Кіріспе
Сиэтл қаласындағы өнер мұражайы (көбінесе SAM деп аталады) – АҚШ, Вашингтон штаты, Сиэтл қаласында орналасқан өнер мұражайы. Мұражай үш ірі нысанды қамтиды: Сиэтл қаласының орталығындағы негізгі мұражайы; Волонтер паркі, Капитолий төбесіндегі Сиэтл Азия өнер мұражайы; және 2007 жылы ашылған Сиэтлдің орталық жағалауындағы Олимпиадалық мүсіндер паркі.
The Seattle Art Museum (commonly known as SAM) is an art museum located in Seattle, Washington, United States. The museum operates three major facilities: its main museum in downtown Seattle; the Seattle Asian Art Museum in Volunteer Park, Capitol Hill; and Olympic Sculpture Park on the central Seattle waterfront, which opened in 2007.
Тарих
SAM коллекциясы 1933 жылы 1926 данадан 2008 жылы шамамен 25 000-ға дейін өсті. Оның алғашқы мұражайының аумағы белгісіз болса, қазіргі заманауи кешендері паркімен қоса кеңейтілген. Ақылы қызметкерлердің саны 7-ден 303-ке дейін артты, ал мұражай кітапханасының кітап қоры шамамен 1400 томнан 33 252 томға жетті. SAM өзінің тарихын 1905 жылы құрылған Сиэтл Көркемөнерлер Қоғамы мен 1906 жылы құрылған Вашингтон Көркемөнерлер Ассоциациясынан бастайды. Бұл екі ұйым 1917 жылы бірігіп, Көркемөнерлер Қоғамы атауын сақтап қалды. 1931 жылы ұйым өзін Сиэтл Өнер Институты деп атады. Өнер Институты коллекциясын Капитолий төбесінде орналасқан Генри үйінде сақтады. Бұл үй, коллекционер және Генри Өнер Галереясының негізін қалаушы Хорас К. Генриге (1844–1928) тиесілі болған. Сиэтл Көркемөнерлер Қоғамының президенті Ричард Э. Фуллер SAM-ның алғашқы жылдарындағы маңызды тұлға болды. Ұлы депрессия кезінде ол және анасы Маргарет МакТавиш Фуллер Сиэтлдің Капитолий төбесіндегі Волонтер паркіне өнер мұражайын салу үшін 250 000 доллар сыйлады. Қала жерді бөліп берді және ғимараттың меншігіне ие болды. Архитектуралық фирма Бebb and Gould-тың өкілі Карл Ф. Гулд музей үшін Арт-Деко/Арт Модерн стиліндегі ғимарат жобалады, ол 1933 жылдың 23 маусымында ашылды. Өнер Институтының коллекциясы SAM-ның бастапқы коллекциясының ядросын құрады, ал Фуллерлер оған қосымша туындыларды сыйлады. Мұражай алғаш ашылғанда, өнер іс-шараларын басқару жауапкершілігі Өнер Институтының міндеті болды. Фуллер 1970 жылдарға дейін музей директоры қызметін атқарды, бірақ ешқашан жалақы алмады. 1983–1984 жылдары мұражай Юнион және Пайк көшелерінің арасындағы Екінші даңғылдың батыс жағында орналасқан бұрынғы J. C. Penney универмагының жартысын сыйға алды. Бірақ бұл учаске музейге қолайлы емес екеніне көз жеткізіп, оны жеке меншікке сатып, Newmark Building салынды. Ал мұражай оңтүстікке қарайғы жақын жердегі учаскеге ие болды. 1991 жылдың 5 желтоқсанында SAM Роберт Вентури жобалаған 62 миллион долларлық орталықтағы жаңа ғимаратта қайта ашылды. Келесі жылы Джонатан Борофскийдің "Соққышыл адам" мүсіні Сиэтл Сити Лайт-тың "Өнер үшін бір процент" бағдарламасы аясында музей сыртында орнатылды. Мүсін мұражай ашылған күні орнатылмақ болған, бірақ 1991 жылдың 28 қыркүйегінде орнату кезінде құлап, зақымданды. Оны жөндеу үшін құю цехына қайтаруға тура келді. 1993 жылғы Еңбек күнінде Джейсон Спринкл және басқа да жергілікті суретшілер мүсіннің аяғына доп пен тізбек бекітіп, "Соққышыл адамды" қолданбалы өнер инсталляциясына айналдырды. 1994 жылы Волонтер паркі Сиэтл Азия өнері мұражайы ретінде қайта ашылды. 2007 жылы Олимпиадалық мүсіндер паркі 8 жылдық дайындықтан кейін көпшілікке ашылды. Мұражай 2020 жылдың 8 ақпанында қайта ашылды. 2021 жылдың қыркүйегінде Сиэтл өнер мұражайының қызметкерлері мұражайдың үйсіз адамдарды әділетсіз мақсат ететін саясатына қарсы бойкот жариялауға шақырды. Содан кейін, 2021 жылдың қазан айында SAM директоры және бас директоры Амада Круз қаланың полиция бюджетін арттыруды қолдаған хатқа қол қойды. Бұл хатта коммерциялық емес ұйымдар үшін субсидияланған қауіпсіздік ұсынылды, бірақ SAM-ның Star Protection Services компаниясымен келісімшарты қызметкерлердің бұзушылығына байланысты бұрын тоқтатылған еді және қызметкерлер мен қоғамдық мүшелер қарсылық білдірді. 2022 жылдың 7 қаңтарында келушілерді күту қызметкерлері IUPAT 116 серіктестігімен кәсіподақ құруға тілек білдірді. 2022 жылдың мамыр айында қауіпсіздік қызметкерлері SAM Visitors Service Officers (VSO) кәсіподағын құру үшін дауыс берді. Ұлттық еңбек қатынастары жөніндегі кеңес 2022 жылдың 8 маусымында SAM VSO кәсіподағын қауіпсіздік қызметкерлерінің ресми өкілі деп таныды. Содан бері мұражай SAM VSO кәсіподағымен келіссөздер жүргізіп, қауіпсіздік қызметкерлерінің ұжымдық келісімшарты үшін VSO-мен келісімге келді.
Көрмелер
Музейдің ең танымал көрмелерінің қатарында 1954 жылы Самуэль Х. Кресс қорынан алынған 25 еуропалық сурет және мүсіннен тұратын көрме болды; бұл туындылар 1961 жылы SAM-ға сыйға берілді. 1959 жылы Ван Гог көрмесіне 126 100 адам келді. Сол жылы SAM Солтүстік-Батыс мектебінің суретшісі Марк Тобидің туындыларының ретроспективалық көрмесін ұйымдастырды, ол АҚШ-тың тағы төрт мұражайында көрсетілді. Тобидің жұмыстары және SAM-ның Азия коллекциясының ең бағалы туындылары музейдің қолдауымен Century 21 Exposition (1962 жылғы Сиэтлдегі әлемдік көрмеде) ұсынылды. 1974 жылы Джейкоб Лоренстің ретроспективалық көрмесі төрт жыл бұрын Сиэтлге көшіп келген афроамерикалық сурет өнерінің майталманына арналды. «Леонардо тірі» (1997) көрмесінде Леонардо да Винчидің жеке меншікте болған соңғы қолжазбасы – Лестер кодексі таныстырылды, оны Билл Гейтс жақында сатып алған болатын.
Жинақ
2023 жылдың қаңтарына қарай мұражай коллекциясына шамамен 25 000 экспонат кіреді. Олардың арасында Александр Кальдердің «Бүркіт» (1971) және Ричард Серраның «Ояну» (2004) мүсіндері, екеуі де Олимпиадалық мүсіндер паркінде орналасқан; Цай Гуо Цянның «Сәтке келмейтін: Бірінші кезең» (2004) – көліктер мен синхронды жарық құбырларынан құралған мүсін, SAM Downtown фойесінде көрсетілуде; Лукас Кранах Ұлының «Париж сотталуы» (шамамен 1516–18); Марк Тобидің «Электрлік түні» (1944); Тлингит суретшісі Кадиисдуға жатқызылатын «Yéil X'eenh (Қарға экраны)» (шамамен 1810); До Хо Сухтың «Біреу/Кімде бір» (2001); және Ганалық Кейн Куайдің Мерседес Бенц пішіндес табыты (1991).
Таланған өнер бұйымдарын қайтару
Музей 1930 жылдардағы француз еврей импрессионисі және пост-импрессионист сурет сатушысы Поль Розенбергтің мұрагерлеріне Генри Матисстің екінші дүниежүзілік соғыста нацистер тонаған картинасын қайтарды, бұрын отбасыға басқа сурет сатушыны да қамтитын заңдық келісімге қол жеткізу үшін сотқа жүгінуді ұсынғаннан кейін. Сондықтан 1997 жылдың қазан айында Розенбергтің отбасы «Одаліск» (1927 немесе 1928) картинасын қайтару үшін аудандық сотқа талап арыз берді. Бұл екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистер тонаған мүлікке қатысты американдық музейге қарсы бірінші сот процесі болды. Музей директоры Мими Гарднер Гейтс картинаны қайтару бойынша соңғы сәтте келісім жасады, содан кейін музей 1950 жылдары оған осы картинаны сатқан галереяны сотқа берді. Автор Гектор Фелисианоның сөзіне сүйенсек, бұл АҚШ-та музейдің тоналанған өнерді қайтаруының екінші реті болды.
Кітапханалар
Сиэтл өнер мұражайында Дороти Стимсон Буллитт кітапханасы және МакКоу қорының өнер кітапханасы орналасқан.
Дороти Стимсон Буллитт кітапханасы
Дороти Стимсон Буллитт кітапханасы 1991 жылы құрылған. 2011 жылы оның қорында 20 000 кітап және 100 мерзімді басылым болды. Кітапхана Африка өнері, заманауи өнер, декоративтік өнер, еуропалық өнер, модернизм және фотосуретке маманданған.
McCaw Foundation Азия өнерінің кітапханасы
МакКоу қорының Азия өнері кітапханасы 1933 жылы құрылған. 2011 жылы кітапханада 15 000 томдық кітап қоры және 100 мерзімді басылымға жазылым болды. Кітапхана Азия өнеріне маманданған. 2006 жылы Сиэтл өнер мұражайы Вашингтон Мютюал (WaMu) компаниясымен бірлесіп 1991 жылғы орнын кеңейте бастады; кеңейтілген ғимарат бастапқыда WaMu орталығы деп аталды. Бұл кеңейту жұмыстары шілдеде 2004 жылы басталды. Құрылыс кезіндегі дірілден зақымдануға жол бермес үшін бірнеше туындылар уақытша көшірілді. Бұл WaMu орталығының негізін қалау кезеңі болды. Вентури ғимаратын қайта жаңартумен қатар, SAM енді Портленд, Орегон қаласының архитектор Брэд Клопфил жобалаған 16 қабатты ғимараттың төртінші қабатына дейін алып жатыр. SAM WaMu бастапқыда жалға алған келесі сегіз қабатты да иеленеді; Washington Mutual компаниясы жоғарғы төрт қабатқа ие болды. SAM болашақта кеңейе берсе, жалға алынған бір немесе бірнеше қабатты қосымша иеленуі мүмкін. Құрылыс жұмыстарына байланысты мұражайдың қалалық орналасқан жері 2006 жылдың 5 қаңтарынан 2007 жылдың 5 мамырына дейін жабық болды. Кеңейтілген ғимарат галерея үшін 70 пайызға артық кеңістік, кеңейтілген мұражай дүкені және жаңа мейрамхана ұсынады. Кеңейтуді күтіп, бір мыңнан астам жаңа туындылар, жалпы құны миллиард доллардан асып түсетін, коллекцияға сыйға берілді. 2008 жылы Вашингтон Мютюалдың банкротқа ұшырауы және одан кейін JPMorgan Chase компаниясының сатып алуы нәтижесінде 2009 жылдың 9 қыркүйегінде Northwestern Mutual компаниясы WaMu-ның ғимараттағы үлесін сатып алып, оны Рассел Инвестициялар орталығы деп атады. Қазіргі уақытта Рассел Инвестициялар, Northwestern Mutual еншілес компаниясы, штаб-пәтерін Вашингтон штатының Такома қаласынан көшіріп, осы ғимаратта орналасқан. SAM мұражайының ішкі кеңістіктеріне кіру әр айдың бірінші бейсенбісінде тегін; сонымен қатар SAM айдың бірінші сенбісінде де тегін кіруді ұсынады. Мұражайға кіру ақысы ұсыныс ретінде қарастырылады, яғни келушілер толық төлем жасауға шақырылады, бірақ мүмкіндігі болмаса, мұражайдан толыққанды пайдалана алады.
Қазіргі заманғы өнер павильоны
ХХІ ғасыр көрмесінен кейін, көрме алаңы Сиэтл орталығына айналды, ал Ұлыбритания павильоны мұражайдың қазіргі заманғы өнер павильоны болды. Ол 1987 жылға дейін пайдаланылды.
Басқару
Амада Круз 2019 жылы Сиэтл өнер мұражайының директоры және бас директоры болып тағайындалды. Ол 2012 жылдан 2019 жылға дейін директор қызметін атқарған Кимберли Роршахты алмастырды.
Қаржыландыру
Сиэтл өнер мұражайы қаржысының барлық 4% ғана үкіметтен түседі, ал қалған операциялық шығындары билет сатудан және мүшелік жарналарынан өтеді. 2014 жылғы мәліметтер бойынша, мұражайдың бюджеті 23 миллион долларды құрайды. 2009 жылы банк дағдарысы салдарынан мұражай Washington Mutual жалдамасынан және осымен байланысты кірістерден 5,8 миллион доллар жоғалтты. Мұражай мен Washington Mutual бірлесіп жаңа қалалық ғимарат құрылысына қатысқан кезден бастап 56 миллион долларлық жинақталған қарызы бар еді. 2008 жылы банк JPMorgan Chase-ке сатылғаннан кейін, мұражайда жылына шамамен 5,8 миллион доллар тұратын сегіз қабаттан тұратын кеңсе алаңы қалды. JPMorgan Chase және Gates Foundation-нан алынған гранттар мұражайға көмектесті. Қазіргі таңдағы мұражайдың өнер сатып алу қоры 7,8 миллион доллардан кем. 2016 жылы Сиэтл өнер мұражайы Сиэтл өнер жәрмеңкесінің демеуші серіктесі болды және ашылу кешінің алдын ала көрсетілімінен 100 000 доллар алды.
Қатысу
Келушілер саны өскенмен, үрдіс күрделірек: мұражай алғашқы жылында 346 287 адамды қабылдады; 1978 жылы Сиэтл орталығында көрсетілген "Тутанхамонның қазыналары" атты көшпелі көрме төрт айдың ішінде 1,3 миллион келушіні тартты; 2007 жылы келушілер саны 797 127 адамды құрады. 2010 жылы "Пикассо: Париждегі Ұлттық Пикассо мұражайының шедеврлері" көрмесіне 405 000-нан астам адам келді, бұл 1991 жылы Волонтер паркінен қалалық орталыққа көшкеннен бергі мұражайдың ең көп келушіні қабылдаған көрмесі болды. SAM тарихында 1978 жылы Сиэтл орталығында өткен King Tut көрмесі ғана келушілер саны бойынша осы көрсеткіштен жоғары болды.