Кіріспе
Солтүстік Уэльс (Gogledd Cymru) – Уэльстің ең солтүстік аймақтарын қамтитын аймақ. Ол оңтүстікте Уэльстің орталық бөлігімен, шығыста Англиямен, ал солтүстік және батыс жағынан Ирландия теңізімен шектеседі. Аймақ жоғары таулы және ауылдық жерлерді қамтиды, соның ішінде Сноудония ұлттық паркі (Parc Cenedlaethol Eryri) және Клаудиан жотасы мен Ди аңғары (Bryniau Clwyd a Dyffryn Dyfrdwy) орналасқан. Бұл жерлер тауларымен, сарқырамаларымен және жаяу жолдарымен танымал. Аймақ халқы негізінен солтүстік-шығыс және солтүстік жағалау аймақтарында шоғырланған, ал батыс және ауылдық аймақтарда уэльс тілінде сөйлейтін тұрғындар көп. Солтүстік Уэльс нақты шекараланбаған, оның анықталған анықтамасы немесе әкімшілік құрылымы жоқ. Әдетте, әкімшілік тұрғысынан алғанда, ол ең солтүстікке орналасқан алты негізгі ауданнан тұрады, бірақ басқа да анықтамалар бар, және Монтгомеришир тарихи тұрғыдан аймақтың бір бөлігі саналған. Солтүстік Уэльсте туғандарды кейде «Гого» (уэльс тілінде «солтүстік» деген мағына беретін «Gogledd» сөзінен) деп атайды, ал Оңтүстік Уэльстегілерді Солтүстік Уэльстегілер «Hwntws» деп атайды. Аймаққа Врексам, Дисайд, Рил, Колвин-Бей, Флинт, Бангор, Лландуно және Холихед сияқты елді мекендер кіреді. Солтүстік Уэльстегі ең ірі елді мекендер – Врексам қаласы және Дезид және Рил/Престатин агломерациялары, онда Солтүстік Уэльстің негізгі сауда, мәдени, білім беру, туризм және көлік инфрақұрылымы мен қызметтері орналасқан. Бангор және Сент-Асаф – аймақтың қалалары. Бангор Уэльстің ең көне қаласы, ал Сент-Асаф – ең кішкентай қалаларының бірі және 2012 жылы қала мәртебесіне ие болды. Аймақтың ең ірі елді мекені Врексам 2022 жылы қала мәртебесін алды.
Тарих
Тарихи тұрғыдан алғанда, Солтүстік Уэльстің көп бөлігі үшін аймақты жай ғана "Гвинедд" деп атауға болады, бұл атау соңғы тәуелсіз Уэльс патшалықтарының бірі – Гвинедд патшалығынан шыққан. Бұл Уэльстің өзіндік санасын нығайтты және Уэльстің қалған бөлігіне қарағанда, әсіресе Солтүстік-Батыс Уэльсте, уэльстік тілде сөйлейтіндердің саны артық болды. Англо-саксондық шабуыл кезінде және Гептархия дәуірінде "Солтүстік Уэльс" термині бүкіл Уэльске сирек қолданылды, оны бүгінде Корнуолл деп белгілі "Батыс Уэльстен" ажырату үшін пайдаланылды. Дегенмен, осы кезеңде аймақты көрсету үшін көбінесе "Уэльс" термині немесе Уэльстің түрлі шағын патшалықтарының (Солтүстік Уэльстегі Гвинедд және Поуис) аттары қолданылды. Аймақ тарихқа толы, ол Уэльстің ортағасырлық тарихының маңызды бөлігі болып табылады және 5-ден 12/13-ғасырларға дейін Рим билігінің аяқталуынан кейін Гвинедд пен Поуис патшалықтарының ықпалында болды. Гвинедд патшалығы қазіргі Солтүстік Уэльстің әдеттегі 6 округінің көп бөлігін, соның ішінде Солтүстік Уэльстің барлық жағалауын бақылады, ал Поуис қазіргі Поуис аймағын, Рексхэм және Флинтширдің бір бөлігін, сондай-ақ Шропширдің бір бөлігін өз бақылауында ұстады. 800 жылдан астам өмір сүрген кезеңде олардың билеушілері өздерін "британдықтардың патшалары" деп жариялады, ал Гвинедд Уэльс княздығының құрылысына жетекшілік етті. Сноудонияның таулы бекінісі осы мемлекеттің ядросын құрады және тәуелсіз Орта ғасыр Уэльсінің соңғы бекінісі болды – ол 1283 жылы Эдуард I басшылығымен ағылшын әскерлерінен жеңіліс тапты. Бүгінгі күнге дейін ол уэльс тілінің бекінісі және уэльс ұлттық және мәдени ерекшелігінің орталығы болып табылады.
Дүниежүзілік мұра және биосфералық нысандар
Бұл аймақта Уэльстегі ЮНЕСКО Әлемдік мұрасының төрт нысанының үшеуі орналасқан. Олар – Понтцейнлейттің су құбыры мен каналы, Солтүстік-Батыс Уэльстің тақташалы ландшафты және Каернарфон, Бомарис, Конви және Харлех қалаларындағы Эдвард дәуіріндегі қамалдар мен қала қабырғаларының жиынтығы. Бұл аймақ Поуис және Середижонмен бірге Уэльстегі жалғыз ЮНЕСКО биосфералық қорығына (Адам және биосфера (MAB) бағдарламасының тұрақты дамуды ілгерілетуге бағытталған) ие болу құрметін бөліседі, атап айтқанда, Биосфера Дифи биосферасы. Лондонның Солтүстік Уэльстен бір нысаны ғана көп.
Анықтама
Солтүстік Уэльстің шекаралары мен мәртебесі нақты белгіленбеген (Англия аймақтарымен салыстырғанда), анықтамалары әртүрлі, және Солтүстік Уэльстің Оңтүстік немесе Орталық Уэльспен шекарасы ұйымдар арасында өзгеше. Ол, көбінесе қалалық Оңтүстік Уэльске салыстыру үшін мәдени тұрғысынан жиі қолданылады. Статистикалық және әкімшілік мақсаттар үшін Солтүстік Уэльстің ең көп қолданылатын анықтамасына 6 негізгі аймақ кіреді: Англси аралы, Конви, Денбигшир, Флинтшир, Гвинед және Рексем. 2018 жылғы бағалау бойынша, олардың жалпы халқы 698 400 адамды құрайды. Ал Visit Wales оны үлкен әріптермен жазады. Солтүстік Уэльс Бизнес клубының төрағасы Дэвид Уильямс «Солтүстік» терминін шектеуді қолдайтынын мәлімдеді, Солтүстік Уэльс «өз құқығымен өте танымал аймақ» болуы керек деді.
Негізгі бағыттары
Жергілікті басқару үшін аймақ көбінесе келесі алты негізгі аумақтан тұрады, олар округтер мен округтік муниципалитеттерден құралған: Англси аралы, Конви округтік муниципалитеті, Денбигшир, Флинтшир, Гвинед және Рексем округтік муниципалитеті. Бұл негізгі аумақтар әдетте екі топқа бөлінеді, олар жергілікті жаңалықтарда (мысалы, BBC), аймақтық туризм басқармаларында, қала және елді мекендерді жоспарлауда қолданылады және 2019 жылы ұсыныстар қабылданбағанға дейін қолданыстағы 6 негізгі аумақты алмастыру ұсынылған болатын. Олар: Солтүстік-Шығыс Уэльс (Денбигшир, Флинтшир, Рексем) және Солтүстік-Батыс Уэльс (Англси, Конви, Гвинед) – ең көп таралған екі топ, бірақ Солтүстік-Орталық Уэльс (Конви және Денбигшир) тобы кейде қолданылады, әсіресе денсаулық сақтау басқаруы үшін. Халық саны, тығыздығы және ауданы Ұлттық Статистика Офисінің бағалаулары бойынша алынған. Негізгі аумақҚұрылған жылыХалық саныХалық тығыздығы/км²Ауданы (км²)ТүріФлинтшир 1996438ОкругРексем 1996498Округтік муниципалитетГвинед 19742,535ОкругКонви 19961,130Округтік муниципалитетДенбигшир 1996844ОкругАнглси аралы 1996714Округ703,361114.26,159Солтүстік Уэльс (жалпы анықтама)
Тарихи бөлімдер
Алты негізгі аймаққа қоса, Солтүстік Уэльс әртүрлі рәсімдік мақсаттар үшін келесі сақталған округтерге бөлінеді: Клвид (Конви, Денбигшир, Флинтшир және Врексамнан тұрады) және Гвинед (Гвинед пен Англси аралынан тұрады). Сақталған округтер 1972 жылғы Жергілікті басқару туралы заңмен құрылған округтерге негізделген және 1974-1996 жылдар аралығында жергілікті басқару мақсаттарында (округтік кеңестермен) қолданылған. Осы кезеңнен бері Монтгомеришир Поуис аймағының бір бөлігі болып қала береді. Сақталған округтерге дейін, қазір тарихи округтер деп аталатын округтер болды. Бұл Солтүстік Уэльстің ең көне округтері, олар ғасырлар бойы қолданылып келді. Солтүстік Уэльсте осы кезеңде 6 тарихи округ болды: Англси, Кернарфоншир, Денбигшир, Флинтшир, Мерионэтшир және Монтгомеришир. Бұл алты округ пен қазіргі алты округтің (Монтгомериширмен бірге жеті) арасындағы ең басты айырмашылық – Кернарфоншир мен Мерионетшир бірігіп, бастапқыда «Кернарфоншир және Мерионетшир» деп аталған бірыңғай аймақ құрды, бірақ құрылғаннан кейін бір күн өткен соң Гвинед атауын алды. Сонымен қатар, Конви Кернарфоншир мен Денбигширден, ал Врексам Денбигшир мен Флинтширден бөлініп, екі округтік муниципалитет құрылды. Орта ғасырларда Уэльстің солтүстігі дәстүрлі түрде үш аймаққа бөлінді: Жоғарғы Гвинед (немесе Конвиден жоғары Гвинед), Дифи өзенінің солтүстігіндегі және Конви өзенінің батысындағы аймақ ретінде анықталды; Төменгі Гвинед (немесе Конвиден төменгі Гвинед), Перфеддвалд («орталық ел») деп те аталады, Конви өзенінің шығысы мен Ди өзенінің батысындағы аймақ ретінде сипатталады; және Инс Мôn (немесе Англси), солтүстік жағалаудағы ірі арал. Ағылшын Мейлор, қазіргі уақытта Рексем округіне қарасты және Ди өзенінің шығысында орналасқан, аты айтқандай, осы кезеңнің көп бөлігінде Англияның бір бөлігі болды.
Сайлау округтері
Солтүстік Уэльс жергілікті билікке бірнеше деңгейде өкілдер сайлау үшін сайлау округтері мен сайлау аймақтарына бөлінген.
Парламент сайлау округтері
Ұлыбритания Парламенті мен Сенат (Уэльс Парламенті; Senedd Cymru) үшін қолданылатын он бір сайлау округі бар: Аберконви (Ұлыбритания / СН), Алин және Дисайд (Ұлыбритания / СН), Арфон (Ұлыбритания / СН), Клвид Оңтүстік (Ұлыбритания / СН), Клвид Батыс (Ұлыбритания / СН), Делин (Ұлыбритания / СН), Двифор Меиронд (Ұлыбритания / СН), Монтгомеришир (Ұлыбритания / СН, егер Солтүстік Уэльс деп есептелсе), Клвид алқабы (Ұлыбритания / СН), Рексам (Ұлыбритания / СН) және Йнис Мон (Англси, Ұлыбритания / СН). Сенаттың сайлау аймағы "Солтүстік Уэльс" деген атауды бөліседі, бірақ Солтүстік Уэльстің барлық аумағын қамтымайды, тек солтүстік жағалауын, Англси және Уэльстің солтүстік-шығысын (әсіресе 1996 жылға дейінгі Клвид округінің толық аумағын) қамтиды; Солтүстік Уэльстің қалған бөлігі (көбінесе Меирионнед) Орта және Батыс Уэльс Сенатының сайлау аймағына кіреді. Dwyfor Meironnydd және Montgomeryshire сайлау округтерінен басқа барлық округтер Солтүстік Уэльс Сенатының сайлау аймағында орналасқан. 1979 мен 1994 жылдар аралығында Солтүстік Уэльстің барлығы (Монтгомериді қоса) бір Еуропалық Парламент сайлау округі (ЕПК), Солтүстік Уэльс Еуропалық Парламент сайлау округі болып табылды. 1994 жылы шекарадағы шағын өзгерістер Монтгомериширдің бір бөлігін көршілес Орта және Батыс Уэльс сайлау округіне қосты. 1999 жылы екі округ те таратылды, ол 2020 жылға дейін үлкен Уэльс сайлау округіне біріктірілді, содан кейін 2020 жылдың 31 қаңтарында Ұлыбританияның Еуропалық Одақтан шығуына байланысты жойылды.
Оңтүстік шекара
Уэльстің қалған бөлігімен шекаралау шартты және қолданылу мақсатына байланысты. Мысалы, Солтүстік Уэльс полициясының шекарасы, Уэльс табиғат ресурстарының Солтүстік Уэльс аймағының және Тайт Солтүстік Уэльс аймақтық көлік консорциумының шекараларынан өзгеше. Тарихи шекара 1996 жылға дейінгі Мерионетшир және Денбигшир округтерінің шекараларымен сәйкес келеді, бұл округтер өз кезегінде Дифи өзенінің Араан Фавдвиге дейінгі географиялық ерекшеліктерін ұстанды, содан кейін суайдырынан өтіп, Кадейр Бервинге дейін биік батпақты жерлерді кесіп өтеді, одан кейін Раадр және Танат өзендерімен Шропшир шекарасына дейін созылады. Ең көп тараған анықтама бойынша Солтүстік Уэльс солтүстік 6 маңызды аймақтың шетінде аяқталады, демек шекара Врексам – Поуис, Денбигшир – Поуис, Гвинед – Поуис және Гвинед – Середигон (Дифи өзені арқылы) арасында өтеді.
География
Бұл аймақ көбінесе таулы және аңғарлы ауылдық жерлерден тұрады. Бұл, оның Ирландия теңізіндегі жағалауымен байланысты, туризмнің басты саласы екенін көрсетеді. Бұрын аймақтың негізгі экономикалық күші болған ауыл шаруашылығының маңызы қазір едәуір төмендеген. Жергілікті халықтың жан басына шаққандағы орташа табысы Ұлыбританиядағы ең төменгі көрсеткішті құрайды. Солтүстік Уэльстің шығыс бөлігінде халық тығыздығы жоғары аймақтар орналасқан, Врексам және Дисайд аймақтарында 300 000-нан астам адам тұрады. 2011 жылғы халық санауы бойынша, құрылыс аймағында 65 692 тұрғыны бар Врексам, Солтүстік Уэльстің ең ірі қаласы болып табылады. Солтүстік Уэльстің жалпы халқы 696 300 адамды құрайды (2017 жылғы мәліметтер). Басқа елді мекендердің көпшілігі жағалау бойында орналасқан, оның ішінде Рил, Лландүдно, Пвиллхели, Престатин және Тивин сияқты танымал курортты қалалар бар. Бангор және Санкт-Асаф қалаларында екі кафедралық собор орналасқан, сонымен қатар Криксиет, Долбадарн, Долведелан, Харлех, Кернарфон қамалы, Бомарис және Конви сияқты көптеген ортағасырлық қамалдар сақталған. Солтүстік Уэльстің аумағы шамамен 6 172 шаршы километрді құрайды, бұл Бруней елінен немесе Бали аралынан сәл үлкен. Уэльстің ең биік тауы – Сноудон (Йр Уиддфа), ол Уэльстің солтүстік-батысында орналасқан.
Жолдар
Солтүстік Уэльсте автокөлік жолдары жоқ, Уэльстегі жалғыз автокөлік жолдары Оңтүстік Уэльсте орналасқан, ал ең жақын автокөлік жолдары (M53 және M56) Уэльс-Англия шекарасының ар жағында. A55 жолын автокөлік жолына айналдыру немесе автокөлік жолы сияқты мүмкіндіктерді қосу туралы ұсыныстар болған. Аймақтағы магистральдық жолдарды Солтүстік және Орта Уэльс магистральдық жол агенттігі (NMWTRA) күтіп ұстайды. Солтүстік Уэльс арқылы өтетін негізгі жолдар көбінесе шығыстан батысқа қарай созылады, әсіресе Солтүстік Уэльс жағалауы бойында. Бұл негізінен Уэльстің орталық бөлігіндегі таулы жерлерге байланысты, көптеген солтүстік-оңтүстік бағыттары баяу болады, нәтижесінде Англиядағы солтүстік-оңтүстік жолдарына бұрылу қажеттігі туындайды. Шығыс-батыс бағытындағы жолдарға басымдық берілуі Солтүстік Уэльстің Оңтүстік Уэльске қарағанда Солтүстік-Батыс Англиямен (Ливерпуль және Манчестер орталығында) жақын байланыста болуына әкелді. Солтүстік Уэльстегі ең қызықты жол – A55, «Солтүстік Уэльс тас жолы», Честер мен Холихедті байланыстыратын қос жолақты магистраль, Солтүстік Уэльс жағалауымен өтеді және Дисайд, Лландуно қиылысы, Конви және Бангор қалаларынан өтеді. Бұл Солтүстік Уэльстің экономикалық өміріне өте маңызды және Оңтүстік Уэльстегі M4-тен кейін Уэльстегі екінші маңызды жол болып саналады. 2001 жылы кеңейтілгеннен кейін жол тікелей Холихед портына дейін созылады, бұл Ирландия Республикасына паромдық қатынас ұсынады. Жолдың көп бөлігі E22 ретінде белгіленген Еуропалық жол желісінің бөлігі болып табылады (Ewloe-ға дейін, онда ол A494 арқылы Англияға қарай бұрылады) және 88 шақырымдық толық ұзындығы бойында екі жолақты, деңгейлерде бөлінген. Аймақтағы тарихи маңызды жол – A5, бұл аймақ пен Лондон арасындағы негізгі байланыс болған («Лондон-Холихед магистральдық жолы» ретінде). Жол Менай аспалы көпірінен өтеді және A55 жолынан кейін Лондон мен Холихед портын байланыстыратын тарихи маңызы бар, көрікті маршрут ретінде қарастырылады. Солтүстік Уэльсті шығыстан батысқа қарай кесіп өтетін басқа жолдарға Halesowen-нен Mallwyd-ке дейінгі A458 және Dolgellau-дан Saughall-ға дейінгі A494 (алғашқыда Birkenhead қаласына) жатады. Аймақ арқылы өтетін ең қызықты солтүстік-оңтүстік жолы – A483, Честерден (алғашқыда Манчестерден) Wrexham арқылы, Oswestry маңындағы Англияға өтеді, содан кейін Монтгомериширге қайта кіріп, Welshpool және Newtown қалаларынан өтіп, Суонсиге дейін жалғасады. Басқа маңызды солтүстік-оңтүстік жолдарына Конви аңғары арқылы Llandudno-дан Cardiff-ке дейінгі A470 және Caernarfon мен Snowdonia арқылы Bangor-дан Haverfordwest-ке дейінгі A487 жатады.
Теңіз
Англси аралында орналасқан Холихед порты Солтүстік Уэльстегі басты сауда және паромдық порт болып табылады. 2018 жылы порт Уэльстегі жүк тасымалының үшінші ең үлкен көлемін (5,2 миллион тонна) көрсетті, Милфорд Хейвен мен Порт Талботтан кейін, және ол Ирландия Республикасымен жүк және теңіз жолаушыларын тасымалдау үшін басты порт болып табылады, жыл сайын 2 миллионнан астам жолаушыны қабылдайды. 2018 жылы Уэльс порттары арқылы Ирландия Республикасына барушы жүк тасымалының 81% және Уэльс пен Ирландия Республикасы арасындағы теңіз жолаушылар тасымалының 75,5% Холихед арқылы жүзеге асты. Тарихи тұрғыдан алғанда, Холихед пен Ирландияның Дублин және Дун-Лаогер порттары арасында екі бағыт болған. 1998 жылы Дун-Лаогер бағыты 1,7 миллионнан астам жолаушымен ең танымал болды, бірақ жолаушылар санының үнемі төмендеуінен кейін 2015 жылы ол тоқтатылды. Дублинге бағытталған екінші бағыт 1998 жылы 1 миллионнан астам жолаушыдан 2018 жылы 1,9 миллионнан астам жолаушыға дейін өсті, бұл 82% өсімді білдіреді. Бұрын Mostyn – Дублин паром қызметі болған, қазіргі Ливерпуль – Дублин бағытында, ол 2003 жылы 48 000 жолаушыны тартқан, бірақ 2004 жылы тоқтатылды.
Болашақтағы даму
Аймақтың көптеген теміржол және автобус бағыттары «Солтүстік Уэльс метросы» немесе «Солтүстік-Шығыс Уэльс метросы» деп аталатын жақсарту жобасының құрамына кіреді. Бұл жоба қолданыстағы бағыттарды (әсіресе «Шекаралық бағыттарды») жақсартуды, теміржол және басқа көлік түрлері арасындағы байланысты күшейтуді, сондай-ақ Солтүстік-Батыс Англиямен байланысты арттыруды көздейді. «Гобовен – Осуэстри» бағытындағы желі операторы – «Кембриан мұралық теміржолдары» желінің бірнеше бөліктерін қайта ашу жұмыстарын жүргізіп жатыр, ал «Англси орталық теміржолы» да қалпына келтірілуі жоспарлануда.
Трамвай жолдары
Лланддунодағы Ұлы Орме трамвай жолы Ұлы Ормеге қосылады. Бұл Ұлыбританиядағы жұмыс істейтін жалғыз кабельдік көше трамвайы және әлемде сақталған санаулы трамвайлардың бірі.
Геология
Солтүстік Уэльстің геологиясы өте алуан түрлі және күрделі, Мэнай бұғазы бойындағы Прекамбрийдің шистары және Харлехтің артында, сондай-ақ батыс Сноудонияның көп бөлігін құрайтын үлкен кембрий күмбезі бар. Ордовик кезеңіндегі белсенді жанартаулық әрекет Гвинедтің солтүстік-батыс бөлігінде түрлі минералдар мен тау жыныстарын қалдырды, ал Конви өзенінің шығысында Силур кезеңінің сазды тастары мен құмды тастарынан тұратын кең таулы аймақтар орналасқан, олар Денбиг және Мигнейнт еңістерін құрайды. Шығысқа қарай, Лланголен аймағында, солтүстікте Халкин тауында және Ұлы Ормеде, сондай-ақ шығыс Англсиде римдіктерден бұрынғы дәуірден бері металл өндірілген әктас кен орындары бар. Бұған қоса, Парис тауының күрделі құрылымы және Жаспер мен Мона мәрмәрі сияқты сирек минералдардың кездесуі геологтар үшін осы аймақты ерекше қызығушылық тудырады.
Демография
Бұл аймақтан шыққан адамдарды атау үшін «Солтүстік Уэльс» және «Солтүстік Валиан» (кейде «Солтүстік Валиан» деп те жазылады) терминдері қолданылады, сондай-ақ бейресми түрде «Гогс» деп те атайды, бұл «Солтүстік» деген мағынаны білдіретін валли тіліндегі «Gogledd» сөзінен шыққан. Бұл термин көбінесе Уэльстің басқа аймақтарынан (яғни, Уэльс ішінде ғана қолданылады) ажырату үшін пайдаланылады. Халықтың көп бөлігі өзін жай ғана «Уэльстік» деп санайды, ал кейбіреулері оған қоса немесе тек «британдық» деп санайды. Уэльс-Англия шекарасы мен солтүстік жағалаудағы қауымдар өздерін «ағылшын» деп санауы мүмкін, себебі олар көптеген ағылшын текті адамдардың туған жері.
Халық саны
Уэльс статистикасына сәйкес (StatsWales), уэльс тілінің диалектісі кейбір жағынан Оңтүстік Уэльс сияқты басқа аймақтардан өзгешеленеді: мысалы, "сүт" деген мағынаны білдіретін llaeth орнына солтүстікте llefrith қолданылады; "қазір жоғары қабатқа шығыңыз" деген қарапайым сөйлем Солтүстік Уэльсте Dos i fyny'r grisiau rŵan, ал Оңтүстік Уэльсте Cer lan y stâr nawr болып айтылады. Жергілікті сөйлеу тілінде Солтүстік Уэльстен шыққан адам (әсіресе осы диалектіде немесе акцентпен сөйлейтін адам) Солтүстік Валиец немесе Гог (уэльс тіліндегі gogledd сөзінен, яғни "солтүстік" деген мағынада) деп аталады. Солтүстік Уэльстің барлық аймақтарында бастауыштан орта мектепке дейінгі уэльс тіліндегі білім беретін мектептер кездеседі.
Уэльс тілінде сөйлейтін халық
2011 жылғы санақ бойынша Солтүстік Уэльсте үш және одан жоғары жастағы 204 406 уэльс тілінде сөйлейтін адам болды. Жылдық халық санағының мәліметтеріне сәйкес, Гвинедте Солтүстік Уэльсте және Уэльсте ең көп тілді адамдар қоныстанған, 3 және одан жоғары жастағы тұрғындардың 75,6% уэльс тілінде сөйлей алатынын мәлімдеді. Флинтширде Уэльс тілінде сөйлейтін азаматтардың көрсеткіші ең төменгі деңгейде болды – бар болғаны 22,5% оны сөйлей алатынын айтты. Солтүстік Уэльс – Уэльстің 4 статистикалық аймағының ішінде уэльс тілінде ең көп сөйлейтін аймағы, 2019 жылғы қыркүйек айының сотына дейін халықтың 41,9% уэльс тілінде сөйлеген, бұл көрсеткіш 2009 жылғы қыркүйек айымен салыстырғанда шамамен 2,4%-ға артқан. Дегенмен, Флинтшир – Уэльстегі соңғы он жылда уэльс тілінің көрсеткіші төмендеген 2 маңызды аймақтың бірі. Grŵp Llandrillo Menai – Coleg Llandrillo, Coleg Menai және Coleg Meirion Dwyfor бірігіп құрылған оқу орны, ол Англси аралы, Конви округі, Денбигшир және Гвинед студенттеріне курстар ұсынады. Coleg Cambria – Дизсайд колледжі мен Йель колледжі, Врексам біріктіріліп құрылған, ол Денбигшир, Флинтшир және Врексам округі студенттеріне курстар ұсынады. Солтүстік Уэльсте тек алтыншы сыныпқа арналған жеке оқу орындары жоқ (тек алтыншы сынып деңгейінде білім беретін), өйткені алтыншы сыныпқа арналған курстарды ұсынатын барлық колледждер алтыншы сыныптан басқа да курстарды ұсынады. Солтүстік Уэльсте алтыншы сыныпқа дейінгі білім беруді ұсынатын басқа да оқу орындары – орта мектептер, олар өздері алтыншы сыныпқа дейінгі білім береді. Солтүстік Уэльстегі барлық орта мектептерде алтыншы сыныпқа дейінгі білім беру ұсынылмайды, сондықтан алтыншы сыныпқа дейінгі білім беруді ұсынбайтын орта мектептің студенттері үшін қосымша білім беру колледжінде оқу жиі кездесетін жағдай. Grŵp Colegau NPTC колледждер тобы, Нейт Порт Талбот колледжі мен Поуис колледжінің бірігуінен құрылған қосымша білім беретін колледж, Поуис аймағы үшін негізгі қосымша білім беретін колледж болып табылады және Ньютаун қаласында кампусын орналастырған.
Денсаулық сақтау қызметі
Солтүстік Уэльстің 6 округі Бетси Кадуаладр университетінің денсаулық сақтау кеңесінің (BCUHB) құрамына кіреді, ол Уэльстегі NHS Wales қызметтерін бөліп беруге арналған жергілікті денсаулық сақтау кеңестерінің ең ірісі болып табылады. Бұл кеңес Солтүстік Уэльс NHS Трастінің (өзі Солтүстік-Шығыс Уэльс және Конви мен Денбигшир NHS Трасттарының бірігуінен құралған), Солтүстік-Батыс Уэльс NHS Трасті және Англси, Конви, Денбигшир, Флинтшир, Гвинедд және Врексам округтерінің жергілікті денсаулық сақтау кеңестерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Солтүстік Уэльсте 3 негізгі аудандық жалпы аурухана бар: Бангордағы Ysbyty Gwynedd, Бодельвейддендегі Ysbyty Glan Clwyd ауруханасы және Рексем Мейлор ауруханасы. Әрбір аурухана тиісінше Солтүстік Уэльстің батыс, орталық және шығыс бөліктері үшін негізгі медициналық орталық болып табылады. Солтүстік Уэльсте сонымен қатар 22 жедел және қоғамдық ауруханадан тұратын желі бар. Науқастар көбінесе сирек кездесетін, BCUHB-де қолжетімсіз, арнайы ем алу үшін Англиядағы ауруханаларға жолданады, атап айтқанда Честер графы, Ливерпуль Корольдік университеті және Шрусбери Корольдік ауруханаларына.
Саясат
Солтүстік Уэльс аймағы келесі алты негізгі кеңес аймақтарынан құралған: Англси аралы, Конви, Денбигшир, Флинтшир, Гвинед және Рексам. Бұл – өз аймақтарында жергілікті басқарудың дерлік барлық функцияларын атқаратын біртұтас билік органдары. 2021 жылдың ақпан айында Солтүстік Уэльс корпоративтік бірлескен комитеті құрылды, ол аймақтағы алты жергілікті кеңеске экономикалық өркендеу, стратегиялық жоспарлау және аймақтық көлік саясатын дамыту салаларында бірлесіп жұмыс істеуге мүмкіндік береді.
Экономика
Жыл сайынғы халықты зерттеу және Ұлттық статистика кеңсесінің мәліметтері бойынша, 2018 жылғы бюджетте Филип Хаммонд Ұлыбритания үкіметі Өсу келісімін қолдау үшін 120 миллион фунт стерлинг бөледіні жариялады. 2018 жылдың желтоқсанында Кен Скейтс Уэльс үкіметінің Ұлыбритания үкіметінің қаржыландыруына тең қаржы бөлетінін растады, сондай-ақ Ұлыбритания үкіметі қосымша қаржыландыру ұсынса, оған да тең қаржы бөлуге дайын екенін мәлімдеді. 2019 жылдың қарашасында Солтүстік Уэльс Өсу келісімі бойынша шарттар туралы келісімге Солтүстік Уэльс экономикалық амбиция кеңесінің өкілдері, Уэльс үшін Ұлыбритания үкіметінің мемлекеттік хатшысы Алун Кернс және Уэльс үкіметі атынан Элунд Морган, Элли бароннасы Морган қол қойды.
Онлайн
Бұл аймақтағы бірнеше гиперлокалды веб-сайттар жергілікті жаңалықтарды онлайн түрде ұсынады. Конви округында BaeColwyn.com 2011 жылдан бері Колвин шығанағы аймағын валли тілінде жариялап келеді, ал AbergelePost.com 2010 жылдан бері Абергеле аймағына қызмет көрсетуде. Wrexham.com – Wrexham және оны қоршаған аймақты қамтитын толық уақытты жұмыс істейтін ұйым, кеңсесі Wrexham қаласының орталығында орналасқан. 2013 жылдың басында құрылған Deeside.com – азаматтар басқаратын толық уақытты онлайн жаңалықтар сайты, ол Коннаның Кея, Манкот, Пентре, Шотон, Куинсферри, Силанд, Броутон, Хаварден, Эвло, Сэндикрофт және Салтнидің бір бөлігін қамтиды.
Радио
Уэльсте BBC жергілікті радиостанциялары болмаса да, корпорацияның ұлттық қызметтері BBC Radio Wales және BBC Radio Cymru аймақты Бангор мен Врексемдегі хабар тарату орталықтарынан қамтиды. Бангор студиясы көптеген Radio Cymru бағдарламаларын шығарады, ал Radio Wales үшін кейбір музыкалық және арнайы материалдар Врексемнен таратылады. Аймаққа үш коммерциялық радиостанция қызмет көрсетеді. Capital North West and Wales станциясы Wrexham, Flintshire, Denbighshire және Conwy округтері үшін жергілікті кешкі бағдарламаларды, сондай-ақ Cheshire және Wirral аймақтары үшін, 96.3 FM жиілігінде бұрынғы Coast FM аймағында валли тіліндегі бағдарламаларды ұсынады. Capital Cymru Гвинед пен Англси үшін, негізінен валли тілінде, кеңейтілген жергілікті бағдарламалар ұсынады. Аймақтың барлық бөлігінде Heart North Wales ағылшын тілінде жергілікті бағдарламаларды, соның ішінде апта ішіндегі кешкі жаңалықтар бағдарламасын эфирге шығарады. Үш станцияның барлығы да Гверсилттегі студиялардан хабар таратады. Үш қоғамдық радиостанция FM диапазонында хабар таратады: Calon FM – Wrexham County Borough және Оңтүстік Флинтширдің бір бөлігіне, Tudno FM – Llandudno және айналасындағы аймақтарға, ал Môn FM – Англси аралы мен Гвинендтің бір бөлігіне. Radio Glan Clwyd, Radio Ysbyty Glan Clwyd ауруханалық қызметтің бір бөлігі ретінде, 1287 AM жиілігінде Бодельвейддан, Сент-Асаф, Руддлан, Товин және Кинмел шығанағы аймақтарында хабар таратады. Солтүстік Уэльстің батыс жағындағы жергілікті төбелер BBC FM сигналдарын нашарлатады, көбінесе батыстан келетін ирланд станцияларының кедергісіне тап болады.
Теледидар
Солтүстік Уэльстің жаңалықтары көбінесе BBC-нің Wales Today, Newyddion және Ffeil бағдарламаларында (соңғы екеуі S4C телеарнасында) және ITV-нің ITV News Cymru Wales бағдарламасында жарысалады. BBC Cymru Wales жаңалықтар командалары корпорацияның Бангор және Врексем студияларында орналасқан, ал ITV Cymru Wales Colwyn Bay қаласында жаңалықтар редакциятасын басқарады. S4C-нің Caernarfon қаласында әкімшілік кеңсесі бар, сондай-ақ Rondo Media, Cwmni Da, Antena, Owain Roberts Animations және Tinopolis сияқты тәуелсіз өндіріс компанияларының шоғырланған орны да осы қалада.
Футбол
Wrexham A. F. C. ағылшын футбол лигасы жүйесінде ойнайды; Футбол лигасының 80 жылдан астам мүшесі болғандықтан, 2008 жылы клуб тарихында алғаш рет Ұлттық конференцияға түсіп, қазір EFL League Two (Англия футбол лигасы) құрамында ойнайды. Олардың үй стадионы – Рексемдегі Racecourse Ground, ал жаттығу орталығы Гресфордтағы Colliers Park-та орналасқан. 2020 жылдың қараша айында клубты Голливуд актерлері Роб МакЭлхенни және Райан Рейнольдс сатып алды. Connah's Quay Nomads F. C. және Bangor City F. C. сияқты бірнеше команда УЕФА турнирлерінде өнер көрсеткен, олар негізінен жартылай кәсіби Уэльс лигаларында – Cymru Premier және Cymru North лигаларында ойнайды. Солтүстік Уэльстің Англияның солтүстік-батысына жақындығының арқасында Liverpool F. C., Everton F. C. және Manchester United F. C. ағылшын клубтарына қолдау тарихи түрде жоғары деңгейде болған.
Регби лигасы
Уэльс Суперлигада Crusaders RL командасымен өкілдік етілді, олар 2010 жылғы маусымда Оңтүстік Уэльстен Врексам қаласына көшті. Олар "Рейскорс Граунд" стадионында ойнады және Врексамдағы Стэнсти Паркте жаттықты, ал 2011 жылы таратылды. Қазір олардың орнына 1-лига командасы – Солтүстік Уэльс Crusaders келді. Солтүстік Уэльстің өз әуесқой лигасы бар, ол британдық регби лигасы жүйесінің бесінші деңгейінде, Солтүстік Уэльс чемпионатында.
Регби одағы
2008 жылдың қыркүйегінде Уэльс регби одағы Солтүстік Уэльсте даму командасы құрылатынын хабарлады, оның ұзақ мерзімді мақсаты – Селтик лигасындағы бесінші уэльс командасы болу еді. Бұл аймақта регбидің дамуына көмектесетіні және Уэльс ұлттық құрамасына шақырылатын ойыншылардың санын арттыратыны күтілді. Команда RGC 1404 деп аталды.