Труфиодор – 3-4 ғ. жұлдызды ақыны. "Трояның шабуылы" поэмасы, "Марафон" және "Ипподамеяның оқиғасы" атты туындылары бар. Египеттік ақын туралы мәліметтер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Трифиодор (Τρυφιόδωρος; 3 немесе 4 ғасыр) - Египеттің Панополис (қазіргі Ахмим) қаласынан шыққан эпикалық ақын. Оның сақталған жалғыз туындысы – 691 тармақты "Трояның тонауын" баяндайтын эпикалық поэма. Тағы да жазылған атаулардың ішінде "Марафонияка" және "Ипподамеяның хикаясы" бар. Өмірінде ол Трифиодор (Τριφιόδωρος [Ахмимнің жергілікті құдайы]) деп белгілі болған. Екі жазу түрінің арасындағы шатасу 6 ғасырда i/y дыбыстарының айтылуындағы жалпы қателіктерден туындаған. Теңсіз этимология "Трифиодор" жазу түрі грек тіліндегі "truphē" сөзінен, яғни "әуесқойлық" немесе "қымбаттық" мағынасынан шыққан деп санайды.
Tryphiodorus (Τρυφιόδωρος; 3rd or 4th century AD) was an epic poet from Panopolis (today Akhmim), Egypt. His only surviving work is The Sack of Troy, an epic poem in 691 verses. Other recorded titles include Marathoniaca and The Story of Hippodamea. During his lifetime he was known as Triphiodorus (Τριφιόδωρος [a local god of Akhim]). The confusion between the two spellings occurred already in the sixth century AD due to the widespread confusion of the pronunciation of i/y. A false etymology claims spelling "Tryphiodorus" is based on the Greek word "truphē," meaning "luxury" or "extravagance".
Өмір
Трифиодордың өмірі туралы көп мәлімет жоқ, тек Византия энциклопедиясы Судадағы екі жазбадан (T 1111 және 1112) басқа, олар бір адамды көрсетіп тұрғандықтары есептеледі. Суда оның туған жерін, грамматик және эпостық ақын болғанын хабарлайды, бірақ оның қай уақытта өмір сүргені белгісіз. Дәстүр бойынша ол бесінші ғасырға жатқызылды, себебі ол Панополистік Ноннның «Дионисикасын» (кейіннен төртінші немесе бесінші ғасырға жатқызылған) еліктеген деп саналды, ал ол өз кезегінде Колуфтан еліктеген (ол император Анастасий I тұсында өмір сүрген). Алайда, 1970 жылдары Оксиринхтан табылған папирус фрагменті (P. Oxy. 41.2946), «Трояның тонауынан» 391–402 жолдарды қамтиды және үшінші немесе төртінші ғасырдың басына жатқызылады, көптеген ғалымдар оны үшінші ғасырға жатқызуға алып келді (Ливрея, Герло және Дубильцигтің басылымдарын қараңыз). Трифиодордың бұрынғы дінді ұстанған есімін оның бұрынғы дінді ұстанғанының дәлелі деп қарауға болмайды, және оның поэмасында оны христиан деп атауға ешқандай негіз жоқ: 604–605 жолдардағы ата-аналарының күнәсі үшін балалардың өмірімен төленгені туралы сілтеме шешуші емес, себебі Гомердің «Илиадасында» (3.298–301) сияқты классикалық параллельдер бар.
There is little known about the life of Triphiodorus other than two entries in the Byzantine encyclopedia the Suda (T 1111 and 1112), thought to refer to the same individual. The Suda provides his place of birth, that he was a grammarian and epic poet, but not when he lived. Traditionally he was dated to the fifth century because he was thought imitate the Dionysiaca of Nonnus of Panopolis (then dated to the fourth or fifth century), and he was in his turn imitated by Coluthus (he lived under emperor Anastasius I). However, the publication in the 1970s of a fragment of papyrus from Oxyrhynchus (P. Oxy. 41.2946), containing lines 391 402 of the Sack of Troy and dated to the third or early fourth century, has made most scholars place him in the third century (see the editions of Livrea, Gerlaud and Dubielzig). Triphiodorus' pagan name cannot be considered a proof that he was a pagan, and nothing in his poem allows us to call him a Christian: the reference in lines 604–5 to children paying with their lives for the sins of their parents is not decisive, having classical parallels such as Homer Iliad 3.298 301.
Илиостың алынуы
Трифиодордың сақталған жалғыз туындысы – 691 тармақты эпикалық поэма, «Трояның тонаулары». Ол Трояның басып алынуынан бастап, троялық абыз Хеленнің тұтқындалуынан, грек әскерлерінің Троядан теңізге шығуына дейінгі оқиғаларды баяндайды. Поэма эпикалық поэзияның музасы Каллиопаға арналған шақырумен басталады (1–5-жолдар). Аңыз гректер мен троялықтар әскерлерінің қиын жағдайының сипаттамасымен жалғасады (6–39-жолдар): екеуі де жылдар бойы соғысқаннан және ауыр шығындардан шаршаған. Содан кейін гректер троялық абызды тұтқындайды және оның кеңесімен Ахиллдің ұлы Неоптолемді өздерінің қатарына шақырып, Палладионды Троядан ұрлайды (40–56-жолдар). Троялық жылқының құрылысы одан әрі сипатталады, ал Трифиодор оған толыққанды сипаттама береді (57–107-жолдар). Гректер жиналады, онда Одиссей ең батыл жауынгерлерді жылқының ішінде жасыруға, ал қалған әскерді Троядан қашқандай көрінуге көндіреді, келесі түнде қайта оралуға дайындалады (108–234-жолдар). Келесі күні таңертең троялықтар ахей әскерінің жоғалып кеткенін байқап, олардың лагерін тексеріп, ағаш жылқыға таң қалады (235–57-жолдар). Синон олардың алдына қанға батқан күйінде келіп, Приамды Афинаның ықыласын ояту үшін және гректердің оралуына көмектесуден сақтану үшін жылқыны қамалына алып кіруге көндіреді (258–303-жолдар). Троялықтар жылқыны қамалына алып кіру үшін Трояның бұзылмайтын қабырғаларын бұзып, (304–57-жолдар) ашады. Кассандра оларды ақылға келтіруге тырысады, бірақ Приам оны түрмеге қамауға бұйрық береді (358–443-жолдар). Олар соғыстың аяқталуын тойлап жатқанда, Афродита Хеленге Менелайға (жылқыда жасырынып отырған) қосылуын айтады. Елена Афинаның ғибадатханасына барып, жылқыда жасырынып отырған батырлардың әйелдерінің есімдерін шақырып, оларды сыртқа шығуға сұрайды. Олардың бірі Антикл Одиссейді мойынсыздануға мәжбүр етеді, ал Афина Еленаға бөлмесіне қайтуға және грек флотын соңғы шайқасқа шақыру үшін машқыл отын жағуға бұйрық береді (454–98a-жолдар). Троялықтар терең ұйқыға кеткенде, құдайлар Трояны тастап кетеді, ал Елена мен Синон грек флотының оралуын көрсету үшін машқылдарды жағады (498b–521-жолдар). Флот келіп, жасырынып отырған жауынгерлер жылқыдан шығып, ұзақ түнгі шайқасты бастайды, ол драмалық эпизодтарға толы (506–663-жолдар). Ақын осыдан кейін баяндауды тоқтатуға және аяқтауға шешім қабылдайды (664–7-жолдар). Поэма жаңа күннің басында жеңімпаздардың аман қалғандарды және олжаны тексеруі, Трояны өртеп, Ахиллдің рухын жұбатқан үшін Поликсенді құрбандыққа шалуы, олжаны бөлісуі және мәңгілікке кететіні туралы қысқаша сипаттамамен аяқталады (668–91-жолдар). «Ахейліктер Ахиллдің ашуын басу үшін Поликсененің қанын оның қабіріне төгіп, әрқайсысы троялық әйелдерді алып, алтын мен күмістен тұратын қалған олжаларын бөлісті. Олар солармен кемелерін толтырып, толқыған теңіз арқылы Троядан шығып кетті, соғыс аяқталды». «Илионды алу».
Triphiodorus' only extant work is The Sack of Troy, a 691 verse epic poem, narrating events from the capture of the Trojan seer Helenus to the sailing of the Greek troops after the capture of Troy. The poem begins with an invocation to Calliope, the Muse of epic poetry (lines 1–5). The narrative is introduced with a summary of the dire situation of the troops of the Greeks and Trojans (lines 6 39): both are mined by the tiredness of years of fighting and heavy casualties. Then the Greeks capture the Trojan seer and following his advice call Neoptolemus (Achilles’ son) to join their lines and steal the Palladion from Troy (lines 40–56). The construction of the Trojan Horse follows and Triphiodorus gives a long description (lines 57–107). The Greeks have an assembly in which Odysseus convinces the most brave fighters to hide with him in the horse and the rest of the troops to pretend they are fleeing from Troy, while preparing to come back the following night (108 234). The following morning the Trojans discover the disappearance of the Achaean army, inspect their camp and admire the Wooden Horse (235 57). Sinon appears before them covered in blood and convinces Priam to take the horse into their citadel to win Athena's attention and avoid her helping the Greeks to return (258 303). The Trojans transport the horse and break the otherwise indestructible walls of Troy to bring it into their citadel (304 57). Cassandra tries to make them come into their senses but Priam orders to lock her up (358 443). While they are celebrating the end of the war, Aphrodite tells Helen to join Menelaus (who is hiding in the horse). Helen goes to the temple of Athena where the horse is kept and calls the names of the wives of the hidden heroes, so as to tempt them to come out. One of them, Anticlus, is about to give in forcing Odysseus to strangle him, while Athena orders Helen to go to her room and light a torch to call the Greek fleet back to Troy for the final battle (454 98a). While the Trojans are overcome by a deep slumber, the gods abandon Troy and Helen and Sinon light torches to guide the return of the Greek fleet (498b 521). The fleet arrives and the hidden warriors leave the horse, giving start to a long night of fighting, full of dramatic episodes (506 663). The poet then decides to put a stop to the narrative and conclude (664 7). The poem finishes with the a brief description of how at the beginning of the new day, the victors check for survivors and booty, set Troy on fire, sacrifice Polyxena to appease the spirit of Achilles, distribute the booty and leave for good (668 91). "The Achaeans poured the blood of Polyxena over the tomb of dead Achilles to propitiate his wrath, and took each his lot of Trojan women and divided all their other spoil, both gold and silver: wherewith they loaded their deep ships and through the booming sea set sail from Troy, having made an end of the war." The Taking of Ilios
«Трояның тонаулары» мифологиялық эпостың соңғы антикалық сән-салтанатының бір бөлігі болып есептеледі, оған Смирналық Квинттің «Постгомерикасы» (б.з.б. III ғасыр), Паннополистің Ноннның «Дионисикасы» (б.з.б. V ғасырдың ортасы), Коллуттың «Еленаның зорлауы» және Христодордың «Зексипп терминдеріндегі мүсіндердің сипаттамасы» (VI ғасырдың басы, Палатин антологиясының 2-кітабы ретінде сақталған) кіреді. Бұл поэмада Трифиодор Гомерді терең түсінгенін және гомерлік поэзияны түсіндірудің грамматикалық дәстүрін көрсетеді (мысалы, 60–1-жолда ол Гомердің «Илиада» 5.62–4-жолының редакциялық дәстүрін білетінін көрсетеді). Ол Гесиодтың (әсіресе Триф. 136–8, Гес. Оп. 57–8) және Пиндардың (Триф. 643, Пинд. N. 7.42) сөздерін келтіреді, эллинистік поэзияны (мысалы, Триф. 318–35, AR 1.362–90) пайдаланады. Оның Кассандраның бейнесі Аэшхилдің «Агамемнон» және Эврипидтің «Троялық әйелдер» поэмаларын еске салады. Виргилийдің «Энеида» 2-нің ықпалына қатысты, Трояның соңы туралы екі есеп арасында айқын айырмашылықтар бар: Виргилий Лаоконның кейіпкерін дамытады (A. 2.40–56, 199–231), ал Кассандраны ғана еске алады (246–7), ал Трифиодор Кассандраға назар аударады (358–443) және Лаоконды еске алмайды. Керісінше, Виргилий мен Трифиодор Синонның бейнесін, әсіресе олардың сөздерін (Aeneid 2.76–96, 103–4, 189–94 және Триф. 265–82, 292–303) ерекше жақын көрсетеді.
The Sack of Troy can be considered part of a late antique vogue for mythological epic, which includes the Posthomerica by Quintus of Smyrna (third century AD), the Dionysiaca by Nonnus of Panopolis (mid fifth c. AD), the Rape of Helen (by Colluthus) and the Description of the Statues in the Terms of Zeuxippus by Christodorus (early sixth century, transmitted as book 2 of the Palatine Anthology). In this poem Triphiodorus shows a deep understanding of Homer and the grammatical tradition of interpretation of the Homeric poems (e. g. in lines 60 1 he shows that he knows about the editorial tradition of Homer Iliad 5.62 4). He quotes Hesiod (especially Triph. 136–8, after Hes. Op. 57–8) and Pindar (Triph. 643, after Pi. N. 7.42), Hellenistic poetry (e. g. Triph. 318–35, after AR 1.362 90). His portrayal of Cassandra is reminiscent of Aeschylus in his Agamemnon and Euripides in Trojan Women. Regarding a possible influence of Virgil Aeneid 2, there are some glaring differences between the two accounts of the end of Troy: Virgil develops the character of Laocoön (A. 2.40 56, 199–231), and only mentions Cassandra (246 7), while Triphiodorus focuses on Cassandra (358 443) and does not mention Laocoön. On the contrary, Virgil and Triphiodorus are particularly close in the treatment of the figure of Sinon, in particular in their speeches (compare Aeneid 2.76 96, 103–4, 189–94, and Triph. 265–82, 292–303).
Басқа жұмыстар
Трояның тонауынан басқа, Суда жазбалары (T 1111 және 1112) Трифиодорға тағы екі поэма жатқызады: «Маратоника» (Μαραθωνιακά), бұл поэмада Тесейдің Марафон бұқасын қалай жеңгені суреттелген болуы мүмкін; «Гипподамеяның тарихы» (Τὰ κατὰ Ἱπποδάμειαν), осы аттас әйелдердің бірі туралы (мысалы, патша Эномахтың қызы, ол Пелопс жеңгенге дейін күйме жарысында барлық күйеушілерін өлтірген). Суда екі грамматикалық еңбек туралы да мәлімдейді: «Липограммалық Одиссея» (әлдебір Одиссеяны қайта жазу, онда әр кітапта бір әріпті жою болған: 1-ші кітапта α, 2-ші кітапта β, және т.с.с.) және «Гомердің салыстыруларының парафразы» (Παράφρασις τῶν Ὁμήρου παραβόλων) – Гомер поэмаларындағы ұзын салыстыруларды зерттеу (өйткені παραβολή ұзын теңеуді білдіреді).
Besides the Sack of Troy, the entries of the Suda (T 1111 and 1112) attribute to Triphiodorus two more poems: Marathoniaca (Μαραθωνιακά), probably narrating how Theseus defeated the bull of Marathon; a Story of Hippodamea (Τὰ κατὰ Ἱπποδάμειαν), on one of the females of this name (e. g. the daughter of King Oenomaus, who killed all her suitors in a chariot race until Pelops defeated him). The Suda also mentions two grammatical works: the Lipogrammatic Odyssey (probably a re writing of the Odyssey suppressing a letter in each of the books: α in book 1, β in book 2 and so on) and a Paraphrase of Homer’s Comparisons (Παράφρασις τῶν Ὁμήρου παραβόλων), a study of the long comparisons in the Homeric poems (since παραβολή is a long simile).
Тиімділігі мен үлесі
Трифиодордың ықпалы Панполистік Ноннның «Дионисика» поэмасында (мысалы, Нонн. D. 25.306, Трифиодордан кейін 14), Колуттың «Еленаның зорлауы» поэмасында (мысалы, Колут. 195–8, Трифиодордан кейін 56–61), Мусейдің «Герой және Леандр» поэмасында (мысалы, Мусей. 140, Трифиодордан кейін 32) және Пауыл Сымбаттының шығармаларында (мысалы, Descr. Soph. 283, Трифиодордан кейін 631) байқалады.
The influence of Triphiodorus has been detected in the Dionysiaca of Nonnus of Panopolis (e. g. Nonn. D. 25.306, after Triph. 14), Coluthus’ Rape of Helen (e. g. Colut. 195–8, after Triph. 56–61), Musaeus’ Hero and Leander (e. g. Musae. 140, after Triph. 32) and Paul the Silentiary (e. g. Descr. Soph. 283, after Triph. 631).