Кіріспе

Көбелектің түрлері

Цинар көбелегі (Tyria jacobaeae) – Еуропа, Батыс және Орталық Азияда табиғи түрде кездесетін, содан кейін Палеарктика арқылы Сібірге және Қытайға дейін шығысқа қарай тараған жарқын түсті арктид көбелегі. Ол Жаңа Зеландияға, Австралияға және Солтүстік Америкаға рагвортты бақылау үшін, оның личинкаларымен қоректену үшін енгізілген. Көбелек қанаттарындағы қызыл дақтардың болуына байланысты қызыл минерал цинардың құрметіне аталған. Бұл түрді алғаш рет 1758 жылы Карл Линней «Жаратылыс жүйесі» кітабының 10-шы басылымында сипаттаған. Цинар көбелектерінің ұзындығы шамамен және қанаттарының ені болады.

Цинар көбелектері күндіз ұшатын, ерекше қызғылт қызыл және қара қанаттары бар жәндіктер. Үлгілерде айтарлықтай өзгеріс байқалмайды, алайда сирек жағдайларда қызыл белгілер сары түспен алмастырылуы мүмкін, алдыңғы қанаты қара жиегімен толығымен қызыл немесе қанаттары толығымен қара болуы мүмкін. Көптеген басқа жарқын түсті көбелектер сияқты, ол да жеуге жарамсыз; личинкалары Senecio туысына жататын өсімдіктермен қоректенеді. Бұл туыстың көптеген түрлері қоректік өсімдіктер ретінде тіркелген, бірақ Жаңа әлемдегі Senecio және Packera түрлерінің ұзақ мерзімді популяциялық сәттілігі тек Солтүстік Америкада өсетін Senecio triangularis өсімдігінде расталған. Кейде басқа өсімдік түрлері, мысалы, сарыбас қолданылады, бірақ личинкалар мен популяцияның тіршілік етуі төмендеуі мүмкін. Жана жарылған личинкалар ескі жұмыртқаларының орналасқан жеріндегі рагворт жапырақтарының астынан қоректенеді. Личинкалар қоректік өсімдіктердегі уытты және ащы алкалоидтарды сіңіріп алып, оларды өңдейді, нәтижесінде олардың өзі жеуге жарамсыз болады. Личинкалардың да, көбелектердің де жарқын түстері ескерту белгісі ретінде қызмет етеді, сондықтан оларды жыртқыштар сирек жейді. Бірақ, кейбір құсқұрттардың түрлері, цинар көбелегінің личинкаларын қоса алғанда, түкті және улы жәндіктермен қоректенеді. Аналықтары 300-ге дейін жұмыртқа сала алады, әдетте рагворт жапырақтарының төменгі жағына 30-60 жұмыртқадан жинап салады. Личинкалар (құрттар) жұмыртқадан шыққаннан кейін, жұмыртқалардың үстінде және айналасында қоректенеді, бірақ өсіп, қабық ауыстырғанда (инстарлар) олар негізінен өсімдіктің жапырақтарымен және гүлдерімен қоректенеді және күндіз ашық жерде көруге болады. Arctiinae личинкаларының бірнеше басқа түрлері сияқты, цинар құрттары да жемті болуы мүмкін. Бұл негізінен азық-түлік тапшылығына байланысты, бірақ олар басқа цинар личинкаларын жей алады. Бастапқыда личинкалар ашық сары түсті болады, бірақ кейінірек личинкалардың сатысында қара және қызғылт сары/сары жолақты түс пайда болады. Олар 500 мм-ге дейін өсе алады және ашкөз жегіштер; үлкен популяциялар олардың төмен жыртқыштығының нәтижесінде рагворттың бүкіл жапырақтарын тазалай алады. Көбінесе, өте аз личинкалар қуыршаққа айналады, негізінен олар толысқанға дейін азық-түлік көзін толығымен тұтынады; бұл олардың кездейсоқ жемті мінез-құлқына бейім болуының мүмкін түсіндірмесі болуы мүмкін, өйткені көптеген личинкалар аштықтан өледі. Сонымен қатар, личинкаларды құмырсқалар (Formica polyctena) сияқты түрлер жейді. Олар қыстау үшін жердегі коконға айналады.

Адамдармен қарым-қатынасы

Құсбегі, батыстағы АҚШ-та Tansy ragwort блохалы қоңызымен бірге қолданылғанда, рагвортқа қарсы биологиялық күрестің тиімді құралы екені дәлелденді.