Караконджул: Оңтүстік-Шығыс Еуропа және Анатолия халықтарының зұлым рухы
Kallikantzaros
Караконджул – Оңтүстік-Шығыс Еуропа және Анатолия фольклорындағы зұлым жаратылыс. Рождество күндері жер бетіне шығады, қара және қансорушы деп сипатталады. 👹🌙
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оңтүстік-шығыс Еуропа және Анадолия фольклорындағы зұлым гоблин Калликанцарос (καλικάντζαρος; караконджул; karakoncolos; немесе көпше түрінде kallikantzaroi) – Оңтүстік-шығыс Еуропа және Анадолия фольклорындағы зұлым жаратылыс. Калликанцарос туралы әңгімелер немесе оның ұқсас нұсқалары Грекияда, Болгарияда, Түркияда, Сербияда, Албанияда, Боснияда және Кипрде жиі кездеседі. Калликанцаройлар жер астында мекендейді деп саналады, бірақ Рождествоның он екі күні, 25 желтоқсаннан 6 қаңтарға дейін (қысқы күн тоқырауынан бастап екі апта бойы, күннің маусымдық қозғалысы тоқтаған кезде) жер бетіне шығады.
Malevolent goblin in Southeastern European and Anatolian folklore
The kallikantzaros (καλικάντζαρος; караконджул; ; karakoncolos; or kallikantzaroi in plural) is a malevolent creature in Southeast European and Anatolian folklore. Stories about the kallikantzaros or its equivalents can typically be found in Greece, Bulgaria, Turkey, Serbia, Albania, Bosnia, and Cyprus. Kallikantzaroi are believed to dwell underground but come to the surface during the twelve days of Christmas, from 25 December to 6 January (from the winter solstice for a fortnight, during which time the sun ceases its seasonal movement).
Этимология
Калликанцарос термині грекше kalos kentauros ("әдемі кентавр") деген сөзден шыққан деген болжам бар, бірақ бұл теорияға көптеген қарсылықтар айтылды. Екінші теория бойынша, бұл сөз түрікше kara kondjolos ("құбылыс, вампир") сөзінен келген, оның құрамында kara ("қара") және koncolos ("қан сорғыш, құбылыс") сөздері бар.
The term kallikantzaros is speculated to be derived from the Greek kalos kentauros ("beautiful centaur"), although this theory has been met with many objections. A second theory proposes that the word comes from Turkish kara kondjolos "werewolf, vampire", from kara "black" and koncolos "bloodsucker, werewolf".
Грек фольклоры
Сенімге көрінетіндей, калликанцаройлар жер астында болады, Жерді ұстап тұрған ағаштың діңін аралайды, осылайша ол Жермен бірге құлап кетеді. Алайда, халық әңгімелерінде айтылғандай, діңнің соңғы бөлігі араланар алдында Рождество келіп жетеді және калликанцаройлар жер бетіне шыға алады. Олар ағаш туралы ұмытып, адамдарға қиындық әкелу үшін келеді.
It is believed that kallikantzaroi stay underground, sawing the trunk of the tree that holds the Earth, so that it will collapse, along with the Earth. However, according to folklore, when the final part of the trunk is about to be sawed, Christmas dawns and kallikantzaroi are able to come to the surface. They forget the tree and come to bring trouble to mortals.
Сыртқы келбеті
Калликанцаройдың сыртқы түрін сипаттаудың нақты стандарты жоқ; олардың қалай сипатталатыны аймақтар бойынша әртүрлі. Кейбір грек суретшілері оларды жануарлардың белгілі бір бөліктерімен, мысалы, түкті денелерімен, жылқының аяқтарымен немесе қабанның тістерімен бейнелеген. Кейде олар өте үлкен, ал кейде кішкентай болады. Басқа топтар оларды жағымсыз иісі бар кішкентай адамдар деп есептейді. Олар көбінесе еркек, көбінесе айқын жыныстық белгілерімен сипатталады. Бірақ, ең көп таралған сенім бойынша, олар кішкентай, қара түсті жандар, ұзын қара құйрықтарынан басқа адамға ұқсайды және кішкентай қара шайтандарға еске түседі. Олар көбінесе соқыр болады, сөйлегенде діңгек тілмен сөйлейді және бақаларды, құрттарды және басқа да ұсақ жануарларды жеуді жақсы көреді.
There is no standard description of the appearance of kallikantzaroi; there are regional variations as to how their appearance is described. Some Greek illustrators have imagined them with some animal parts, such as hairy bodies, horse legs, or boar tusks. Sometimes they are enormous, at other times diminutive. Other groups see them as small humans with a horrible odor. They are predominantly male, often with protruding sexual characteristics. Nonetheless, the most common belief is that they are small, black creatures, humanoid apart from their long black tails, and said to resemble little black devils. They are also mostly blind, speak with a lisp and love to eat frogs, worms, and other small creatures.
Тарих
Калликанцаройлар түннің жаратылыстары деп есептеледі. Халық аңыздарына сәйкес, калликанцаройлар еркін жүрген күндері адамдар өздерін қорғаудың көптеген жолдары болған. Олардың бірі – калликанцаройларды алдап, есіктеріне ұңғыма тастау еді. Олар екіден артық санауға шамасы келмейтін, ал үш – қасиетті сан деп есептеліп, оны айтса калликанцарой өз-өзіне қол жұмсайды деген сенім болған. Сондықтан калликанцаройлар күн шыққанға дейін есіктің алдында отырып, ұңғыманың әр тесігін санап, жасырынуға мәжбүр болады. Кейбір мәдениеттерде жыл сайынғы дәстүр бойынша үйдің шатырына “лукумадес” (сиропқа малтығы бар пончик сияқты десерт) пен шұжық тастап, белгілі бір ән айтылады. Бұл іс біткен соң, калликанцаройлар оларды жеп, жер астына қайта оралады деп саналады. Калликанцаройлардан қорғанудың тағы бір жолы – отты түн бойы пеште жандырып қою, сонда олар ішке кіре алмайды. Кейбір аймақтарда адамдар он екі күн бойы Рождество ағашын жағады. Басқа жерлерде, оларды қорқытып, қашықтату үшін иісі жаман аяқ киімдерді отқа лақтырады. Олардан сақтанудың тағы бір жолы – Рождество қарсаңында есікке қара крест салу және құрбандық шалу. Аңыз бойынша, Рождествоның он екі күнінде дүниеге келген әрбір бала ересек болғаннан бастап, әр Рождество маусымында калликанцаройға айналу қаупінде болады. Бұл түрленуді болдырмау үшін нәрестеге сарымсақ немесе шөптен жасалған баулар орау немесе баланың тырнақтарын күйдіру қажет деп есептелген. Тағы бір аңыз бойынша, сенбі күні туған адамдар калликанцаройларды көріп, олармен сөйлесе алады. Калликанцаройды басқа жындылардан ерекшелендіретін ерекшелік – олардың Жер бетінде жылына он екі күн ғана пайда болатыны. Жер бетіндегі олардың қысқа мерзімі, сондай-ақ олардың толығымен зұлым жаратылыстар емес, керісінше, ойыншыл және ақымақ екені туралы көптеген теориялар тудырды. Мұндай теориялардың бірі оларды ежелгі римдік қысқы фестиваль Баханалияның және одан бұрынғы грек Дионисиясының маскарадтарымен байланыстырады. Фестивальдердің мас күйдегі, құмарлыққа толы кезеңдерінде, жануарлар пішініндегі костюмдерге жасырынып, маска киген адамдар мас халдегі қарапайым халықтың санасына ерекше әсер еткен болуы мүмкін.
Kallikantzaroi are believed to be creatures of the night. According to folklore, there were many ways people could protect themselves during the days when the kallikantzaroi were loose. One such method was to leave a colander on their doorstep to trick the visiting kallikantzaros. It was believed that since it could not count above two – three was believed to be a holy number, and by pronouncing it, the kallikantzaros would supposedly kill itself – the kallikantzaros would sit at the doorstep all night, counting each hole of the colander, until the sun rose and it was forced to hide. It is an annual tradition in some cultures to throw “loukoumades” (a donut like dessert filled with syrup) and sausages on your roof, and sing a specific song. It is believed that once this is done, the kallikantzaroi will eat these and leave, returning to their work underground. Another supposed method of protection from kallikantzaroi was to leave the fire burning in the fireplace, all night, so that they could not enter through it. In some areas, people would burn the Yule log for the duration of the twelve days. In other areas, people would throw foul smelling shoes into the fire, as the stench was believed to repel the kallikantzaroi, forcing them to stay away. Additional ways to keep them away included marking one's door with a black cross on Christmas Eve and burning incense. According to legend, any child born during the twelve days of Christmas was in danger of transforming into a kallikantzaros during each Christmas season, starting with adulthood. It was believed that the antidote to prevent this transformation was to bind the baby in tresses of garlic or straw, or to singe the child's toenails. According to another legend, anyone born on a Saturday could see and talk with the kallikantzaroi. One particularity that set the kallikantzaroi apart from other goblins or creatures in folklore was that they were said to appear on Earth for only twelve days each year. Their short duration on Earth, as well as the fact that they were not considered purely malevolent creatures but rather impish and stupid, led to a number of theories about their creation. One such theory connects them to the masquerades of the ancient Roman winter festival of Bacchanalia, and earlier the Greek Dionysia. During the drunken, orgiastic parts of the festivals, people wearing masks, hidden under costumes in bestial shapes yet still appearing humanoid, may have made an exceptional impression on the minds of simple folk who were intoxicated.
Болгария фольклоры
Жынның болгарша атауы - қараконджул (кейде қазақша karakondjol, karakondzul/karakondžul; ) немесе қараконджо. Олар түрлі бейнеде көрініс беруі мүмкін: шашы бар денесі, құйрығы және мүйіздері бар үлкен басы бар адам сияқты, немесе бір көзі мен бір аяғында тұратын жаратылыс, немесе ат басты адам. Бұл зұлымды қорқытып, одан аулақ болу үшін болгарлардың "кукери" (немесе "кукери") деп аталатын дәстүрі.
The Bulgarian name of the demon is karakondjul (also romanized karakondjol, karakondzul/karakondžul; ) or karakondjo They may be conceived of variously: as being human like except for having a hairy body, a tail, and a large head with horns on it, or a one eyed being standing on a single leg, or a horse headed man. A Bulgarian custom called kukeri (or koukeri) is performed to scare away the evil creature and avoid contact with it.
Албандық фольклоры
Албан фольклорында Кукут (кукудхи) және Карканхольджи (Карканчоли, грек тіліндегі καλλικάντσαρος) – қаңтар айында зәулім шынжырлармен жүретін, өлімге әкелетін демі бар қайтыс болғандар. Калабриялық албандардың арасында да белгілі. Басқа бір дерек бойынша, Карканчуал темір қару-жарақпен қапталған, содан албан тілінде шынжырлы бронь "këmish karkançoli" деп аталады.
In Albanian folklore Kukuth (kukudhi) and Karkanxholji (Karkançoli, related to Greek καλλικάντσαρος) are undead corpses, who go around in January, laden with chains and effusing a deadly breath. Known also among Calabrian Albanians. According to another version, the Karkançual is vested with iron clothes, which is why chainmail armor is known as këmish karkançoli in Albanian.