Кіріспе
Испан ақыны Рафаэль Альберти Мерелло (16 желтоқсан 1902 – 28 қазан 1999) – испан ақыны, "27-ші буынның" мүшесі. Ол испан әдебиетінің "күміс ғасыры" деп аталатын дәуіріндегі ең көрнекті әдеби тұлғалардың бірі саналады және көптеген сыйлықтар мен наградаларға ие болды. 96 жасында дүние салды. Испания азаматтық соғысынан кейін марксистік нанымдарына байланысты эмиграцияға кетті. Франконың қайтысынан кейін Испанияға оралған соң, 1983 жылы Андалусияның "Сүйікті ұлы" атағымен марапатталды және 1985 жылы Кадис университетінің құрметті докторы атанды. Ол 1959 жылы "La Arboleda perdida" ("Жоғалған тоғай") атты естеліктерін жариялады, бұл оның жас өмірі туралы ең толық мәліметтерді беретін дереккөз болып табылады.
Rafael Alberti Merello (16 December 1902 – 28 October 1999) was a Spanish poet, a member of the Generation of '27. He is considered one of the greatest literary figures of the so called Silver Age of Spanish Literature, and he won numerous prizes and awards. He died aged 96. After the Spanish Civil War, he went into exile because of his Marxist beliefs. On his return to Spain after the death of Franco, he was named Hijo Predilecto de Andalucía in 1983 and Doctor Honoris Causa by the Universidad de Cádiz in 1985. He published his memoirs under the title of La Arboleda perdida (‘The Lost Grove’) in 1959 and this remains the best source of information on his early life.
Ерте өмір
Кадис шығанағындағы Гуадалете өзенінің сағасындағы Санта-Мария порты, қазіргідей, Херес-де-ла-Фронтерадан келген шери саудасының маңызды тарату орталықтарының бірі болды. Альберти 1902 жылы сол жерде дүниеге келді, оның отбасы шарап өндірушілерден еді, бұрын қаладағы ең беделді отбасылардың бірі саналған, Еуропаның тәжді басшыларына шери жеткізіп тұрған. Оның екі әжесі де итальяндық, бірі Уэльвадан, екіншісі Ирландиядан шыққан. Бірақ, бизнесті келесі буынға беру кезінде, нашар басқару салдарынан шарап қоймалары Осборнға сатылып кетті. Соның нәтижесінде, Альбертидің әкесі компанияда тек сауда өкілі болды, әрқашан командировкада болып, бұрын Ұлыбританияға ғана экспортталатын шери мен бренди брендтерінің Испания бойынша бас агенті қызметін атқарды. Осы "құлдырап бара жатқан буржуазиялық отбасыға" жататындығының сезімі оның есейген поэзиясындағы маңызды тақырыпқа айналды. 10 жасында ол иезуиттердің Сан-Луис-Гонзага колледжіне тегін оқуға түсті. Бірінші жылы Альберти үлгілі оқушы болды, бірақ күндізгі оқушылар мен пансиондағылардың арасындағы айырмашылықты байқаған сайын, иезуиттер жүргізген басқа да сатылап бағалау жүйелерімен бірге, оның көтеріліс көңіліне орын берді. Ол естеліктерінде бұл жағдайды күшейіп келе жатқан таптық қақтығысқа байланысты дейді. Ол сабақтан қашуға және мектеп басшылығына наразылық білдіруге кірісіп, 1917 жылы мектептен қуылды. Алайда, сол кезде оның отбасы Мадридке көшуге дайын еді, сондықтан бұл оқиға Альберти мен оның отбасына аса қатты әсер етпеді. 1917 жылдың мамырында отбасы Мадридтегі Аточа көшесіне көшіп келді. Көшкенге дейін Альберти сурет салуға ерте қызығушылық танытқан еді. Мадридте ол қайтадан формальды оқуын ұмытып, Буэн-Ретиро сарайындағы Касон мен Прадоға баруды жөн көрді, онда ол көп сағаттар бойы суреттер мен мүсіндерді көшіріп отырды. Ол астананың өнер ортасында суретші ретінде алғашқы қадамдарын жасады. Мысалы, 1920 жылдың қазан айында ол Мадридтегі Күзгі көрмеге шақырылды. Бірақ, естеліктерінде айтылғандай, 1920 жылы әкесі, матадор Хоселито және Бенито Перес Гальдостың қазасы оны поэзия жазуға шабыттандырды.
Мадридтегі өмір
1921 жылы оған туберкулез диагнозы қойылып, ол көптеген айларын Сьерра-де-Гуадаррамадағы санаторияда емделіп, Антонио Мачадо мен Хуан Рамон Хименестің, сондай-ақ түрлі ультра және авангард жазушыларының шығармаларын құлшыныспен оқыды. Осы уақытта ол сол кездегі қатаң сыншы емес, ақын Дамасо Алонсомен танысты. Ол Альбертиді Гил Висенте мен Алтын ғасырдың басқа да жазушыларының шығармаларымен таныстырды. Ол өлең жазуға бел буып кірісті, бірнеше өлеңін әртүрлі авангардтық журналдарға сәтті тапсырды. Осы қызметінің нәтижесінде жарық көрген «Мэринер эн терра» (Құрлықтағы теңізші) кітабы соңғы сәтте ұсынылып, 1925 жылы Ұлттық поэзия сыйлығын жеңіп алды. Ол келесі бірнеше жылда өнерлік бедел тұрғысынан үлкен жетістікке қол жеткізді: ол әлі де отбасына қаржылық жағынан тәуелді болды. Жаңа әдеби журналдар оның туындыларын жариялауға құштарлық танытты. Ол сондай-ақ, кейін «27-ші буын» деп аталған адамдармен дос бола бастады. Ол Дамасо Алонсоны бұрыннан білетін, ал Мадридке қайтқанда Саламанка ауданының тұрғыны Висенте Алеиксандремен танысты. Шамамен 1924 жылдың қазан айында – Альбертидің естеліктері бұл және басқа көптеген егжей-тегжейлі мәліметтер бойынша шашыраңқы – ол Федерико Гарсия Лоркамен Студенттер үйінде кездесті. Лорканың гомосексуалдығын Альберти мақұлдамағандықтан, олардың қарым-қатынасы шиеленіскендігі белгілі болды. Олар ең жақын дос болмағанмен, 1936 жылы Лорка қайтыс болғанда, оған өлең арнады. Студенттер үйіне барган сайын ол Педро Салинас, Хорхе Гийлен және Герардо Диегомен, сондай-ақ Луис Бунуэль және Сальвадор Дали сияқты көптеген мәдени тұлғалармен кездесті. «Мэринер эн терра» кітабында қолданған халықтық/қанатоптық поэзиясын «La amante» («Сүйіктісі») және «El alba del alhelí» («Жауқазын гүлдің таңы») атты тағы екі жинақта да пайдаланды, бірақ Гонгораның 300 жылдығы жақындағанда, ол бұрынғыдан да қатаң формалық талаптарға сай, сонымен қатар оны сатиралық және драмалық түрде өрнектеуге мүмкіндік беретін стильде жаза бастады. Соның нәтижесінде «Cal y canto» («Сөндірілген әк және ән») кітабы жарық көрді. Альбертидің өзі 1926 жылдың сәуір айында Мадридтегі кафеде өткен кездесуге қатысты, онда Педро Салинас, Мелхор Фернандес Алмагро және Герардо Диегомен бірге мерейтойдың жоспарлары алғашқы рет эскизделді.
Неке, марксизмге бет бұру, азаматтық соғыс және жер аударылу
Оның естеліктерінен шығатын қорытынды – ол, өзінің Колехиодағы ащы естеліктерімен қатар, ерте туындыларындағы бейқам, богемдік өмір салтын 1930 жылдардың адал коммунисіне айналдырған процесте маңызды рөл атқарды. 1931 жылы Екінші испан Республикасының құрылуы Альбертиді марксизмге итермеледі және ол Испания Коммунистік партиясына қосылды. Алберти үшін бұл, атаудан басқа, нағыз дінге айналды және оның кейбір достары оларды "өзгертуге" тырысуынан жалыққандары туралы куәліктер бар. Партияның өкілі ретінде ол отбасына қаржылық тәуелділіктен азат болды және Солтүстік Еуропаға бірнеше сапар жасады. Бірақ 1933 жылы Гил Роблес билікке келгенде, Альберти Мария Терезамен бірге құрған «Octubre» журналында оған қарсы өткізген күшті шабуылдары сүргінге әкелді. Испания Азамат соғысы басталғанда ол Ибицада тұтқындалды, бірақ 1936 жылдың тамызында арал республикашылдардың бақылауына өткен соң босатылды. 1936 жылдың қарашасында ол Ретиро паркіне жақын орналасқан аристократтың сарайын (Palacio de Zabálburu) өзінің «Антифашистік Интеллектуалдар Одағының» (Alianza de Intelectuales Anti fascistas) штаб-пәтері ретінде пайдаланды, ол Герда Таро үшін екінші үйге айналды. Испания Азамат соғысы кезінде Альберти солшылдардың поэзиялық дауысына айналды және Франко әскерлері Мадридті қоршаған кезде елордадан жиі хабар таратты, қаланың қорғаушыларын мадақтаған өлеңдер шығарды. Ол оларды әйелімен бірге құрған «El Mono Azul» журналында жариялады. «XV Халықаралық бригада» газетінің «Еркіндік үшін ерікті» (Volunteer for Liberty) бірде-бір санында оның өлеңдері болмаған жоқ. 1939 жылдың басында ол әйелімен бірге Эльдада үлкен ауылдық үйді қонақ үй ретінде басқарды, онда көптеген республикашылар сүргінді ойластырды. Олардың арасында Ла Пасионара, Энрике Листер және Хуан Модесто болды. Испания Республикалық қарулы күштерінің жеңілісінен және бүлікшілердің республиканы таратуынан кейін Альберти мен Мария Оран арқылы Парижге қашып, Пабло Нерудамен бірге Quai de l'Horloge көшесіндегі пәтерге көшіп барды. Олар 1940 жылдың соңына дейін Парижде француз радиосының аудармашысы және Латын Америкасындағы «Paris Mondial» хабар тарату станциясының жаңғыртылатын хабаршысы болып жұмыс істеді. Германия Францияны басып алғаннан кейін олар «SS Mendoza» кемесімен Марсельден Буэнос-Айреске аттанды. Олар 1963 жылға дейін Аргентинада тұрды. Басқа істермен қатар, ол «Losada» баспасында жұмыс істеді және жазу мен сурет салуды жалғастырды. Альберти Аргентина киноиндустриясында жұмыс істеді, әсіресе 1945 жылы Педро Кальдерон де ла Барканың «La dama duende» («Пері әйел») пьесасын бейімдеуші ретінде. Содан кейін олар Римге көшіп барды. 1977 жылдың 27 сәуірінде олар Испанияға оралды. Отанына оралғаннан кейін Альберти Испания парламентінің құрылтай жиналысында Кадис округінен Коммунистік партия тікелей тізімі бойынша депутат болып сайланды. Оның әйелі 1988 жылдың 13 желтоқсанында Альцгеймер ауруынан қайтыс болды. Ол 96 жасында өкпе ауруынан дүние салды. Оның күлі Кадис шығанағына шашылды, ол үшін ең маңызды жер.
Жетіген басқа да марапаттары
Сонымен қатар, Пабло Неруданың ұсынысымен 1964 жылы Лениндік бейбітшілік сыйлығымен марапатталды және 1981 жылы Халықаралық Ботев сыйлығының лауреаты атанды. 1983 жылы испан әдебиетінің ең жоғары наградасы – Сервантес сыйлығына ие болды. 1998 жылы халықаралық әдебиетке жасаған өмірлік үлесі үшін Америка сыйлығымен марапатталды.