Кіріспе

Статистикалық тестілеудегі теорема. Статистикада Нейман-Пирсон леммасы белгілі бір жағдайларда ықтималдық қатынасының болуын және бірегейлігін ең жоғары қуатты тест ретінде сипаттайды. Оны 1933 жылы Джерзи Нейман мен Эгон Пирсон енгізді. Нейман-Пирсон леммасы статистикалық тестілеудің Нейман-Пирсон теориясының бөлігі болып табылады, ол екінші типтегі қателер, қуат функциясы және индуктивті мінез-құлық сияқты ұғымдарды енгізді. Фишердің маңыздылықты тексерудің бұрынғы теориясы тек бір ғана гипотезаны қарастырды. Бәсекелес гипотезаны енгізу арқылы статистикалық тестілеудің Нейман-Пирсон әдісі екі типтегі қателерді зерттеуге мүмкіндік береді. Нөлдік гипотезаны әрқашан қабылдауға немесе қабылдамауға болатын тривиальды жағдайлар көп қызығушылық тудырмайды, бірақ бұл екінші типтегі қателікті калибрлеу кезінде бір типтегі қателіктің бақылауын жоғалтуға болмайтынын дәлелдейді. Нейман мен Пирсон сәйкесінше барлық деңгейдегі тесттер класына назар аударды, содан кейін екінші типтегі қателерді азайтуға көшті. Олардың 1933 жылғы мақалалары, соның ішінде Нейман-Пирсон леммасы, осы ізденістің соңында келді, бұл тек бірінші типтегі қателіктің алдын ала белгіленген деңгейін сақтайтын ең қуатты тесттердің бар екенін ғана емес, сонымен қатар мұндай тесттерді құрудың жолын ұсынады. Карлин-Рубин теоремасы Нейман-Пирсон леммасын монотонды ықтималдық қатынастары бар күрделі гипотезаларды қамтитын жағдайларға дейін кеңейтеді.

Экономикада қолдану

Нейман-Пирсон леммасының бір түрі, көрінетін байланысы жоқ жер құны экономикасы саласында қолданыс тапты. Тұтынушы теориясындағы негізгі мәселелердің бірі – бағаларды ескере отырып, тұтынушының сұраныс функциясын анықтау болып табылады. Атап айтқанда, әртүрлі жер иеліктері, жер бағасы және жерге қатысты жеке пайдалылықты ескере отырып, тұтынушының міндеті – олардың бюджетіне сәйкес келетін, ең үлкен пайдалы жер учаскесін сатып алу болып табылады. Бұл мәселенің ең қуатты статистикалық тестті табу мәселесімен өте ұқсас екені анықталды, сондықтан Нейман-Пирсон леммасын пайдалануға болады.

Электр техникасында қолдану

Нейман-Пирсон леммасы электроника инженериясында, атап айтқанда радар жүйелерін, цифрлық коммуникация жүйелерін және сигналды өңдеу жүйелерін жобалау және пайдалануда өте пайдалы. Радар жүйелерінде Нейман-Пирсон леммасы бірінші кезекте қабылданбаған сигналдардың деңгейін қажетті (төмен) деңгейге орнату үшін, содан кейін жалған дабылдардың деңгейін азайту үшін немесе керісінше қолданылады. Жалған дабылдардың және қабылданбаған сигналдардың деңгейін кез келген деңгейге дейін, тіпті нөлге дейін төмендету мүмкін емес. Жоғарыда айтылғандар сигналды өңдеудегі көптеген жүйелерге де қатысты.

Бөлшектер физикасындағы қолданысы

Нейман-Пирсон леммасы талдауға қатысты ықтималдық қатынастарын құру үшін қолданылады, мысалы, LHC-де жиналған протон-протон соқтығысу деректерінде стандартты модельдің күтілетін болжамына қарсы жаңа физиканың іздерін тексеру үшін пайдаланылады.