Лилиан Беттанкур: L'Oréal мұрагері және әлеуметтік өмір сүрушісі

Кіріспе

Француз мұрагері, әлеуметтік өмірге белсенді қатысушы және кәсіпкер (1922–2017)

Лилиан Анриетт Шарлотта Беттенкур (lil. Жан-Бей. куːʁ; тумасы Шуэллер; 21 қазан 1922 – 21 қыркүйек 2017) – француз мұрагері, әлеуметтік өмірге белсенді қатысушы және кәсіпкер. Ол L'Oréal компаниясының басқарма мүшесі және негізгі акционерлерінің бірі болды. Дүниеден өткен кезде ол әлемдегі ең бай әйел және әлемдегі ең бай 14-ші адам болды, оның жеке кірісі 44,3 миллиард АҚШ долларына бағаланды.

Өмірбаян

Ол 1922 жылдың 21 қазанында Парижде дүниеге келді, Луиза Мадлен Берта (туған күні Донсье) мен әлемдегі ең ірі косметика және сұлулық компанияларының бірі – L'Oréal-дің негізін қалаушы Эжен Шулердің жалғыз баласы. Лилиан бес жасқа толғанда анасы қайтыс болды, ол әкесімен тығыз байланыс орнатты, кейіннен ол Лилианның британ жетекшісіне үйленді. 15 жасында ол әкесінің компаниясына шәкірт ретінде кіріп, косметика дайындады және шампунь бөтелкелерін жапсырды. 1950 жылы француз саясаткері Андре Беттенкурға тұрмысқа шықты, ол 1960 және 1970 жылдардағы француз үкіметтерінде министр болып қызмет етті және L'Oréal төрағасының орынбасары болды. Беттенкур мырза Ла Кагуль тобының мүшесі болды, бұл француздық фашистік, нацистік идеологияны қолдайтын ұйым, Лилианның әкесі, нацистік көзқарастары бар адам, 1930 жылдары қаржылап, қолдаған және оның мүшелері 1937 жылы тұтқындалған болатын. Соғыстан кейін оның күйеуі, Ла Кагульдің басқа мүшелері сияқты, саяси тұрғыдан қолайсыз болғанына қарамастан, L'Oréal-де баспана тапты. Ақырында Беттенкурлар Франциядағы Нойли-сюр-Сендегі Делабордере көшесінде 1951 жылы салынған модерн стиліндегі сарайға қоныстанды. Олардың 1953 жылы Франсуаза есімді қызы дүниеге келді. 1957 жылы Беттенкур әкесі қайтыс болғаннан кейін L'Oréal мүлкін мұраға алып, негізгі акционеріне айналды. 1963 жылы компания акцияларын биржада сату арқылы көпшілікке ашты, бірақ Беттенкурдың үлесі басым болды. 1974 жылы француз сайлауларынан кейін компания мемлекеттендірілуі мүмкін деген қорқынышпен ол өзінің акцияларының жартысын Nestlé S.A. компаниясының үш пайызына (3%) айырбастады. 2012 жылдың желтоқсанына қарай Беттенкур L'Oréal-дің 185 661 879 (30,5%) акциясына ие болды, оның ішінде 76 441 389 (12,56%) акциясы қызына сенімді түрде тапсырылған. Қалған үлесі келесідей бөлінді: 178 381 021 (29,78%) акция Nestlé-ге тиесілі, 229 933 941 (37,76%) акциясы ашық саудада, ал қалғаны компанияның резервтік қорында немесе жинақ жоспарында сақталды. Беттенкурлар отбасы мен Nestlé акционерлер келісіміне сәйкес бірлесіп жұмыс істеді. Беттенкур 2012 жылдың 13 ақпанында директорлар кеңесіндегі өкілдігін тоқтатты, ал оның немересі Жан Виктор директорлар кеңесіне тағайындалды. Беттенкурдың қызы және оның күйеуі (Жан Пьер Мейерс) де директорлар кеңесінің мүшелері. Беттенкур көбінесе бұқаралық ақпарат құралдарының назарынан жалтарып, сирек сұхбат берді. 2007 жылдан бастап ол Франсуа Мари Баньемен қарым-қатынасы, қызы Франсуазамен арадағы шиеленіс және консервативті француз саясаткерлерін, соның ішінде бұрынғы француз президенті Николя Саркозиді қаржыландырғаны туралы кеңінен талқыланды. 2012 жылдың тамызында ол жеке аралын, Д'Арос аралын, Сейшель аралдарында тіркелген, швейцариялық Save our Seas Foundation ұйымымен байланысты қорғау бизнесіне 60 миллион фунт стерлингке сатты. Беттенкур 2017 жылдың 21 қыркүйегінде қайтыс болды. Қоштасу рәсімі Сен-Ньюильдегі Сен-Пьер шіркеуінде өтті.

She was born Liliane Henriette Charlotte Schueller on 21 October 1922 in Paris, the only child of Louise Madeleine Berthe (née Doncieux) and Eugène Schueller, the founder of L'Oréal, one of the world's largest cosmetics and beauty companies. When Liliane was five years old, her mother died, and she formed a close bond with her father, who later married Liliane's British governess. At the age of 15, she joined her father's company as an apprentice, mixing cosmetics and labelling bottles of shampoo. In 1950, she married French politician André Bettencourt, who served as a cabinet minister in French governments of the 1960s and 1970s and rose to become deputy chairman of L'Oréal. Mr. Bettencourt had been a member of La Cagoule, a violent French fascist pro Nazi group that Liliane's father, a Nazi sympathizer, had funded and supported in the 1930s and whose members were arrested in 1937. After the war, her husband, like other members of La Cagoule, was given refuge at L'Oréal despite his politically inconvenient past. Eventually, the Bettencourts settled in an Art Moderne mansion built in 1951 on rue de Delabordère in Neuilly sur Seine, France. They had one daughter, Françoise, who was born in 1953. In 1957, Bettencourt inherited the L'Oréal fortune when her father died, becoming the principal shareholder. In 1963, the company went public, although Bettencourt continued to own a majority stake. In 1974, in fear that the company would be nationalised after the French elections, she exchanged almost half of her stake for a three percent (3%) stake in Nestlé
S. A. As of December 2012, Bettencourt owned 185,661,879 (30.5%) of the outstanding shares of L'Oréal, of which 76,441,389 (12.56%) shares were effectively held in trust (for her daughter). The remainder were owned as follows: 178,381,021 (29.78%) shares owned by Nestlé, 229,933,941 (37.76%) shares were publicly held, and the remainder were held as treasury stock or in the company savings plan. The Bettencourt family and Nestlé acted in concert pursuant to a shareholders' agreement. Bettencourt ended her board director tenure on 13 February 2012 and her grandson, Jean Victor, was appointed as board director. Bettencourt's daughter and her daughter's husband (Jean Pierre Meyers) are also members of the board of directors. Bettencourt generally shunned media attention and granted few interviews. From 2007, she faced intense media scrutiny and publicity over her relationship with François Marie Banier, the estrangement with her daughter Françoise and her alleged funding of conservative French politicians, including former French president Nicolas Sarkozy. In August 2012, she sold her private island, D'Arros Island, to a Seychelles registered conservation business linked to the Swiss Save our Seas Foundation, for £60 million. Bettencourt died on 21 September 2017. The funeral service was held at Église Saint Pierre in Neuilly sur Seine.

Қайырымдылық

1987 жылы Беттенкур күйеуі мен қызымен бірге медициналық, мәдени және гуманитарлық жобаларды қолдау мен дамыту мақсатында Беттенкур Шулер қоры (la Fondation Bettencourt Schueller) құрды. Қор Нейли-сюр-Сен қаласында орналасқан. 150 миллион еуро активтері және шамамен 15 миллион еуро жылдық бюджеті бар қор, қаражатының 55 пайызын ғылыми білім беруге және зерттеулерге, 33 пайызын гуманитарлық және әлеуметтік жобаларға, ал 12 пайызын мәдениет пен өнерге жұмсайды. 2008 жылы қор Мармоттан Моне мұражайындағы жаңа Моне қанатын қаржыландыруға көмектесті. Алайда, 2007 жылы Беттенкур Питер Брабек Летматпен бірге планетаны жойғаны үшін "Қара планета" сыйлығымен марапатталды – бұл сыйлық ластанған балалар тағамын тарату, су ресурстарын монополиялау және бала еңбегіне жол беру үшін берілді.

Көркем туындылар жинағы

Беттенкурдың өнер жинағында Матисс, Пикассо, Фернан Лежер, Деран, Сутин, Мондриан және Рулманн жиһаздары болған дегенді айтады.

"Беттенкорт ісі"

Көптеген мәліметтер бойынша, Беттенкурт 1987 жылы француз журналы Egoïste үшін суретке түсіру жұмысын алған француз жазушысы, суретшісі және танымал фотографы Франсуа Мари Баньермен танысқан. Келесі жылдары Баньер мен Беттенкурт дос болып, ол оның қамқоршысына айналды, оған шамамен 1,3 миллиард еуроға бағаланған сыйлықтар сыйлады. Бұл сыйлықтардың ішінде 2003 жылы 253 миллион еуро тұратын өмірге сақтандыру полисі, 2006 жылы 262 миллион еуро тұратын тағы бір өмірге сақтандыру полисі, 2001 жылы 20 миллион еуроға бағаланған 11 өнер туындысы, оның ішінде Пикассо, Матисс, Мондриан, Делоне және Леже картиналары, сюрреалист Ман Рейдің суреті және ақша қаражаты бар. Өмірге сақтандыру полистеріне Беттенкурт 2003 және 2006 жылдары екі рет ауруханадан шыққаннан кейін Баньерге қол қойған деген күдік бар. 2007 жылдың желтоқсанында, әкесі қайтыс болғаннан кейін бір ай өткен соң, Франсуа Беттенкур Майерс Баньерге қарсы қылмыстық шағымдану арқылы, оны Беттенкурттың әлсіздігін пайдалануға (жеке пайда үшін физикалық немесе психологиялық осалдықты пайдалану) айыптады. Оның шағымына байланысты Франция ұлттық полициясының қаржылық тергеу бөлімі – «Бригада Финансиер» тергеу бастады және Беттенкурттың қызметкерлерімен сұхбаттасқаннан кейін, істі 2009 жылдың қыркүйегінде Нантердегі сотқа қарау үшін жіберді. 2009 жылдың желтоқсанында сот Беттенкурттың психикалық жағдайына медициналық сараптама жасау нәтижелерін күтіп, істі 2010 жылдың сәуіріне дейін (кейіннен 2010 жылдың шілдесіне дейін ұзартылды) кейінге шегерді. 2010 жылдың шілдесінде сот Беттенкурттың үй шаруашылығын жүргізушісі Паскаль Боннефойдың жасаған жазбалары жарияланғаннан кейін, істі 2010 жылдың күзіне дейін тағы да кейінге шегерді. Полицияға тапсырылған жазбаларда 21 сағаттан астам әңгімелер тіркелген, себебі үй шаруашылығын жүргізуші Беттенкурт Альцгеймер ауруынан зардап шегіп, алданып жатқан деп қорқыпты. Жазбаларда Беттенкурт Баньерді өзінің «жалғыз мұрагері» етіп белгілегені, ал оның мүлкінің басым бөлігін құрайтын және оның қызы мен екі немересіне берілген L'Oréal акцияларын есепке алмағандығы айтылады. 2010 жылдың 6 желтоқсанында Беттенкурт қызымен келісіп, бірнеше сот процесін тоқтатты. Беттенкур мен Баньердің ажырасқаны және ақырында Беттенкурттың өсиетінен шығарылғаны хабарланды. Алайда, келесі жазда Беттенкурт қызына психологиялық көмек алу керектігін айтқанда, олардың арасы қайтадан ушықты. 2011 жылдың 17 қазанында француз судьясы Беттенкурттың нашарлап бара жатқан психикалық денсаулығына байланысты оны отбасы мүшелерінің қамқорлығына беру керек деп шешті. Франсуа Беттенкур Майерс, Беттенкурттың екі немересімен бірге оның байлығы мен мүлкін басқару құқығын алды. Франсуазаның ұлы, L'Oréal басқарма мүшесі және Беттенкурттар отбасының холдингі компаниясы Tethys қадағалау кеңесінің мүшесі Жан Виктор Мейерс судья «Лилиан Беттенкурт пен Франсуаза Беттенкурт Майерс арасындағы барлық қақтығыстарды болдырмауға» қабілетті жалғыз адам екенін анықтағаннан кейін оның денсаулығы мен жеке өмірін бақылайды.

By most accounts Bettencourt met François Marie Banier, a French writer, artist and celebrity photographer, in 1987 when he was commissioned to photograph her for the French magazine Egoïste. Over the ensuing years, Banier and Bettencourt became friends and she became his benefactor, bestowing gifts upon him estimated to be worth as much as €1.3 billion. These gifts include, amongst other things, a life insurance policy worth €253 million in 2003, another life insurance policy worth €262 million in 2006, 11 works of art in 2001 valued at €20 million, including paintings by Picasso, Matisse, Mondrian, Delaunay and Léger, a photograph by surrealist Man Ray, and cash. The life insurance policies were allegedly signed over to Banier after Bettencourt was recovering from two hospital stays in 2003 and 2006. In December 2007, just a month after the death of her father, Françoise Bettencourt Meyers lodged a criminal complaint against Banier, accusing him of abus de faiblesse (or the exploitation of a physical or psychological weakness for personal gain) over Bettencourt. As a result of her complaint, the Brigade Financière, the financial investigative arm of the French national police, opened an investigation and, after interviewing members of Bettencourt's staff, determined to present the case to a court in Nanterre for trial in September 2009. In December 2009, the court delayed ruling on the case until April 2010 (later extended until July 2010) pending the results of a medical examination of Bettencourt's mental state. In July 2010, the trial was adjourned again until autumn 2010, at the earliest, after details of tape recordings made by Bettencourt's butler, Pascal Bonnefoy, became public. The tapes, which were turned over to police, consisted of over 21 hours of conversation and were made because the butler had feared that Bettencourt was suffering from Alzheimer's disease and was being duped. The tapes allegedly reveal that Bettencourt had made Banier her "sole heir", excluding the L'Oréal shares which make up the bulk of Bettencourt's estate and which had already been signed over to her daughter and two grandsons. On 6 December 2010, Bettencourt reconciled with her daughter, ending a series of lawsuits. It is reported that Bettencourt and Banier had separated, and he was eventually written out of Bettencourt's will. The spat reignited over the following summer, however, when Bettencourt said her daughter needed to seek psychological help, which renewed their estrangement. On 17 October 2011, a French judge ruled that she was to be placed under the guardianship of members of her family on concerns about Bettencourt's declining mental health. Francoise Bettencourt Meyers, along with Bettencourt's two grandsons, gained control of her wealth and property. while Francoise's son, L’Oréal Board member and member of the supervisory board of the Bettencourt family holding company, Tethys, Jean Victor Meyers oversees her health and personal life after a judge determined he was the only person able to "ward off all conflict between Liliane Bettencourt and Françoise Bettencourt Meyers."

Саяси жанжал

2010 жылдың маусым айында Беттенкорт ісі кезінде, оның уәкілі жазған таспалардың басқа да мәліметтері жарияланғаннан кейін Беттенкорт жоғары деңгейдегі француз саяси дау-жанжалының ортасына ілікті. Таспаларда Беттенкорт пен оның қаржы кеңесшісі Патрис де Майстре арасындағы әңгімелер тіркелген, олар Беттенкорттың Швейцариядағы жасырын банк шоттарында үлкен сомада ақша сақтап, салық төлеуден жалтарғанын көрсетеді. Сондай-ақ, таспаларда Беттенкорт пен француз бюджет министрі Эрик Ворт арасындағы сөйлесу де бар. Онда Ворт өзінің әйеліне Беттенкорттың байлығын басқаруға жұмыс іздеп, сонымен қатар бюджет министрі ретінде салықтан қашқан байларды ұстауға бағытталған үлкен науқан жүргізіп жатқандығы айтылады. Бұған қоса, Ворт бюджет министрі қызмет еткен кезде Беттенкорт 30 миллион еуро салық жеңілдігі алды. 2010 жылдың шілдесінде дау одан әрі кеңейді, Беттенкорттың бұрынғы бухгалтері Клэр Тибу француздық Mediapart зерттеу сайтына берген сұхбатында консервативті француз саясаткерлеріне Беттенкорттың Нойли-сюр-Сендегі үйінде жиі ақшаға толы конверттер беріліп отыратынын мәлімдеді. Ол Вортқа, "Халық қозғалысы үшін одақ" (UMP) партиясының қазынашысы ретінде қызмет еткен кезде, 2007 жылдың наурыз айында Николя Саркозидің президенттік науқанына жәрдемдесу үшін 150 000 еуро ақшасы бар конверт берілгенін айтты. Ол сондай-ақ, кейіннен бас тартып, Саркозидің 1983 жылдан 2002 жылға дейін Нойли-сюр-Сен қаласының мэрі болған кезеңде Беттенкорттың үйіне жиі келіп, ақша бар конверттер алғанын мәлімдеді. Бірнеше күннен кейін ол француз полициясының Николя Саркозидің заңсыз ақшасы туралы куәлігін қайтарып алуға қысым жасағанын мәлімдеді. Саркози мен Ворт екеуі де қандай да бір құқық бұзушылық жасағанын жоққа шығарды. Осы айыптаулардан кейін француз полициясы де Майстренің үйі мен кеңсесіне тінту жүргізді, ол Беттенкортқа тиесілі Clymène компаниясын басқарады, оның міндеті – оның байлығын басқару. Франция заңнамасы саяси партияларға 7 500 еуро, ал жеке тұлғаларға 4 600 еуро көлемінде қайырымдылық көмек көрсетуді шектеуде. 150 еуродан асатын жарнаны донордың аты-жөні көрсетілген чекпен төлеу қажет.

In June 2010, during the Bettencourt affair, Bettencourt became embroiled in a high level French political scandal after other details of the tape recordings made by her butler became public. The tapes allegedly picked up conversations between Bettencourt and her financial adviser, Patrice de Maistre, which indicate that Bettencourt may have avoided paying taxes by keeping a substantial amount of cash in undeclared Swiss bank accounts. The tapes also allegedly captured a conversation between Bettencourt and French budget minister Éric Woerth, who was soliciting a job for his wife managing Bettencourt's wealth, while running a high profile campaign to catch wealthy tax evaders as the budget minister. Moreover, Bettencourt received a €30 million tax rebate while Woerth was budget minister. In July 2010, the scandal widened after Bettencourt's former accountant, Claire Thibout, alleged in an interview with the French investigative website Mediapart, that conservative French politicians were frequently given envelopes stuffed with cash at Bettencourt's mansion in Neuilly sur Seine. She alleged that Woerth, while acting as treasurer for the Union for a Popular Movement (UMP), was given an envelope containing €150,000 in cash in March 2007 towards the presidential campaign of Nicolas Sarkozy. She also made, then retracted, a claim that Sarkozy was a frequent visitor to the Bettencourt's home while he was mayor of Neuilly sur Seine from 1983 to 2002 and received envelopes containing cash. A few days later, she declared she had been pressured by French police to retract her testimony about Nicolas Sarkozy's illegal cash. Mr Sarkozy and Mr Woerth both deny wrongdoing. Following these allegations, French police raided the home and office of de Maistre, who heads Clymène, the company owned by Bettencourt to manage her wealth. French law limits political donations to €7,500 for political parties and €4,600 for individuals. Contributions above €150 must be paid by cheque with the donor clearly identified.

Forbes рейтингтері

Forbes Беттенкортты әлемдегі ең бай адамдар тізіміне қосып, оның байлығын 38,8 миллиард АҚШ доллары деп бағалады (2016 жылғы 28 маусымдағы мәлімет бойынша). 2016 жылы ол әлемдегі ең бай әйел-міллиардер және Франциядағы ең бай адам болды. 2005 жылы Forbes оны әлемдегі ең беделді әйелдердің 39-шысы деп таныды.