Кіріспе

Дунай неолиті археологиялық ескерткіші – Чехияда орналасқан Дунай неолиті (Жаңа тас дәуірі) археологиялық ескерткіші. Қазба жұмыстары 1955 жылы басталып, қазірге дейін жалғасуда. Билани (Богемия, Чехия), Эйтра (Саксония, Германия), Херксхайм (Рейнланд-Пфальц, Германия), Тěшетице (Моравия, Чехия) қалаларымен бірге Еуропадағы алғашқы егіншілердің қоныс алған аймағы және Орталық Еуропадағы ең ірі неолиттік елді мекендердің бірі саналады. Аймақ ауыл шаруашылығымен айналысады, көптеген өзендер, шатқалдар мен батпақтарға толы. Биланидегі археологиялық ескерткіш – Дунай мәдениетінің екі ірі орталығының бірі: сызықты керамика мәдениеті (нем. Linearbandkeramik), көбінесе LBK деп қысқартылады, және жолақты керамика мәдениеті (нем. Stichbandkeramik), көбінесе STK деп қысқартылады. LBK мәдениеті шамамен 5600–5000 жж. б.з. аралығында, ал STK мәдениеті 5000–4400 жж. б.з. аралығында болған деп есептеледі. Бұл мерзімдер даулы, кейбір археологтар LBK мәдениетінің мерзімін 5500–4900/4950 жж. б.з. аралығына жақындатады. Жылдар бойы жүргізілген қазбалар мен зерттеулер неолит дәуіріне тән көптеген артефакттарды тапты. Оларға LBK және STK мәдениеттеріне тән қыш сынықтары мен тас құралдар кіреді. Зерттеулер кезеңнің жылжымайтын ерекшеліктерін де анықтады, оларға ұзақ үйлер мен рондельдер жатады, олардың барлығы деструктивті емес әдістер арқылы – әуе және геофизикалық іздеулер, сондай-ақ магнитометриялық талдау сияқты басқа да әдістер арқылы анықталды. Археологтар Биланидегі оқиғалардың хронологиясын анықтау үшін қыш ыдыстарды пайдаланады, өйткені олардың әр түрлі стильдегі және жасалу әдістемелері артефактты жасаған кезең мен мәдениетті көрсетеді. Прагадағы чех археологтары осы ескерткішті әлемдік аудиторияға таныстыру мақсатында цифрлық мұражай құруды жоспарлап отыр. Мәдениетке қатысты есептерге сәйкес, ол шамамен 5600–5500 жж. б.з. аралығында, шамамен 5000–4900 жж. б.з. дейін өркендеген. Мәдениет өзінің атын керамикалық өрнектемелердің ерекше стилінен алған, оның ішінде жіңішке ойылған сызықтар, жолақтардың жоғары тығыздығы және ойылған сызықтардың көптеген тесіктері бар. Зерттеулер көрсеткендей, "суды ұстайтын қабілеті бар органикалық полимерлердің болуы саздың пластикалық қасиеттерін арттырады". Мұндай құрылғы артефакттардың нақты кеңістіктік модельдерін жасауға мүмкіндік береді. Осы зерттеуде smartSCAN 3D сканері қолданылды.

3D фотограмметрия

Көп суретті фотограмметрия бірнеше суретті және арнайы бағдарламалық қамтамасыз етуді қолданып, үш өлшемді нысандарды құруға мүмкіндік береді. Осы зерттеуде өңдеу үшін Photomodeler және ImageMaster бағдарламалық қамтамасыз етілістері пайдаланылды. Бұл археологтарға жылжымайтын объектілерді цифрлық түрде бейнелеуге көмектесті.

3D модельдеу

Екі өлшемді деректер, яғни қабат жоспарлары мен әуе суреттерін пайдаланып үш өлшемді модельдер құрылады. Алдын ала жасалған суреттен кейін, шатыр, тіреу қабырғалары және ішкі мен сыртқы жабдықтар сияқты қосымша қабаттар қосылады. Осы есептің авторлары Blender бағдарламасын (ашық кодты) пайдалануды жөн көрді.

Маңыздылық

Неолит дәуірі (9500 к.б.д. – 1900 к.б.д.), қазіргі дәлелдер (егін шаруашылығы және жануарларды үйрету) бойынша 9500 к.б.д. Оңтүстік-Батыс Азияда басталып, адам ретінде біздің өмір сүру жолымызды өзгертіп, егіншілік пен мал өсіруді қабылдау арқымен аң аулау мен жинау қажеттілігін азайтты. Bylany (қоныс агломерациясы) және тіпті Eythra (ағаштан жасалған су ұңғылары), Herxheim (адам қалдықтары табылған дөңгелек құрылыстар) және Těšetice (шеңбер қабырғалы қоршаулар) қазбаларынан алынған мәліметтер еуропалық алғашқы шаруалар туралы біздің түсінігімізді кеңейтті.