Аралдар Королінің тарихы: Рǫgnvaldr Óláfsson және Crovan әулеті

Кіріспе

Ргнвалдр Олафссон (фл. 1164) – 12 ғасырдағы Аралдар королі, шайқасшы Сомерледтің ізбасары. Ол Аралдар королі Олафр Гудродарсонның ұлы және Крован әулетінің мүшесі болды. 1153 жылы Олафр үш жүрегі тоқтаған туыстарынан өлтірілді, бірақ оның ұлы Гудрёдр оларды жеңіп, әкесінен кейін патшалыққа отырды. 1158 жылы Гудрёдрді оның қарындасының күйеуі Сомаирл мак Гилла Бригте биліктен ығыстырды. 1164 жылы Сомаирл Шотландияға басып кірген кезде қаза тапқаннан кейін, ал Гудрёдр шетелде болғанда, Ргнвалдр қысқа мерзімге патшалықты өзіне қаратып алды, бірақ Гудрёдр оны жеңіп, соқыр қылды және мүжілді.

Өмірбаян

Рёгнвальдр – Олаф Гудродарсонның ұлы, Аралдар патшасы. Олар Крован әулетінің мүшелері еді. Он үшінші-он төртінші ғасырлардағы Манн жылнамасы бойынша, Олаф Галлоуэй лорды Фергустың қызы Аффрайкқа үйленген. Бұл дереккөзге сәйкес, Олаф пен Аффрайктің Гудродр есімді ұлы болған. Олафтың көптеген келіншегі болған, олар арқылы бірнеше қызы мен үш ұлы дүниеге келген: Рёгнвальдрдің өзі, Лёгмадр және Харальдр. Жылнамада Олафтың қыздарының бірі Аргилл лорды Сомерл мак Гилла Бригтеге үйленгені айтылады. Бұл қыздың аты-жөні жылнамада көрсетілмеген, бірақ он үшінші ғасырлық Оркней сагасында оны Рагнхильдр деп атайды. 1153 жылы он үшінші-он төртінші ғасырлардағы Манн жылнамасы Гудродр Норвегияда болмағанда Олафты үш жүрегі тоқтаған туысы өлтіргенін хабарлайды. Әкесі өлтірілгеннен кейін бірнеше ай өткен соң Гудродр кек алуға кірісті. Жылнамаға сәйкес, ол Норвегиядан Оркнейге сапар шекті, норвегиялық әскери қолдаумен күшейді және Аралдардың жетекшілері тарапынан бірауыздан патша деп жарияланды. Содан кейін ол Маннға бет бұрып, онда әкесінің үш кісі өлтірушісін жеңіп, біреуін өлтірді, ал қалған екеуін соқыр қылды, соның арқасында патшалықты өз қолына алды. 1155 немесе 1156 жылы жылнама Сомерлдің Гудродрға қарсы төңкеріс жасағанын, Сомерлдің ұлы Дубгаллдың Гудродрдың билігін алмастырғанын көрсетеді. 1156 жылдың соңында Сомерл мен Гудродр қанды, бірақ шешуші емес теңіз шайқасында қақтығысты. Жылнамаға сәйкес, шайқас аяқталғаннан кейін, қақтығысқан ағайындылар Аралдар патшалығын өзара бөлісті. Екі жылдан кейін жылнама Сомерлдің Маннға шабуыл жасап, Гудродрды патшалықтан қуғынға ұшыратқанын хабарлайды. Гудродр кеткеннен кейін, Дубгалл немесе Сомерл Аралдардың патшасы болды. Жас Дубгалл номиналды монарх болған болуы мүмкін, бірақ жылнамада нақты билік Сомерлдің қолында болғаны анық көрінеді. Әрине, ирландиялық дереккөздер Сомерлді өмірінің соңына дейін патша деп есептейді.

Rǫgnvaldr was a son of Óláfr Guðrøðarson, King of the Isles. The men were members of the Crovan dynasty. According to the thirteenth to fourteenth century Chronicle of Mann, Óláfr was married to Affraic, daughter of Fergus, Lord of Galloway. According to this source, Óláfr and Affraic had a son, Guðrøðr. Óláfr is further stated to have had many concubines by whom he had several daughters and three sons: Rǫgnvaldr himself, Lǫgmaðr, and Haraldr. One of Óláfr's daughters is stated by the chronicle to have married Somairle mac Gilla Brigte, Lord of Argyll. Although this daughter is not named by the chronicle, she is identified as Ragnhildr by the thirteenth century Orkneyinga saga. In 1153, the thirteenth to fourteenth century Chronicle of Mann reports that Óláfr was assassinated by three nephews whilst Guðrøðr was absent in Norway. Within months of his father's assassination, Guðrøðr executed his vengeance. According to the chronicle, he journeyed from Norway to Orkney, enstrengthened by Norwegian military support, and was unanimously acclaimed as king by the leading Islesmen. He is then stated to have continued on to Mann, where he overcame his father's three killers, putting one to death whilst blinding the other two, and successfully secured the kingship for himself. In 1155 or 1156, the chronicle reveals that Somairle conducted a coup against Guðrøðr, specifying that Somairle's son, Dubgall, was produced as a replacement to Guðrøðr's rule. Late in 1156, Somairle and Guðrøðr finally clashed in a bloody but inconclusive sea battle. According to the chronicle, when the clash finally concluded the feuding brothers in law divided the Kingdom of the Isles between themselves. Two years later, the chronicle reveals that Somairle invaded Mann and drove Guðrøðr from the kingship into exile. With Guðrøðr gone, it appears that either Dubgall or Somairle became King of the Isles. Although the young Dubgall may well have been the nominal monarch, the chronicle makes it clear that it was Somairle who possessed the real power. Certainly, Irish sources regard Somairle as a king by the end of his career.

Билік

Сомайрл 1164 жылы Шотландияға жасаған сәтсіз шабуылда қаза тапты. Әкесінің қайтысынан кейін Дубгалл билікті қолға алған болса да, сол жылдың ішінде корольдік Ренвальдрға тиесілі болды. Жылнама бойынша, оның билеуі Рамзиде Манн аралдықтарын жеңгеннен кейін басталды. Одан кейін Гудрёд үлкен әскермен Маннға келді, Ренвальдрды жеңіп, оны мүгедек етіп, соқыр қылды деп хабарлайды жылнама. Гудрёд содан кейін корольдік билікті қайта алды, ал мемлекет 1156 жылы Сомайрл жасаған төңкерістен туындаған келісім бойынша оның және Сомайрл ұрпақтары арасында бөлісті.