ставкалармен ғана емес, сонымен қатар тауарлар мен қызметтерге деген сұраныс деңгейімен де байланысты екенін атап өтті. 1940 жылдары американдық экономист Элвин Хансен үдемелі принципті одан әрі дамытты. Ол Кейнстің идеяларын кеңейтіп, «үдемелілік принципі» деген ұғымды енгізді. Хансен бизнес айналымдарындағы үдемелі әсердің маңыздылығын көрсетті, инвестициялардың өзгеруі экономикалық құбылулардың маңызды қозғаушы күші екенін дәлелдеді. Оның пікірінше, инвестициялық шешімдерге тек қазіргі табыс немесе сұраныс деңгейі ғана емес, сонымен қатар табыс өсу қарқынының өзгеруі де әсер етеді. Уақыт өте келе экономистер үдемелі әсерді әртүрлі аспектілерде жетілдіріп, кеңейтті. Кейбіреулері инвестициялық болжамдардың дәлдігін арттыру мақсатында технологиялық өзгерістер, күтулер және қаржылық шектеулер сияқты қосымша факторларды қосты. Дегенмен, үдемелі әсерге сын да болды. Кейбір сарапшылар оған бағаны реттеу механизмі арқылы сұранысты бақылау мүмкіндігін жояды деген пікірде болды.
The accelerator theory concept was mainly given by Thomas Nixon Carver and Albert Aftalion before Keynesian economics came into force, but it came into public knowledge more and more as Keynesian theory began to dominate the field of economics. John Maynard Keynes first introduced the idea in his seminal work "The General Theory of Employment, Interest, and Money," published in 1936. Keynes recognized that changes in investment are not solely driven by interest rates but are also influenced by the level of demand for goods and services. In the 1940s, American economist Alvin Hansen further developed the accelerator principle. He extended Keynes's ideas and introduced the concept of the "principle of acceleration." Hansen emphasized the role of the accelerator effect in business cycles, showing that fluctuations in investment are a significant driver of economic fluctuations. He proposed that investment decisions are not just influenced by current income or demand levels but are also sensitive to changes in the rate of income growth. Over time, economists have further refined and expanded upon the accelerator effect in various ways. Some have incorporated additional factors such as technological change, expectations, and financial constraints to enhance the accuracy of investment predictions. However, the accelerator effect has also faced criticism. Some people argued against it because it was thought to remove all the possibility of the demand control through the price control mechanism.
Бизнес циклдер мен жеделдету әсері
Жылдамдату эффектісіне сәйкес, табыстың өсуі капитал жинақталуын үдетсе, табыстың төмендеуі капиталдың азаюын үдетіп жібереді (қарапайым модельде). Бұл жүйені тұрақсыз немесе циклдік жағдайға түсіруі мүмкін, сондықтан көптеген бизнес циклдері модельдері осы қағидатқа негізделген (көбейткіш-үдеткіш циклдері модельдері).
As the acceleration effect dictates that the increase of income accelerates capital accumulation, and the decrease of income accelerates capital depletion (in a simple model), this might cause the system to become unstable or cyclical, and hence many kinds of business cycle models are of this kind (the multiplier accelerator cycle models).