Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Адам аурулары
Human disease
Ановуляция – бұл менструальді цикл кезінде жұмыртқалықтардың ооцит шығармайтын жағдайы. Сондықтан овуляция жүрмейді. Дегенмен, әйел әр менструальді циклде овуляцияламаса, ол міндетті түрде менопаузаға енгені деген сөз емес. Созылмалы ановуляция – сүйексіздіктің жиі кездесетін себебі. Менструальді циклдың бұзылуымен және сүйексіздікпен қатар, созылмалы ановуляция гиперандрогенизм немесе остеопения сияқты басқа ұзақ мерзімді проблемаларды тудыруы немесе күшейте алады. Ол поликистоздық жұмыртқалық синдромының көптеген тепе-теңдіксіздіктері мен бұзылыстарында маңызды рөл атқарады. Менархеден кейінгі алғашқы екі жылда 50% менструальді циклдар ановуляциялық циклдар болуы мүмкін. Тиісті дәрі-дәрмектерді қолдану арқылы овуляцияны қалпына келтіру мүмкін, және шамамен 90% жағдайда овуляция сәтті түрде қалпына келеді. Бірінші қадам – ановуляцияны диагностикалау. Ановуляцияны анықтау оңай емес; көптеген адамдардың ойынша, ановуляциядан өтетін әйелдерде де (көп немесе аз) реттелген менструальді циклдар сақталады. Әдетте, әйелдер жүкті болуға тырысқан кезде ғана проблеманы байқайды. Температураны бақылау ановуляция туралы алғашқы белгілерді беруге көмектесетін пайдалы әдіс, және гинекологтарға диагноз қоюға ықпал етеді.
Anovulation is when the ovaries do not release an oocyte during a menstrual cycle. Therefore, ovulation does not take place. However, a woman who does not ovulate at each menstrual cycle is not necessarily going through menopause. Chronic anovulation is a common cause of infertility. In addition to the alteration of menstrual periods and infertility, chronic anovulation can cause or exacerbate other long term problems, such as hyperandrogenism or osteopenia. It plays a central role in the multiple imbalances and dysfunctions of polycystic ovary syndrome. During the first two years after menarche 50% of the menstrual cycles could be anovulatory cycles. It is in fact possible to restore ovulation using appropriate medication, and ovulation is successfully restored in approximately 90% of cases. The first step is the diagnosis of anovulation. The identification of anovulation is not easy; contrary to what is commonly believed, women undergoing anovulation still have (more or less) regular periods. In general, women only notice that there is a problem once they have started trying to conceive. Temperature charting is a useful way of providing early clues about anovulation, and can help gynaecologists in their diagnosis.
Белгілері мен симптомдары
Ановуляция көбінесе нақты белгілермен байланысты. Дегенмен, олардың барлығы бір уақытта көрінбейтінін ескеру маңызды. Аменорея (етеккірдің тоқтауы) овуляторлық дисфункциясы бар әйелдердің шамамен 20%-ында кездеседі. Овуляторлық дисфункциясы бар әйелдердің 40%-ында сирек және аз мөлшерде етеккір байқалады. Тағы бір мүмкін белгі – етеккір циклінің бұзылуы, яғни жылына бес немесе одан көп рет етеккір циклы орташа цикл ұзындығынан бес немесе одан көп күнге қысқа немесе ұзын болады. Мастодинияның (көкшектегі ауырсыну немесе сезімталдық) болмауы овуляциялық мәселелері бар әйелдердің шамамен 20%-ында кездеседі. Сонымен қатар, дене салмағының артуы және беттегі шаш өсуі мүмкін, оны емдеу салыстырмалы түрде оңай, және бұл көбінесе поликистоздық жұмыртқалық синдромымен (ПЖС) байланысты.
Anovulation is usually associated with specific symptoms. However, it is important to note that they are not necessarily all displayed simultaneously. Amenorrhea (absence of menstruation) occurs in about 20% of women with ovulatory dysfunction. Infrequent and light menstruation occurs in about 40% of women with ovulatory dysfunction. Another potential symptom is irregular menstruation, where five or more menstrual cycles a year are five or more days shorter or longer than the length of the average cycle. Absence of mastodynia (breast pain or tenderness) occurs in about 20% of women with ovulatory problems. Also possible is increased body mass and facial hair, which is relatively easy to treat, and is often associated with PCOS, or polycystic ovary syndrome.
Қатысқан жағдайлар
Көптеген әйелдер үшін етеккірдің өзгеруі созылмалы ановуляцияның басты белгісі болып табылады. Овуляциялық менструациялар циклының ұзақтығы, қан кетудің ұзақтығы мен мөлшері және басқа да белгілері тұрақты және болжамды болады. Овуляциялық циклдер көбінесе миттельшмерц немесе етеккір алды симптомдары сияқты циклдің ортасындағы симптомдармен бірге жүреді. Ал ановуляция көбінесе етеккірдің ретсіздігімен, яғни аралықтардың, ұзақтығының немесе қан кетудің болжамсыз өзгеруімен білінеді. Ановуляция етеккірдің тоқтауына (екіншілік аменорея) немесе шамадан тыс қан кетуге (жатырдың дисфункционалдық қан кетуіне) әкелуі мүмкін. Миттельшмерц және етеккір алды симптомдары әйел ановуляция кезінде жоқ болуы немесе азаюы мүмкін.
For most women, alteration of menstrual periods is the principal indication of chronic anovulation. Ovulatory menstrual periods tend to be regular and predictable in terms of cycle length, duration and heaviness of bleeding, and other symptoms. Ovulatory periods are often accompanied by midcycle symptoms such as mittelschmerz or premenstrual symptoms. In contrast, anovulation usually manifests itself as irregularity of menstrual periods, that is, unpredictable variability of intervals, duration, or bleeding. Anovulation can also cause cessation of periods (secondary amenorrhea) or excessive bleeding (dysfunctional uterine bleeding). Mittelschmerz and premenstrual symptoms tend to be absent or reduced when a woman is anovulatory.
Себептер
Гормоналды тепе-теңдіктің бұзылуы ановуляцияның ең көп кездесетін себебі болып табылады және барлық жағдайлардың шамамен 70% құрайды деп есептеледі. Гормоналды тепе-теңдіктің бұзылуы бар әйелдердің шамамен жартысы жұмыртқаның дамуын қамтамасыз ету үшін жеткілікті мөлшерде фолликулаларды өндірмейді, бұл гипофиз немесе гипоталамус гормондарының жеткіліксіз бөлінуіне байланысты болуы мүмкін. Гипофиз адам организміндегі көптеген басқа гормоналды бездерді басқарады. Сондықтан, гипофиздің қызметінің бұзылуы оның ықпалындағы басқа бездерге, соның ішінде жұмыртқалық бездерге әсер етеді. Бұл шамамен 10% жағдайларда кездеседі. Гипофизді гипоталамус бақылайды. 10% жағдайларда гипоталамустан келетін химиялық сигналдардың өзгеруі жұмыртқалық бездерге айқын және күшті әсер ете алады. Жоғарыда аталғандармен тікелей байланысы жоқ, бірақ овуляцияға әсер ететін басқа да гормоналды бұзылыстар бар. Мысалы, гипер- немесе гипотиреозбен ауыратын әйелдерде овуляция мәселелері жиі кездеседі. Қалқанша безінің дисфункциясы организмдегі табиғи репродуктивті гормондардың тепе-теңдігін бұзып, овуляцияны тоқтатуы мүмкін. Қазіргі уақытта овуляциялық бұзылыстардың негізгі төрт себебі – поликистоздық жұмыртқа синдромы (ПЖС), гипогонадотроптық гипогонадизм (ГГ), алғашқы жұмыртқа жеткіліксіздігі (АЖЖ) және гиперпролактинемия. Жұмыртқалық бездер шамамен 5% жағдайларда тоқтауы мүмкін. Бұл жұмыртқалық бездерде жұмыртқаның болмауынан туындауы мүмкін. Дегенмен, жұмыртқалық бездердің толық бітелуі сирек жағдайда бедеулікке себеп болады. Бітелген жұмыртқалық бездер медициналық түсіндірмесіз қайтадан жұмыс істей бастауы мүмкін. Кейбір жағдайларда жұмыртқа дұрыс жетілген, бірақ фолликула жарылмауы мүмкін (немесе фолликула жұмыртқаны босатпай жарылуы мүмкін). Бұл лютеинденген жарылмаған фолликула синдромы (ЛЖФС) деп аталады. Жұмыртқалық бездердің физикалық зақымдануы немесе көптеген кисталары бар жұмыртқалық бездердің жұмыс істеу қабілетіне әсер етуі мүмкін. Бұл жұмыртқалық дистрофия деп аталады.
Hormonal imbalance is the most common cause of anovulation and is thought to account for about 70% of all cases. About half the women with hormonal imbalances do not produce enough follicles to ensure the development of an ovule, possibly due to poor hormonal secretions from the pituitary gland or the hypothalamus. The pituitary gland controls most other hormonal glands in the human body. Therefore, any pituitary malfunctioning affects other glands under its influence, including the ovaries. This occurs in around 10% of cases. The pituitary gland is controlled by the hypothalamus. In 10% of cases, alterations in the chemical signals from the hypothalamus can easily seriously affect the ovaries. There are other hormonal anomalies with no direct link to the ones mentioned above that can affect ovulation. For instance, women with hyper or hypothyroidism sometimes have ovulation problems. Thyroid dysfunction can halt ovulation by upsetting the balance of the body's natural reproductive hormones. Currently, the four main causes of ovulatory disorders are polycystic ovarian syndrome (PCOS), hypogonadotropic hypogonadism (HA), primary ovarian insufficiency (POI), and hyperprolactinemia. The ovaries can stop working in about 5% of cases. This may be because the ovaries do not contain eggs. However, a complete blockage of the ovaries is rarely a cause of infertility. Blocked ovaries can start functioning again without a clear medical explanation. In some cases, the egg may have matured properly, but the follicle may have failed to burst (or the follicle may have burst without releasing the egg). This is called luteinized unruptured follicle syndrome (LUFS). Physical damage to the ovaries, or ovaries with multiple cysts, may affect their ability to function. This is called ovarian dystrophy.
Гиперпролактинемия
Гиперпролактинемия анувуляциясы анувуляциямен күресетін әйелдердің 5-10 пайызын құрайды. Гиперпролактинемия ГнРГ-ні тежеу арқылы гонадотропин секрециясын тоқтатады. Гиперпролактинемияны сарысудағы пролактин деңгейін бірнеше рет өлшеу арқылы растауға болады.
Hyperprolactinemia anovulation makes up 5 to 10 percent of women with anovulation. Hyperprolactinemia inhibits gonadotropin secretion by inhibiting GnRH. Hyperprolactinemia can be confirmed by several measurements of serum prolactin.
Ұрықтық деңгейін анықтау және LH өлшеуіш
Ұрықтылықты анықтаудың белгілерге негізделген әдістері овуляцияны анықтауға немесе циклдің овуляциясыз екенін анықтауға қолданылуы мүмкін. Менструалдық циклді картаға түсіру қолмен немесе түрлі ұрықтылық мониторларының көмегімен жасалуы мүмкін. Ұрықтылықты анықтаудың негізгі белгілерінің бірі – базальды дене температурасы – овуляциядан кейін болатын температураның өзгеруін анықтап, овуляцияны анықтауға мүмкіндік береді. Овуляцияның болғанын растаудың ең сенімді жолы осы. Әйелдер сондай-ақ овуляцияны болжау жиынтықтарын (ОПК) пайдалана алады, олар лютеинизациялық гормон (ЛГ) деңгейінің жоғарылауын анықтайды, бұл әдетте овуляцияның жақын екенін көрсетеді. Кейбір әйелдерде бұл құрылғылар ЛГ-нің жоғарылауын анықтай алмайды немесе ЛГ-нің жоғары деңгейі овуляцияны нашар болжауы мүмкін; бұл әсіресе поликистоздық ересек әйел синдромы (ПЭС) бар әйелдерде жиі кездеседі. Мұндай жағдайларда ОПК және ЛГ-ға негізделген ұрықтылық мониторлары қате нәтижелер көрсетуі мүмкін, соның салдарынан қате оң немесе қате теріс нәтижелердің саны артуы мүмкін. Гейдельберг университетінің докторы Фрёндль ЛГ-ні эталон ретінде пайдаланатын тесттердің көбінесе сезімталдығы мен ерекшелігі жеткіліксіз екенін айтады.
Symptoms based methods of fertility awareness may be used to detect ovulation or to determine that cycles are anovulatory. Charting of the menstrual cycle may be done by hand, or with the aid of various fertility monitors. Records of one of the primary fertility awareness signs—basal body temperature—can detect ovulation by identifying the shift in temperature which takes place after ovulation. It is said to be the most reliable way of confirming whether ovulation has occurred. Women may also use ovulation predictor kits (OPKs) which detect the increase in luteinizing hormone (LH) levels that usually indicates imminent ovulation. For some women, these devices do not detect the LH surge, or high levels of LH are a poor predictor of ovulation; this is particularly common in women with PCOS. In such cases, OPKs and those fertility monitors which are based on LH may show false results, with an increased number of false positives or false negatives. Dr. Freundl from the University of Heidelberg suggests that tests which use LH as a reference often lack sensitivity and specificity.
Жіктеу және сынау
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының ановуляцияны жіктеу критерийлеріне пролактин, фолликулді ынталандыратын гормон (ФСГ) және эстрадиол (Е2) концентрациясымен бірге олигоменореяны (менструалдық цикл >35 күн) немесе аменореяны (менструалдық цикл >6 ай) анықтау жатады. Пациенттер WHO1 (15%) – гипогонадотроптық, гипоэстрогендік, WHO2 (80%) – норма гонадотроптық, норма эстрогендік және WHO3 (5%) – гипергонадотроптық, гипоэстрогендік болып жіктеледі. Ановуляциямен ауыратын науқастардың басым көпшілігі WHO2 тобына жатады және ановуляция, семіздік, биохимиялық немесе клиникалық гиперандрогендік және инсулинге қарсылық сияқты өте әртүрлі белгілерді көрсетеді. Бұл жіктеу жүйесі гиперпролактинемиядан туындаған ановуляция үшін жеке категорияны қамтымайды және сарапшылар бұл жүйені үнемі қолданбайды. Ановуляция себебін анықтау үшін гормон деңгейін тексеру, сондай-ақ оған байланысты симптомдарды бағалау қажет. Пациенттің анамнезі мен физикалық тексеруі олигоменорея немесе аменореяның пайда болу тарихы мен сипаты, гиперандрогендік және семіздік сияқты поликистоздық жұмыртқалық без синдромының (ПЖЖС) белгілері, тамақтану бұзылулары, шамадан тыс физикалық немесе психикалық стресс себептері және сүт секрециясын қамтуы керек. Гиперандрогендік симптомдары бар, мысалы, гирсутизм ауруы бар пациенттерде сарысудағы андроген деңгейі мен жалпы сарысудағы тестостерон деңгейін тексеруге болады. Поликистоздық жұмыртқалық бездерді визуализациялау үшін трансвагиналды ультрадыбыс та қолданылуы мүмкін. Маңыздысы, ановуляциялық субфертильділікті емдеу алдында XY серіктестегі ауыр XY факторларын жоққа шығару үшін сперма талдауы жүргізілуі керек. Сондай-ақ, салмақ жоғалту ПЖЖС-і бар әйелдерде етеккір циклінің жақсаруына және жүктілік мүмкіндігінің артуына көмектеседі. Инсулинге қарсылықтың ПЖЖС-тің салдары болуы мүмкін екені және оның болуы ановуляцияға ықпал етуі мүмкін екені жақсы белгілі. Метформин, бигуанид тобына жататын препарат, инсулинге сезімталдықты арттыратын кең таралған құрал, ол ПЖЖС-і бар әйелдерді емдеу үшін жиі қолданылады. Кейінгі кездейсоқ зерттеулер метформинді кломифенмен бірге қолдануға дәлелдемелердің жоқтығын растады.
The World Health Organization criteria for classification of anovulation include the determination of oligomenorrhea (menstrual cycle >35 days) or amenorrea (menstrual cycle >6 months) in combination with concentration of prolactin, follicle stimulating hormone (FSH) and estradiol (E2). The patients are classified as WHO1 (15%)—hypo gonadotropic, hypo estrogenic, WHO2 (80%)—normo gonadotropic, normo estrogenic, and WHO3 (5%)—hyper gonadotropic, hypo estrogenic. The vast majority of anovulation patients belong to the WHO2 group and demonstrate very heterogeneous symptoms ranging from anovulation, obesity, biochemical or clinical hyperandrogenism and insulin resistance. This classification system does not include a separate category for anovulation caused by hyperprolactinemia, and experts do not consistently use this system. Diagnosis of anovulation cause involves hormone level tests, in conjunction with an assessment of associated symptoms. A patient history and physical exam should include history of onset and pattern of oligomenorrhea or amenorrhea, signs of PCOS such as hyperandrogenism and obesity, eating disorders, causes of excessive physical or mental stress, and breast secretions. Patients with symptoms of hyperandrogenism, such as hirsutism, can be tested for serum androgen levels as well as serum total testosterone levels. Transvaginal ultrasound may also be used to visualize polycystic ovaries. Importantly, semen analysis should be carried out of the XY partner to exclude severe XY factors before managing anovulatory subfertility. Weight loss also generally results in improved menstrual regularity and pregnancy rates in women with PCOS. It is well recognized that insulin resistance can be part of the sequelae of PCOS and if present, contribute to anovulation. Metformin, a biguanide, is a common insulin sensitizer often given to treat women with PCOS. Subsequent randomized studies have confirmed the lack of evidence for adding metformin to clomiphene.
Гипогонадотроптық гипогонадизмді (ГА) емдеу
Гипогонадотроптық гипогонадизммен күдіктелген функционалдық гипоталамустық аменореясы бар әйелдерге ем салу, салмақ алуға, жаттығулардың қарқындылығы мен жиілігін азайтуға, сондай-ақ психотерапия немесе кеңес беру арқылы стресті азайтуға бағытталған болуы керек. Өмір салтын өзгерту шараларынан кейін ановуляция сақталса, пульсативті гонадотропин босатушы гормон (GnRH) немесе гонадотропин (FSH және LH) енгізу арқылы овуляцияны қоздыруға болады. Сирек жағдайларда, пролактиноманың мөлшері 10 мм-ден асса, оны кесіп алып, кішірейту үшін эндоскопиялық мұрын арқылы транссфеноидтық хирургия және сәулелік терапия қажет болуы мүмкін. Маңыздысы, пролактин деңгейі қалыпқа келгеннен және ісік кішірейгеннен немесе алынғаннан кейін адамдар бала көтеруге қабілетті болуы керек.
In women with hypogonadotropic hypogonadism suspicious for functional hypothalamic amenorrhea, treatment should be centered around weight gain, reducing intensity and frequency of exercise, and stress reduction with psychotherapy or counseling. If anovulation persists following lifestyle modifications, ovulation can be induced with pulsatile gonadotrophin releasing hormone (GnRH) or gonadotrophin (FSH & LH) administration. In rare cases, endoscopic transnasal transsphenoidal surgery and radiotherapy, may be required to resect and shrink a prolactinoma if greater than 10 mm in size. Importantly, individuals should be able to conceive following normalization of serum prolactin levels and shrinking or removal of the tumor.
Басқа емдеу әдістері
Егер анаулуация бүйрекүсті бездерінің ерлер гормондарының артық өндірілуінен туындаса, оны емдеу үшін кортикостероидтарды (көбінесе қабынуға қарсы препараттарда кездеседі) қолдануға болады. Кортикостероидтар көбінесе тестостерон өндірісін төмендету үшін пайдаланылады.
Corticosteroids (usually found in anti inflammatory drugs) can be used to treat anovulation if it is caused by an overproduction of male hormones by the adrenal glands. Corticosteroids are usually used to reduce the production of testosterone.