Кіріспе

Диск әлемі – Teeny Weeny Games және Perfect 10 Productions компаниялары жасаған, ал Psygnosis баспасынан шыққан нүктелік-тарту ойыны (point and click adventure). Ол Терри Пратчеттің осы аттас романдары негізінде құрылған. Ойыншылар Эрик Айдл дауыстаған "сиқыршы" Ринсвинд рөлін ойнайды, ол Анк-Морпорк қаласын қорқытып жүрген аждаһаны тоқтату үшін Диск әлемін зерттеуге қатысады. Ойынның сюжеті бірнеше Диск әлемі романдарынан алынған элементтерді қамтиды, ал оның негізгі сюжеті «Күзетшілер! Күзетшілер!» оқиғаларына шамалы негізделген. Пратчет 1986 жылы «Сиқыр түсі» видео ойынының коммерциялық сәтсіздікке ұшырауынан кейін өзінің романдары негізінде ойынға лицензия беруге бастапқыда тартынған. Ойынның дизайнері Грегг Барнетт, бастапқы дизайн тұжырымымен қатар, романнан алынған элементтерді адал түрде қайта жасайтынына уәде беріп, жазушыны көндіре алды. CD-негізделген компьютерлік жүйелер үшін кең ауқымды оқиға жасау және ұқсас бейне ойындар үшін жаңа нарық ашу ниетімен ол Пратчетті бүкіл серияға негізделген, бір кітаптың бейімделуі емес, түпнұсқа әңгіме жасауға көндірді. Ойынды жасау кезінде бірнеше кейіпкерлерді дауыстау үшін британдық комедия актерлері шақырылды. Ойын алғаш рет 1995 жылы MS DOS, Macintosh және PlayStation үшін, ал келесі жылы Sega Saturn нұсқасы шығарылды. Диск әлемі Солтүстік Америкадағы ойыншыларға қарағанда еуропалық ойыншылардың арасында көбірек танымал болды, сыншылар оның юморы, дауыстау және графикасы үшін жоғары баға берді, бірақ геймплейі мен қиын жұмбақтарын сынға алды. 1996 жылы «Диск әлемі II: Жоғалған, деп есептеледі! ?» атты жалғасы жарық көрді.

Ойын процесі

Диск әлемі - үшінші тұлғадан ойналатын, нұсқауларға басу арқылы шешілетін графикалық ойын. Ойынның әрбір орнында ойыншылар адамдармен және заттармен зерттеп, әрекеттесе алады. Ойыннан табылған заттар екі инвентардың біріне сақталуы мүмкін: Rincewind-тің қалталарына, онда бір уақытта тек төрт затқа дейін сыйып тұрады; немесе Багажға. Олардың кейбіреулері Анк-Морпорк қаласының маңында, ал қалғандары қаладан тыс, Диск әлемінің айналасында орналасқан. Олардың бәріне ойыншы бір орналасқан жерден екіншісіне өткен кезде, әр аймақтың картасы арқылы қол жеткізуге болады (кейбір жерлер ойыншылар олар туралы білгеннен кейін ашылады). PlayStation нұсқасы PlayStation тышқанымен де, стандартты PlayStation контроллерімен де үйлесімді. Жапондық Sega Saturn нұсқасы Shuttle Mouse-пен де үйлесімді.

Сюжет

Құпия бауырлас Анк-Морпорк қаласын қиратып, хаос тудыру үшін өз өлшемінен айдаһарды шақырады. Айдаһардың қалаға шабуыл жасағаны туралы хабарлар Бейтаныс университетке жетеді. Архиканцлер бұл мәселеге кем дегенде бір сиқыршының араласуын қалағандықтан, Ринсвиндті мәселені шешу үшін шақырады. Айдаһардың орнына жету үшін не қажет екенін білу үшін кітап алғаннан кейін, Ринсвинд айдаһар іздегішін құрастыру үшін қажетті әр түрлі компоненттерді қалада іздестіріп, оларды Архиканцлерге әкеледі. Архиканцлер айдаһардың орнында алтын бар екенін айтқанынан кейін, Ринсвинд одан айдаһар іздегішін тартып алады, қаланы іздестіреді, орнын тауып, ішіндегі барлық алтынды алады. Ол кетер алдында, айдаһар оны тоқтатып, бауырластықтың оған деген ықпалын жоюға көмектесуін сұрайды, олар оны зұлымдық үшін пайдаланады және оны үлкен ашуға батырмақшы. Бұл үшін Ринсвиндке олардың кім екенін анықтап, әрқайсысынан алтын затты қайтарып алу керек, өйткені бұл заттарды олар айдаһарды басқару үшін қолданады. Айдаһарларды шақыру туралы кітаптың бұрынғы күні университеттің кітапханасынан ұрланғанын білгеннен кейін, Ринсвинд L кеңістігіне кіре алады, бұл оған өткенге саяхаттауға, ұрлыққа куә болуға және ұрынынан кейін бауырластықтың жасырын орнына дейін жолға шығады. Кіру үшін маскировкадан кейін, Ринсвинд әрбір мүшесінің қалада рөл атқаратынын біледі - ақымақ Чакки, Ұры, Mason, түтік тазалаушы, балық сатушы және Dunny King - және қалада жақсы болашақ болуы үшін қаланы өзгертуге тырысады. Алтын заттарын жинап, Ринсвинд оларды айдаһарға алып келеді, бірақ ол өзінің өлшеміне қайтып бармайтынын біледі, бірақ бауырластықтан кек алу үшін оны іздеуге барады. Осыны тоқтатуды қалайтын Ринсвинд шақыру кітабын ұрлаудан сақтап қалуды шешіп, оны махаббат кремін жасайтын кітаппен ауыстырады. Айдаһаны тоқтатқандығы үшін танылу үшін Ринсвинд Патрициймен айдаһарлардың бар екендігі туралы дау-дамайға түседі, сонымен бірге Диск әлеміне қайта оралады. Бір ашуланған патриций Ринсвиндке онымен айналысуды тапсырады. Бір миллионнан бірге мүмкіндігі бар батыр оны тоқтата алатынын білгеннен кейін, Ринсвинд сол батыр болу үшін қажетті құрамдас бөліктерді іздестіреді, қала, Диск және тіпті шетінен өтіп, қажетті заттарды, соның ішінде "дың" ететін қылышты, туған таңбаны және сиқырлы сиқырды табу үшін. Ол компоненттерді сатып алып, қала алабына оралады, онда жергілікті айдаһардың ғибадатханасының иесі Леди Рамкин айдаһарға құрбандыққа шалу үшін тасқа байлайды. Айдаһамен күресу үшін қажетті нәрселерге ие болғанына қарамастан, Ринсвинд оны тоқтата алмайды, сондықтан баламалы әдіс іздейді. Мамбо 16-шы деп аталатын батпақ айдаһарды алып, оны ыстық көмірмен және отқа жағумен тамақтандырады, Ринсвинд тағы да тырысады, бірақ Мамбо айдаһарға ғашық болған кезде жұмысын тоқтатады. Содан соң Ринсвинд сүйіспеншілікке толы тортты айдаһарға лақтырады. Айдаһа Мамбоға ғашық болады, екеуі жұптасу биін орындауға ұшып кетеді. Ринсвинд өзінің оқиғасының аяқталуын атап өту үшін сыра ішуге барады.

Даму

Терри Пратчетт 1986 жылғы интерактивті ойын «The Colour of Magic»-тің табысына риза болды, бірақ оның нашар насихатталуын сынады. Мұндай компаниялардың бірі – AdventureSoft еді, және олардың «Диск әлемі» лицензиясын алуға құмарлығы жетпегені «Симон Сиқыршының» дүниеге келуіне себеп болды. Бұл ойын «Диск әлемі» кітаптар сериясынан шабыт алған. Дизайнер Грегг Барнетт «Диск әлемі» лицензиясын іздеген кезде, Пратчеттке ақша табудан гөрі «Диск әлеміне» деген құрметін көрсетуді ниет еткен (Барнетт сұхбатында Пратчетт интеллектуалдық меншікке ақшадан гөрі оның қалай қаралатынына көбірек мән беретінін айтқан). Келіссөздер кезінде ол келісімге қол қоюдан бұрын ойынның жобасын жасауды ұсынды. Ол солай жасады, ал Пратчетт келісім берді. Грегг жасаған жоба «Диск әлеміне» деген құрметті көрсеткенін, соның нәтижесінде Пратчетт оны қабылдағанын мәлімдеді. Perfect 10 Productions компаниясы ойынның қозғалтқышын жасады, оның кодын «таза ұстау» үшін бөлек орында дамытты. Диалогты Пратчетт өңдеді. Кейіпкерлердің дизайны Барнетттің Диснейде жұмыс істеген кейіпкер дизайнеріне берген түсіндірмелеріне негізделді. Ол «кейіпкерлерді әзілге салыстырғандай етіп жасадық» деді. Пратчетт бастапқыда ойынды «Сақылдың түсі» кітабына негізделген, ал команданың серия бойынша бірінен соң бірін жұмыс істеуін қалаған, бірақ Барнетт мұның зиянды болады деп ойлады және бір кітапқа ғана негізделген ойын жасау қиынға соғады деп санады (ол сұхбатында барлық кітаптардан гөрі «Диск әлемінің» өзіне көбірек қызығушылық танытқанын және бұл оқиғаның тек кітаптың баяндамасымен шектелмеуі үшін қажет екенін айтқан). Пратчетт бастапқыда бұған қарсылық білдірді, бірақ кейіннен өз ұсыныстарын қосты, нәтижесінде кейіпкер ретро френологқа айналды. Барнетт «Диск әлемін» CD-негізделген жүйелер үшін флагмандық ойын ретінде жасағысы келгенін және «Диск әлемі» лицензиясы «100% сәйкес келеді» деп ойлағанын айтты. Ол 1995 жылы PC, PlayStation және Macintosh платформалары үшін, ал 1996 жылғы 13 желтоқсанда Жапонияда шығарылды. 1996 жылы Philips CD i үшін порт жасалып, дамудың соңғы кезеңіне жеткен, бірақ ешқашан жарияланбады. 3DO Interactive Multiplayer нұсқасының дамытылып жатқаны және Psygnosis компаниясы оны 1995 жылғы E3 көрмесінде жариялайтыны жоспарланған, бірақ бұл порттың шығуы белгісіз себептермен тоқтатылды. 2020 жылғы сәуір айында онлайн-сұхбатында Perfect 10 Productions / Teeny Weeny Games компаниясының бұрынғы мүшесі Дэвид Сван Atari Corporation компаниясының «Discworld» ойынын Atari Jaguar CD платформасына көшіру мүмкіндігі туралы ұсыныс жасағанын, бірақ нарықтық мәселелер мен платформаның төмен орнату базасының салдарынан талқылау кезеңінен әрі даму жүрмегенін мәлімдеді. Sega CD үшін де шығару жоспарланған, бірақ белгісіз себептермен жарияланбады.

Қабылдау

Диск әлемі Еуропа мен Ұлыбританияда "үлкен сәттілікке" ие болды, - деді режиссер Грег Барнетт. Алайда, ойын АҚШ-та онша сәтті болған жоқ. Ол көбінесе оң пікірлер алды. Әсіресе, әзіл-сықақ пен графикасы жоғары бағаланды, бірақ кейбіреулер қиындық деңгейінің тым жоғары екенін айтты. Ол 1995 жылы Computer Game Reviews жүргізген "Жылдың оқиғалық ойыны" сыйлығының үшінші орынын бөлісті. Редакторлар "жақсы дауыс беруді" және "өте жақсы анимацияны" атап өтіп, оның әзіл-сықағын мақтады. 1996 жылы GamesMaster Диск әлемін "Барлық уақыттың 100 үздік ойыны" тізімінде 78-орынға қойды. 1998 жылы Saturn Power ойынды "Sega Saturn-ның 100 үздік ойыны" тізімінде 91-орынға орналастырды. Entertainment Weekly Эрик Айдлдың дауыс беру шеберлігін жоғары бағалады, бірақ PlayStation нұсқасын сынға алды, PlayStation Mouse болмаса ойнау қиын екенін және мәтін тым кішкентай екенін айтты. GamePro-дан Scary Larry, EW және EGM-нен өзгеше, стандартты joypad-тың "PlayStation Mouse-тан кем емес" екенін мәлімдеді. Ол күлкілі графиканы, кең ауқымды дауыс беруді және "күліп жақтарыңыз ауыруға дейін жеткізетін" сценарийді мақтады, бірақ геймплейді тым қарапайым және қиындықсыз деп тапты. Ол оны жеңіл ойынға бейім ойыншыларға ұсынды. IGN Диск әлемін қиын және ұзақ деп сипаттады, бірақ ұзақ жүктеу уақытын сынға алды. Журналдың жапондық баламасы бұл бағалаумен келісіп, "британдық" юморды ирониялық және көңілді деп сипаттады. Mean Machines Sega сыншылары Сатурн нұсқасының шынайылығын жоғалтқанына сенді және анекдоттардың күлкілі емес екенін айтты, бірақ сюжет желісін мақтады. Ойын 1995 жылы Dragon журналында Дэвид "Зеб" Кук "Монитор көзі" бағанында қарастырылды. Кук "керемет" анимацияны және өнерді, сондай-ақ Пратчетттың туындыларын бейнеойындарға "нақты" түрлендіруді мақтады, бірақ сынақ пен сапаны бақылауды "нашар" деп сынға алды. Next Generation ойынды Дуглас Адамс немесе Монти Пайтонның жанкүйерлеріне ұсынды. Entertainment Weekly-ден Даррен Франич 2010 жылы ойынды "бағаланбаған нүктені көрсетіп, басу" маржаны деп атады, бұл оның PlayStation Network-те болуын қалаған ойындардың бірі екенін айтты. 2013 жылы Retro Gamer британдық дамытушылардың тым көп қиын бейнеойындар жасағанын көрсететін мысал ретінде Диск әлемін келтірді.