Кіріспе
1982 жылғы фильм. "The Entity" – Сидни Дж. Фьюри режиссерлік еткен 1982 жылғы американдық табиғаттан тыс қорқыныш фильмі. Сценарий авторы – Фрэнк Де Фелитта, ол осы аттас 1978 жылғы романынан бейімдеген. Фильмде Барбара Херши Лос-Анджелесте тұратын жалғыз ананың рөлін сомдайды, оны көрінбейтін күш зорлап, қинап-қабатайды. Роман сияқты, фильм де 1974 жылғы Дорис Битердің оқиғасына негізделген. Дорис Битер көзге көрінбейтін бір тұлғаның бірнеше рет шабуыл жасағанын және оны Лос-Анджелес, Калифорния университетінің докторанттары бақылағанын мәлімдеген. Фильм 1981 жылы түсіріліп, 1981 жылы көрсетуге жоспарланғанмен, әлемдік кинотеатрларда 1982 жылдың қыркүйегінде және АҚШ-та 1983 жылдың ақпанында ғана көрсетілді.
The Entity is a 1982 American supernatural horror film directed by Sidney J. Furie, and written by Frank De Felitta, who adapted his 1978 novel of the same name. The film stars Barbara Hershey as a single mother in Los Angeles who is raped and tormented by an invisible assailant. Like the novel, the film is based on the 1974 case of Doris Bither, a woman who claimed to have been repeatedly sexually assaulted by an invisible entity, and who was observed by doctoral students at the University of California, Los Angeles. Despite being filmed and planned for a release in 1981, the movie was not released in worldwide theaters until September 1982 and February 1983 in the United States.
Сюжет
Лос-Анджелесте жалғыз басты ана Карла Моранды үйінде көрінбейтін адам зорлап өлтіреді. Кейінгі бір оқиғадан кейін ол балаларымен бірге өзінің ең жақсы досы Синди Нэштің үйіне қашып кетеді. Олар Карланың үйіне оралады, ал келесі күні оның көлігі жол қозғалысында бақылаудан шығып, өлтіріледі. Синдидің психиатрға баруына итермелеген Карла доктор Снайдерманмен кездеседі және терапияға түсуге келіседі. Кейінгі шабуыл оның ванна бөлмесінде тістеу іздері мен көкжиектерді қалдырады, оларды Карла доктор Снайдерманға көрсетеді, ол олардың өзі қол жеткізе алмайтын жерлерде орналасқанына қарамастан, өз-өзіне жасаған деп санайды. Снайдерман Карланы үйіне апарып, балаларымен танысады. Ол балалық шағында және жасөспірім шағында әртүрлі күйзелістерге ұшырағанын, соның ішінде жыныстық және денеге қатысты зорлық-зомбылық, жасөспірім кезінде жүкті болу және алғашқы күйеуінің өлімі сияқты жайттарды бастан кешіргенін айтады. Доктор Снайдерман оның паранормальды тәжірибелері өткен психологиялық жарақаттан туындаған қиял деп санайды, бірақ оның өтініші бойынша ашық ойлануға келіседі. Снайдерман кеткеннен кейін көп ұзамай Карлаға тағы да шабуыл жасалады, бұл жолы балаларының көз алдында. Баласы оған көмектесуге тырысады, бірақ электр тогынан жарылып, билегі сынған. Карла Снайдерманның әріптесі доктор Вебер басқарған штаб жиналысына қатысады. Ол кетіп бара жатқанда Вебер Моранның үй ішіндегі оқиғалар Карланың зақымдалған психикасынан, жыныстық күйзелістен және мастурбацияға бейімділіктен туындайтын жаппай алдаудың нәтижесі екендігі туралы өзінің сенімімен бөліседі. Сол түні Карла ұйықтап жатқанда оргазмға жету үшін оның сосать және сосать оның сосками. Келесі күні Снайдерман Карланы психиатриялық ауруханаға бақылауға беруге шақырады, бірақ ол бас тартады және Снайдерман өзінің ұлына деген құмарлық сезімдері бар екенін айту үшін ашуланады. Синди шабуылға куә болғаннан кейін екеуі табиғаттан тыс себептерді талқылайды. Карла жергілікті кітап дүкеніне барғанда, екі парапсихологты кездестіреді, оларды үйіне келуіне көндіреді. Бастапқыда күмәнмен, олар бірнеше паранормальды оқиғаларға куә болып, үйді өздерінің команда жетекшісі доктор Кулидің бақылауымен зерттеуге келіседі. Зерттеу барысында Снайдерман келіп, Карланы манифестацияның оның ақыл-ойында екенін сендіруге тырысады, бірақ ол оны жоққа шығарады. Карланың жағдайына көңіл бөлінгендіктен, ол тыныштала бастайды. Оның жігіті Джерри Андерсон келіп, оның ерекше алаңдаулы шабуылға ұшырайды, ол оған куә болады. Карланың ұлы шуды естіп, бөлмеге кіреді және Джерри оған зиян келтіреді деп сеніп, Джерриге шабуыл жасауға мәжбүр болады. Кейінірек ауруханада Джерри осы оқиғадан қатты қиналады, сондықтан ол қарым-қатынасын тоқтатады. Карла шешім іздеп, Кулидің командасы жүргізген күрделі экспериментке қатысуға келіседі. Оның үйінің толық макеті құрылады, ол тұлғаны тұзаққа түсіріп, сұйық гелиймен тоңазытады. Эксперимент басталғанға дейін Снайдерман Карланы кетуіне көндіруге тырысады, бұл оның қиын жағдайына ерекше қызығушылық танытады. Бұл зат келіп, күтпеген жерден гелий ұшқыштарын басқаруды қолға алып, оларды Карлаға қарсы қолданады. Ол оған қарсы тұрып, оны өлтіруі мүмкін, бірақ ол оны ешқашан алмайды деп мәлімдейді. Осы сәтте цистерналар жарылып, үйді сұйық гелиймен толтырады. Снайдерман оны құтқару үшін дәл уақытында келеді. Олар артқа қарап, бұл құбылыстың үлкен мұз массасында тұтқында қалғанын түсінеді. Ол бірден қашып кетеді, бірақ Снайдерман Карланың шындықты айтып отырғанын түсінеді. Доктор Кули мұз блогының жойылуына қарамастан, доктор Веберде құнды куәгер бар деп санайды. Алайда, оның қатты көңіліне, Вебер ештеңе көрмегеніне сенуді шешті. Карла келесі күні үйіне қайтады. Есіктің өзі қақ жарып, оны жын-шайтанның дауысы қарсы алады: "Үйге қош келдің, есек". Ол есікті ашып, үйден шығып, отбасымен бірге көлікке мініп, кетеді. Ақырғы хабарламада Карланың отбасымен Техасқа көшіп кеткені расталған. Карла әлі күнге дейін осы тұлғадан шабуылдар көреді, бірақ олардың жиілігі мен ауырлығы азайды.
Тақырыптар
Кинотанушы Дэниел Кремер "Бұрынғы" фильмін әйелдердің жыныстық зорлыққа ұшырауы туралы ойын-әңгіме ретінде қарастырады, басты кейіпкер Карла Моранды "ерлер тобымен (соның ішінде "бірлік" өзімен) бетпе-бет келетін" әйел ретінде сипаттайды. Егер фильмдегі ерлер оның сенімділігіне күмән келтірмесе немесе ақыл-есін жоққа шығармаса, олар оны сексуалдық нысан ретінде көрсетеді, оның құрбандығын пайдаланады, қиын жағдайын өз бақылауына алу мүмкіндігін кемсітеді және соңында оған мақтанышпен зертханалық тышқан мәртебесін береді.
Сценарий
Сценарист Фрэнк Де Фелитта сценарийді өзінің романынан бейімдеді, ол Дорис Битердің ісіне негізделген – ол көптеген жағдайларда көрінбейтін табиғаттан тыс күшпен зорталғанын мәлімдеген әйел. Сценарий, романдағыдай, Битер ісі бойынша тергелмеген бірнеше элементтерді (спектральді зорлау және бір күшті ұстау туралы айыптаулар сияқты) қамтиды. 2012 жылдың шілдесінде "Rue Morgue" журналына берген сұхбатында режиссер Сидни Фьюри журналист Майкл Дойлға "The Entity" фильмін оның қорқынышты суреттеріне, мазасыз атмосферасына және қорқынышты сюжетіне қарамастан, қорқынышты фильм деп санамайтынын айтты. Оның орнына Фьюри бұл фильмін "табиғаттан тыс күштерге толы, ширақ фильм" деп санайды. Фьюри сондай-ақ "The Entity" негізіндегі нақты істі зерттеуден әдейі бас тартқанын мойындады, себебі ол "кейіпкерлер мен оқиғаны ешқандай жағдаймен бағаламағысы келген жоқ". Ол да, актриса Барбара Херши де, Карла Моран кейіпіне негіз болған Дорис Битермен ешқашан кездеспеген.
Кастинг
Карла Моран рөліне бірнеше актриса қарастырылды, оның ішінде Джилл Клейбург, Салли Филд, Джейн Фонда және Бетт Мидлер, бірақ төртеуі де ұсыныстан бас тартты. Барбара Херши фильм түсірілімін бастауға он күн қалғанда ғана бұл рөлге таңдалды. Херши сценарийдегі жалаңаштықтан рөлге қатысты ойларында күмәнмен болды, бірақ режиссер Сидни Дж. Фьюри жалаңаш сахналар дене дублерлері мен манекендер арқылы түсірілетініне сендіргеннен кейін ол келісті. Ол актерлік құрамға шақырылуын еске алып: "Мен қорқып қалдым. Оны қалай монтаждайтынын немесе қалай тарататынын білмедім. Бірақ Сид фильмдегі тақырыпқа гуманистік және психиатриялық тұрғыдан, ананың көзқарасынан қарауға әлеует бар екенін білетінмін, және мен бұл тәуекелге тұрарлық деп ойладым." Рон Сильвер Карланың шабуылдарының табиғатынан тыс екендігіне күмән келтіретін психолог, доктор Снайдерман рөлін ойнады, ал Алекс Роккоға оның қатыспайтын жігіті Джерри рөлі берілді. Фьюри бастапқыда Джерри рөліне Крейг Т. Нельсонды қарастырған, бірақ продюсер Харольд Шнайдер Нельсонды рөлге бекітуден бас тартты. Нью-Йорктегі актер Дэвид Лабиоса Карланың жасөспірім ұлы Билли рөліне, 1980 жылғы "Death Penalty" телефильмінде Коллин Дьюхерстпен бірге ойнаған рөлі бойынша таңдалды.
Түсірілім
"Энтити" жаңадан құрылған American Cinema International Productions компаниясы салық жеңілдіктерін пайдаланып түсірілді және бастапқыда Роман Поланскиге опцияландырылған болатын. "Энтити" фильмінің түсірілімі 1981 жылдың 30 наурызында Лос-Анджелесте басталды. Түсірілім он аптаға созылды және 1981 жылдың маусым айының соңында аяқталды. Фьюри шағын өндіріске риза болды, кейін былай деді: "Автобуста күтіп тұрған актерлер, алты камералық топтар, немесе артық әңгімелер болған жоқ. Біз фильм жақсы болатынын сезіндік". Моран үйінің сыртқы түсірілімдері Эль-Сегундодағы үйдің бірінде жүргізілді, ал үйдің ішкі түсірілімдері үшін Лос-Анджелесте декорациялар салынды. Стильдік тұрғыдан, Фьюри және оның операторы Стивен Х. Бурум жиі жақын кадрларды және бұрыштарды қолданды. Лабиоса суретке түсірілімінде бір сахнадағы күшті соққыдан кездейсоқ білегін сындырып алғандықтан, түсірілім уақытша тоқтатылды. Лабиосаның жарақаты салдарынан ол бірнеше сахнадан алынып тасталды. Фильмдегі арнайы эффекттердің көп бөлігі практикалық әдістермен жасалды және Стэн Уинстон қадағалады. Мысалы, Карланың жалаңаш денесін ұстаған көрініс латекс манекен арқылы түсірілді, оның ішкі жағында сорғыштар орнатылған, бұл түсірілім тобына оны манипуляциялауға және оның денесіне тигендей көрінуге мүмкіндік берді; осы сахнада Гершидің денесінің басынан басқа бөлігі төсектің астына жасырылды.
Кассалық жинақ
Фильм Ұлыбританияда 1982 жылдың 30 қыркүйегінде көрсетілді және әйелдер құқығын қорғаушы топтардың наразылығына тап болды. Олар фильмде жыныстық шабуылдың графиктік бейнеленуінің ұятсыз екенін айтты. 20th Century Fox киностудиясы фильмді 1983 жылдың 4 ақпанында АҚШ-та, жақсы жарнамасыз шығарды. Ол алғашқы демалыс күндері 3,7 миллион доллар жинады, ал жалпы кірісі 13,3 миллион долларға жетті. Фильмге қарсы наразылықтарға жауап ретінде, актриса Барбара Херши журналиске: "Мен фильмді қорғауға мәжбүр етілгеніме наразымын. Біз оны пайдаланушылыққа жол бермеу үшін тырыстық. Зорлау - адамға болатын ең қорқынышты нәрселердің бірі, тіпті ең қорқыныштысы. Бұл бір түрлі кісі өлтіру. Осыған ренжідерлерге менде жауап жоқ" деді.
Сыни жауап
Rotten Tomatoes сайты 13 шолу негізінде 62% мақұлдау рейтингін, ал орташа бағасы 5,8/10 екенін хабарлады. Ричард Ф. Шепард «Нью-Йорк Таймс» газетіндегі шолуында Гершидің ойынын жоғары бағалап, бірақ «Бұл фильм қысқа, тікелей шабуылдармен қызықтырады, ал ұзақ сахналарында көбінесе жаман ғылымды ұсынады» деді. Фильмге қазіргі сын оң пікірде: Торонтодан шығатын Now журналының авторы Эндрю Даулер басты рөлдерді мақтап, былай деп жазды: «Герши Карлаға үмітсіздік пен қайраттылықтың сенімді үйлесімін сыйлайды, ал Рон Сильвер бұл іске кәсіби қызығушылықтан асып түсетін, қызығушылығы күдікті психолог рөлін керемет сомдады. Режиссер Сидни Дж. Фьюри оларды алдыңғы қатарда ұстап, қарапайым ортаны қорқынышты және тығыз көрсету үшін сәл бұрыштан түсірген». Американдық кинотеориялық Майкл Аткинсон фильмді жоғары бағалап, былай деп жазды: «Дэвид Кроненбергтің ғажайып коллекциясынан басқа, «Экзорцисттен» кейінгі бұл туындыны қуаттандыратын қорқынышты метафоралық тозақтан артығын табу қиын. Бұл фильм өзінің отты феминистік теориялар кітапханасын жазып жатқандай. Ол әлі де мазасыз және қатыгез, мүмкін, Голливудтағы сексуалдық азаматтардың күресі туралы ең көркем фильм». Режиссер Мартин Скорсезе де фильмді жоғары бағалап, оны барлық уақыттағы ең қорқынышты фильмдердің төртіншісі деп атады, бұл «Психо» мен «Төртінші» фильмдерден жоғары.
Үй медиасы
Anchor Bay Entertainment 2005 жылы «The Entity» фильмін DVD форматында шығарды, ал кейін 2012 жылдың шілдесінде жеке Blu-ray дискісін жарыққа шығарды. 2019 жылдың 11 маусымында Scream Factory фильмнің жаңа сұхбаттар мен басқа да жаңа түсірілген бонус материалдары бар коллекционерлік Blu-ray дискісін шығарды.
БАҚ-тағы басқа да қолданыстар
Авангард режиссері Питер Черкасский 1999 жылы шығарған "Outer Space" атты қысқаметражды фильміне осы фильмнің түпнұсқасын пайдаланды.
Қайта жасау
2015 жылдың сәуір айында Джеймс Ван мен Рой Ли 20th Century Fox компаниясы үшін Atomic Monster және Vertigo Entertainment туларымен фильмді қайта түсіретіні жарияланды. Сценарийді Чад Хейс пен Кэри У. Хейс жазды.