Кіріспе

1999 жылғы американдық тарихи драма фильмі

Сюжет

Ұлы депрессияның шыңында, болашақ әнші Олив Стэнтон Федералдық театр жобасында актриса болып жұмыс істеуді армандайды. Драматург Марк Блицштейн өзінің жаңа мюзиклі – "The Cradle Will Rock" қойылымын жасайды, бірақ оны аяқтау үшін оған шабыт жетіспейді. Ол қоғамдық наразылыққа қатысқанда, оған қайтыс болған әйелі мен әйгілі неміс драматургы Бертольд Брехтті бейнелейтін екі ойдан туған тұлға келеді. Олар оны пьесаны абстрактілі идея емес, заманға сай етуге ынталандырады. Томми Крикшоуға таланты жоқ Сид пен Ларри дуэтін даярлау тапсырылады. Ол FTP кеңсесінің қызметкері Хейзел Хаффманмен қарым-қатынас құруға тырысады. Актер Алдо Сильвано фашистік көзқарастағы отбасының қаржысымен ұсталған пәтерінен шығып кетеді. Сонымен қатар, FTP-ге федералдық үкімет тарапынан қысым күшейеді, ол АҚШ-тың Америкаға қарсы қызметтер жөніндегі комиссиясы арқылы американдық қоғамға солшыл идеялардың енуін тергей бастайды. Хаффман мен Крикшоу оның алаңдатушы куәлігін жаттықтырады. Комиссия FTP директоры Хэлли Фланаганды коммунизмді таратуда айыптайды, оның бұрынғы мәлімдемелеріне және "Бабырлар көтерілісі" пьесасына сілтеме жасайды. Хаффман Крикшоудың ұсынысын қабылдамайды. Ол ұйықтап қалып, оянғанда Сид пен Ларридің оның қойылымын ойнап жатқанын көреді, олардың біреуі қуыршақты ойнатады. Көңілі құлаған Крикшоу қуыршағы коммунист болатын шоу қояды. Көрермендердің бір бөлігі наразылық білдіреді, Хаффман жылап, кетеді. Крикшоу қуыршағын сахнада қалдырады, оны Сид пен Ларри алып кетеді. Куәлік бергеннен кейін Хаффманды әріптестерінен жиірек қашып жүреді. WPA бюджетті жоғалту қаупіне тап болып, FTP-нің барлық өндірісіне қаржыны қысқартады, мыңдаған жұмысшыны жұмыстан шығарады және барлық аяқталмаған жобаларды, соның ішінде "The Cradle Will Rock" жобасын тоқтатуға бұйрық береді. Актерлер одағы федералдық келісімсіз орындауға рұқсат бермейді, шоудың премьерасын жоққа шығарады. Бірақ бас тартпай, шоудың режиссері Орсон Уэллс пен продюсері Джон Хаусман Блитцштейннің актерлері мен оркестрімен бірге, жабық театрдың ішінде импровизациялық қойылымды ұйымдастырады. Ол бірінші әнді бастағанда, қалған актерлер кенеттен көрермендердің арасында пайда болып, сахнаға тіктеп бармай-ақ, бүкіл пьесаны орындайды. Бір топ жұмысшылар Нельсон Рокфеллер мен Диего Ривера арасындағы даудан кейін, суретте Ресейдің коммунистік көшбасшысы Лениннің бейнесін салу туралы келіспеушілікке байланысты "Көшелер тоғысқан жер" қабырғалық суретін қиратады. Актерлер мен көрермендер қуанышпен тойлағанда, бұрынғы FTP актерлері Криксшоудың қуыршағының (қазір "Федералдық театр жобасы" деп аталған) еске алу рәсімін көшеде өткізеді. Шеру қазіргі Таймс-скверге дейін барады, ол Бродвей қойылымдарын жарнамалайтын жарнамалық стендтермен толы.

Тарихи контекст және өндіріс

Бұл фильм 1930 жылдары Ұлы депрессия кезінде оқиғасы өтеді. Фильм авторлық өрекетке барып, кейбір оқиғаларды бір уақытта болғандай көрсетеді, бірақ шындығында олар әртүрлі уақытта болған. Мұның мысалдары: Ривераның «Көше тоғысымындағы адам» суретінің RCA ғимаратында қойылуы және кейіннен бұзылуы (1933–34), Италияның Эфиопияны басып алуы (1935), Little Steel компаниясына қарсы жұмысшылар ереуілі (1937) және Dies комитетінің Федералдық театр жобасына жасаған шабуылы (1938) (Weales 2000). «The Cradle Will Rock» – солшыл еңбек мюзиклі, оны Федералдық театр жобасы (FTP) демеушілік еткен, бірақ WPA жобаны қысқартқаннан және қаражатын басқа жаққа бұрғаннан кейін тыйым салынды. Роббинс еңбек даулары, Америкаға қарсы іс-қимыл жөніндегі комитеттің репрессиясы және осындай күйреу кезеңінде өнердің рөлі мен құндылығы сияқты мәселелерді байланыстыра алады. Фильм Робинстің фильмнің дәуіріне тереңірек үңілу үшін жинаған кітабымен бірге шықты. Кітапта фильмнің сценарийі, сондай-ақ фильмнің негізінде жатқан адамдар, оқиғалар мен тақырыптарды сипаттайтын эсселер мен суреттер бар. 1937 жылғы драматург және сценарист Оскар Саулдың (кейіннен 1951 жылғы «Жұмсаған трамвай» фильміне сценарий жазған) «Бабырлардың көтерілісі» атты балалар пьесасы да осы фильмде көрсетілген. Ол да HUAC-тің қадағалауында болды, себебі ол тең еңбек пен тең сыйақының коммунистік идеясын насихаттады. Фильмде оны FTP басшысы Хэлли Фланаган (Черри Джонс) батыл қорғады, ал пьеса Нью-Йорктегі Адельфи театрында шамамен бір ай бойы қойылды.

Қабылдау

Cradle Will Rock көбінесе жағымды пікірлермен қарсы алынды. Rotten Tomatoes веб-сайтында фильм 74 сынға негізделген 65% мақұлдау рейтингісіне ие, ал орташа рейтингі 6,3/10. Сайттың консенсусы былай делінеді: "Зейінді және ой қозғайтын". Metacritic-те фильм 31 сыншының бағалауы бойынша 100 балдық шкала бойынша 64 балдық орташа салмақты көрсетіп, "жалпы алғанда жағымды пікірлер" дегенді білдіреді. The Cradle Will Rock-тың алғашқы қойылымы "Бұл Нью-Йорк буыны көрген ең тартымды театр кеші" (MacLeish, Cole 2000) деп сипатталғанмен, кейбір сыншылар Роббинстің оқиғаны фильмге бейімдеуіне келіспеді. Фильм 1999 жылғы Канн кинофестивалінде "Алтын пальма" сыйлығына ұсынылған және басқа да фестивальдерде көрсетілгенімен, кейбіреулер оны цензура және өнер мен өмір арасындағы шекаралар туралы өткір пікір ретінде бағаласа да (Cole 2000), басқалары фильмді бір сюжетке тым көп тақырыпты сығымдауға тырысқаны үшін сынады, нәтижесінде бастапқы контекстің мәні жойылды (Alleva 2000; Weales 2000).