Кіріспе

Крикеттегі боулинг техникасы

Тігіспен боулинг – крикетте шарды оның тігісіне қасақана бағыттап ұру арқылы, шар секірген кезде кездейсоқ ауытқуға себеп болатын боулинг техникасы. Осы техниканы қолданушылар тігіспен боулингші немесе тігісші деп аталады. Тігіспен боулинг – жылдам боулингтің бір түрі, бірақ тігіс маңызды болатын боулинг жылдамдықтарына орташа темпті боулинг те жатады. Кейбір маманданған тігісшілер жылдам боулингшілерге қарағанда баяу боулинг жасаудың орнына, ішкі және сыртқы кескіштерді пайдаланса да, көптеген боулингшілер тігісті белгілі бір дәрежеде қолданады, сондықтан "тігісші" және "жылдам боулингші" терминдері көбінесе бір-бірімен алмастырылады. Бұл бұрын, тіпті соңғы уақыттарда да осылай болмаған. Том Картрайт және Дерек Шеклтон сияқты боулингшілер 70 миль/сағаттан төмен жылдамдықпен тігіспен боулинг жасап, бақылау мен өзгерістің шебері болғандықтан үлкен жетістікке жеткен.

Физика

Крикет добы – мүлдем шар емес. Доптың тігісі – крикет добының екі жартысын біріктіретін дөңгелек тігіс. Сондықтан, былғарының екі бөлігін біріктіретін тігіс шеңбер бойымен орналасқан, ал тігіс айқын түрде жоғарылап тұрады. Егер доп соққыға түскен кезде тігісі алаңға тисе, бұл бұрыстылық доптың траекториясын қабылдануына мүмкіндік береді. Ол кез келген бағытта қозғалуы мүмкін, немесе тікелей жүруі мүмкін. Соққышының қозғалысын бағалап, соққысын таңдауы қажет. Бұл эффектіге қол жеткізу үшін, тігіспен лақтыратын ойыншы әдетте допты тік ұстап, көлденең ось бойынша айналдырады. Бұл тігісті соққыға қарай тік бағытта ұстайды, доп тігісімен соққыға түсуіне ықтимал жағдай жасайды. Тігісті үнемі дұрыс соғу оңай емес. Допты лақтыру кезінде тігіс көрсету және ортаңғы саусақтың арасында тік ұсталуы керек, ең бастысы, допты лақтыру кезінде білек тік болуы керек. Австралиялық Гленн МакГраттың тігісі мен білегінің орналасуы осыған жақсы мысал. Доптың тікелей траекториядан ауытқуының бағыты мен дәрежесі тігістің кіші масштабтағы орналасуына және алаң бетіндегі кез келген бұрыстылықтарға байланысты. Бұл тігістен туындаған ауытқулар хаотикалық және болжауға қиын. Дегенмен, тігісті бұрышта ұстап, саусақтарды доптың бетімен домалату арқылы, соққыға түскен кезде доптың оф-сайдтан немесе лег-сайдтан ауытқуын қамтамасыз ететін арнайы кескіш допты жасауға болады. Бұрынғы австралиялық ойыншы Деннис Лилли осындай лег-кескішті тиімді пайдаланды; алайда, мұндай лақтырулар тігісті тік ұстап, қозғалыс күтіп лақтырумен салыстырғанда баяу болады. Кейбір ойыншылар кескіштерді алаңнан ауытқудан гөрі, олардың күтпеген баяулығы үшін көбірек қолданады. Көбінесе тігістен туындаған ауытқу соққышының допты ойнауына елеулі қиындықтар туғызбайды. Бірақ кейде доп крикет жетекшесінің ортасы емес, шетіне тиіп, жақын маңдағы ойыншыларға ұстауға мүмкіндік береді. Суинг боулингі – үлкен ауытқуға қол жеткізудің тәсілі, бірақ оны басқару қиын. Австралиялық жылдам-орташа ойыншы Гленн МакГрат мансабында осы қабілетін тиімді пайдаланды. Доп команданың иннингінің басында, жаңа болғанда жақсырақ "қозғалады". Алаңында жарықтары бар алаң тігіспен лақтыруға да көмектеседі. Нағыз "Йоркер" тігіспен лақтырушылар қолдана алады, бірақ ол соққышының аяғына тым жақын ("соққыға") түседі, сондықтан бастапқы бағытынан ауытқуға мүмкіндік болмайды. Тігіспен лақтыру техникасының тағы бір жақсы мысалы – жылдам ойыншылар Кортни Уолш пен Васим Акрам. Келесі сипаттамалардың жақыннан түсірілген видеоларын мысалы қарауға болады: Екеуі де допты қолдан шығарғанда кері айналдыратын алға қарай білек қозғалысын қолданды. Бірақ, маңыздысы, олардың саусақтарының орналасуы доптың прецессияға түсуіне (гироскопқа ұқсас) себеп болады, тігіс кеңінен тік болып қалады, бірақ сағат 5-тен 7-ге дейін қайта-қайта тербеледі (егер тігістің төменгі жағынан қарасаңыз). Бұл тігістен туындаған тербелісті тиімді түрде жояды (доп ауада тұрақты түрде аутсвинг және инсвинг тігіс позициялары арасында ауысады). Осылайша, доп тікелей алаңға түседі (теория бойынша, лақтырушының дәлдігін арттыруға мүмкіндік береді). Алайда, доптың тігісі сағат 5-тегі позицияда алаңға тиген кезде сол жаққа (оң қолды соққышыдан қашып), ал тігісі сағат 7-дегі позицияда тигенде оңға (оң қолды соққышыға қарай) қозғалады. Доптың соққыдан кейін толыққанды тікелей жүруі үшін сағат 6-да тұруы сирек кездеседі. Бұл тігіспен лақтырудың болжауға қиындығымен сәйкес келеді, бірақ көбінесе алаң бетіндегі бұрыстылықтарға емес, лақтырушының техникасына байланысты болады.