Кіріспе

Британдық саяхатшы және әскери шенді (1842–1885)

Полковник Фредерик Густав Бернаби (3 наурыз 1842 – 17 қаңтар 1885) – британдық армиясының барлау офицері. Бернабидің оқиғаға құштарлығы, жаңалықтар ашудағы еңбегі және ерлікпен көзге түсуі Виктория дәуіріндегі империялық идеалистердің ықыласына бөленді. Ол Еуропа мен Орталық Азияны шарлап, әуе шарымен қатар ұшуды меңгерді, бірнеше шетел тілін жетік білді, екі рет парламентке сайланды, бірнеше кітап жариялады және Лондонның жоғары қоғамындағы әйелдер тарапынан құрметке ие болды. Оның танымалдылығы туралы аңыз тарады, империя туралы көптеген әңгімелер мен аңыздарға енді.

Ерте өмір

Фредерик Бернаби Бедфордта дүниеге келді. Ол Лестерширдегі Сомерби Холл иесі және Йоркширдегі Миддлхэм каноны болған Густав Эндрю Бернаби мен Харриеттің ұлы, Харриет Генри Виллебуаның Норфолк қаласындағы Мархам Хаус иесінің қарындасы (1883 жылы қайтыс болды). Оның қарындасы Мэри Джон Мэннерс Саттонға үйленді. Фред Эдвин Бернаби мен Луиза Кавендиш Бентинктің туысы болды. Фред Бедфорд мектебінде, Харроу және Освестри мектебінде оқыды, ол Уильям Арчибальд Спунермен бірге оқыды. Аңыз бойынша, ол екі баланы екі қолының астына алып, мектептің баспалдағымен көтеріле берген. Бернаби өз заманы үшін өте ірі адам болды: толық бойы 6 фут 4 дюйм, ал салмағы 20 тасқа жететін. Оның ерекше тұлғасы мен күші империяның құдіреті туралы әдеби аңызға айналды. Орталық Азиядағы қауіпті саяхаттары үшін баспасөз тарапынан мақталып, 6 фут 4 дюйм бойы мен кең иықтары бар Бернаби адамдар арасында алып секілді, Виктория дәуіріндегі танымал тұлғаның символы болды және Лондон қоғамында құрметпен еске алынды. 1859 жылы ол Корольдік атты гвардияға қабылданды. Әрекетті қызметке мүмкіндік таппағандықтан, оның оқиғаға құштарлығы ауа шарымен ұшу және жақын досы Джордж Радфордпен бірге Испания мен Ресейге саяхаттау арқылы көрініс тапты. 1874 жылдың жазында ол "Таймс" газетінің тілшісі ретінде Испаниядағы Карлист әскерлерімен бірге болды, бірақ соғыс аяқталмас бұрын Гордонның Суданға жасаған экспедициясы туралы хабарлау үшін Африкаға жіберілді. Бұл Бернабиді Хартумға дейін жеткізді.

Өлім

Жоғарыда айтылған оқиғалар Бернабиді Нил өзені бойымен жаңа экспедиция басталғанда, осыған ұқсас жолдан бұруға кедергі болмады. Ол Лорд Вулслиден қызметке алынып, бірінші кезекте Эль-Теб шайқасына қатысты, содан кейін Әбу Клея шайқасында қаза тапты. Шептегі бос орын пайда болғанда полковник әріптесін құтқаруға асығып, алаңның сыртында жараланды. Корпорал МакИнтош оған көмекке келді және шабуылшыны байонетімен қағып құтқарды. Лейтенант-полковник Лорд Биннинг оған екі рет су беруге асықты. Соңғы рет ол жылап тұрған бір сарбазды кездестірді, ол өлген адамның басын ұстап тұрған еді. Ол тағы да махдишілердің найзасымен мойны мен тамағынан жараланды. Жас сарбаз көзіне жас алды, себебі Бернаби Виктория дәуірінің ұлы батырларының бірі ретінде құрметтелген. Ол – батыл, тартымды, өзінен бұрынғысын ойлаған, сыйлы және құрметті адам еді. Лорд Биннинг: «Біздің кішкентай жасағымызда оның өлімі үлкен қорқыныш сезімін тудырды. Менің бөлімшеме қарасты көптеген сарбаздар жылап отырды» деді. Оған көмектескен қара сержант Стил Ерен Еңбегі үшін медальмен марапатталды. Оның естелігіне Виндзордағы Қасиетті Үштік гарнизондық және қауымдық шіркеуде екі ескерткіш орнатылған, біріншісі Корольдік атты гвардия офицерлері мен сарбаздарының күшімен, ал екіншісі – Эдуард, Уэльс ханзадасының жеке қаржысымен орнатылған.

Мәдени сілтемелер

Генри Ньюболттың "Vitaï Lampada" поэмасы жиі Абу-Клеадағы Бернабидің өліміне қатысты айтылады; "Гатлинг істен шығып, полковник қаза тапты", (дегенмен, істен шыққан машиналық мылтық Гарднер болған). Дервиштердің алаңға кіруіне, мүмкін, Бернабидің (соғыста қосымша санда болғандықтан, ресми өкілеттігі болмаған) шартсыз бұйрығы себеп болған. Дегенмен, оның құрметіне "Полковник Бернаби" әні жазылды және оның суреті Лондонның Ұлттық портрет галереясында ілулі тұр. Екі қайшы есеп бар: "Таймс" газетінде Бернаби бұзылған британдық алаңды қайта құру кезінде құлап кеткені айтылады, бұл 19 ғасырда бұзылған британдық алаңның тіркелген екі жағдайының бірі. Тағы бір мәлімет бойынша, алаң бұзылмаған, бірақ Гарднер мылтығына және содан кейін Ауыр Түйе Корпусына жауға шабуыл жасау үшін шығуға рұхсат беру үшін ерлерге уақытша жаққа жылжуға бұйрық берілді. Кейбір дервиштер тесік жабылуына дейін кіріп кетті, бірақ алаңның артқы қатарлары кері бұрылып, басып кіргендерді талқандады. Бернабидің Хиваға саяхаты туралы оқиға Джозеф Конрадтың 1898 жылғы "Жастық шақ" әңгімесінде кездеседі, онда жас Марлоу "алғаш рет Сартор Ресартусты және Бернабидің Хиваға саяхатын оқығанын" айтады, сол кезде "сол кезде философқа қарағанда әскерге көбірек құрметтенді". Бернаби Джулиан Барнстың "Өмір деңгейлері" (2014) мемуарларында ауа шармен саяхатшы ретінде бейнеленеді, онда ол Сара Бернхардтпен (құрылған) махаббатқа түседі. Бернаби Джордж Макдональд Фрейзердің ойдан шығарылған анти-батыры Гарри Флэшманды жасауға (ішінара) шабыттандырған болуы мүмкін деген пікір бар.

Мұра

Бірмингемдегі Сент-Филипс соборының шіркеу ауласындағы биік Портленд тас обеліскі оның өмірін еске түсіреді. Бёрнабидің рельефтегі бюстімен қатар, оның үстінде тек "Бёрнаби" деген сөз және "Хива 1875" және "Абу Клея 1885" деген даталанған жер аттары жазылған. Обелискі Лорд Чарльз Бересфорд 1885 жылғы 13 қарашада ашты. Бедфордтағы Сент-Петер шіркеуінде Бёрнабиге арналған ескерткіш терезе орнатылған. Бедфордтың Black Tom ауданында "The Burnaby Arms" атты паб бар. Озвестри мектебінің шіркеуіндегі орган оның естелігіне сыйланды. Онтарио (Канада) провинциясындағы Эри көлінің солтүстік жағалауындағы Морганс-Пойнттің іргесіндегі кішкентай елді мекенге пошта бөлімін ашуға көмектескен Уильям Киннард, "The Globe" газетінде Египет соғысында қаза болған полковник туралы оқығаннан кейін, елді мекенге "Бёрнаби" деген атты ұсынды.