Кіріспе

Пуэрто-Риколық тарихшы, жазушы және белсенді Артуро Альфонсо Шомбург (24 қаңтар 1874 – 10 маусым 1938) – тарихшы, жазушы, кітап сүйер, коллекционер. Шомбург африка және неміс тегінен таралған пуэрторикалық. 1891 жылы ол Америка Құрама Штаттарына көшіп, афро-латындық америкалықтар мен африкалық америкалықтардың қоғамға қосқан үлесін зерттеді және осы туралы хабардар етті. Ол Гарлем эпохасының маңызды зиялы тұлғасы болды. Ол жылдар бойы әдебиет, өнер, құлдардың әңгімелері және Африка тарихына қатысты басқа материалдарды жинады, олар оның құрметіне аталған Нью-Йорк қалалық кітапханасының (NYPL) Гарлемдегі бөлімшесіндегі Қара мәдениетін зерттеу орталығының негізін құрады. Шомбург мектепте оқып жүрген кезінде бір мұғалімі қара нәсілділердің тарихы, батырлары мен жетістіктері жоқ деді. Мұғалімнің бұл сөзін жоққа шығаруға тырысқан Шомбург африкалықтардың өздерінің құрлықтарында және диаспорадағы жетістіктерін табуға және құжаттауға бел буды. Шомбург Сан-Хуандағы Instituto Popular-да білім алып, коммерциялық баспа ісін үйренді. Данияның Батыс Үндістанындағы Сент-Томас аралындағы Сент-Томас колледжінде ол негр әдебиетін оқыды. Ол «Пуэрто-Рико революциялық комитетінің» мүшесі болды және Пуэрто-Рико мен Кубаның Испаниядан тәуелсіздігін белсенді түрде қолдады. 1892 жылы Шомбург Куба мен Пуэрто-Риконың тәуелсіздігін жақтаған Las Dos Antillas («Екі арал») саяси клубын құрды. Клуб 1892 жылдан 1898 жылға дейін жұмыс істеді, ал мүшелері тәуелсіздік қозғалыстарына қару-жарақ, медициналық жабдықтар және қаржылық көмек көрсету сияқты мәселелерді талқылады.

Неке және отбасы

1895 жылы 30 маусымда Шомбург Вирджиния штатының Стаунтон қаласынан келген Элизабет Хатчерге үйленді. Ол 20 ғасырда күшейе түсетін және Ұлы көші-қон деп аталатын Оңтүстіктен Нью-Йоркке келген көші-қон толқынының бір бөлігі болды. Олардың үш ұлы болды: Максимо Гомес (Кубаның тәуелсіздік күресінің доминикандық әскери жетекшісінің құрметіне аталған); Артур Альфонсо, кіші және Кингсли Гуарионекс Шомбург (Таино тайпасының белгілі басшысы Гуарионекс атымен аталған).

Мансап

1896 жылы Шомбург Нью-Йоркте испан тілін оқытуды бастады. 1901 жылдан 1906 жылға дейін Шомбург Нью-Йорк қаласындағы Прайор, Меллис және Харрис заң фирмасында хабаршы және кеңсе кезекшісі болып жұмыс істеді. 1906 жылы ол Bankers Trust компаниясында жұмыс істей бастады. Кейіннен Кариб теңізі және Латын Америкасы елдерінен келетін хаттар бөлімінің бастығы болды және 1929 жылы кеткенге дейін осы лауазымда қызмет етті. Өзін және отбасын асырап жүріп, Шомбург Кариб теңізі мен афроамерикандық тарих туралы жазу арқылы ғылыми еңбегін бастады. Оның алғашқы мақаласы "Хайти ескірген бе?", 1904 жылы "The Unique Advertiser" басылымында жарияланды. 1909 жылы ол кубалық шейіт Пласидо, ақын және тәуелсіздік үшін күрескен Габриэль де ла Консепсьон Вальдес туралы қысқаша памфлет жазды. Бұл кезеңде афроамерикандық тарихты зерттеуді қолдау үшін қоғамдар құрыла бастады. 1915 жылы доктор Картер Г. Вудсон Негрлер өмірі мен тарихын зерттеу қауымдастығын (қазір Афроамерикандықтар өмірі мен тарихын зерттеу қауымдастығы) құрды және "Негр тарихы журналын" шығара бастады. Шомбург Гарлем Ренессансы қозғалысына қатысты, ол АҚШ-тың басқа афроамерикандық қауымдастықтарына тарады. АҚШ және Кариб теңізінен Харлемге қара нәсілділердің көптеп келуі өнердің гүлденуіне, сондай-ақ интеллектуалдық және саяси қозғалыстарға әкелді. Шомбург 1912 жылы Даниэль Александр Пейн Мюррейдің "Colored Race Encyclopedia" энциклопедиясының редакциялық тобында болды. Кейіннен ол Гарлем Ренессансынан көңілі тоймады, себебі оның ішінде революционерлер жоқ деп ойлады. Ол антолог Нэнси Кунардқа: "Осы бағындырылған адамдардың жазбаларында революциялық немесе сындық ештеңе күтпеңіздер, олардың бәрі ақ адамдардың ақшасына сатып алынған" деді. 1916 жылы Шомбург афроамерикандық поэзияның тұңғыш көрнекті библиографиясын жариялады – "Америкалық негр поэзиясының библиографиялық тізімі". 1925 жылдың наурыз айында Шомбург "The Negro Digs Up His Past" атты мақаласын Гарлемнің интеллектуалдық өміріне арналған "Survey Graphic" журналында жариялады. Ол кеңінен таралып, үлкен әсер етті. "Негр өзінің өткенін қазып алады" деген мақаласында Шомбург расизмді ақыл-ой арқылы жоққа шығару үшін негіз салуға тырысты. Өзіндік біліммен тарихты зерттеген Джон Хенрик Кларк бұл мақаладан соншалықты шабыттанғанын айтты, 17 жасында Африка тарихы бойынша білімін арттыру үшін Шомбург мырзаны іздеу үшін Колумбустан (Джорджия штаты) үйінен кетіп қалды. Ален Локк бұл мақаланы өзінің "Жаңа негр" атты жинағына қосты. 1926 жылдың наурыз айында Шомбург Испанияға сапар шекті. "Оның мақсаты – Еуропадағы қара нәсілділердің ғасырлар бойғы өмірін зерттеу, соның ішінде суретші Хуан де Пареджаның өмірін зерттеу. Өзінің өнерінде талантты Пареджа, әйгілі испан суретшісі Диего Веласкестің құлы болған студиялық көмекшісі еді". Метрополитен өнер музейі: "Шомбург Пареджаның туындыларын қайта табуға үлкен үлес қосты".

Шомбургтің негр әдебиеті мен өнерінің жинағы

Нью-Йорк қалалық кітапханасы және 135-ші көше филиалының кітапханашысы Эрнестин Роуз 1926 жылы Карнеги корпорациясы қаржылаған 10 000 долларға Шомбургтің жеке коллекциясын сатып алды. Олар Шомбургті оның құрметіне аталған Негр әдебиеті мен өнерінің Шомбург коллекциясының кураторы етіп тағайындады. Кейіннен ол Артур Шомбург атындағы Қара мәдениетін зерттеу орталығы деп аталды. 1929 жылы Фиск университетінің президенті Чарльз С. Джонсон Шомбургті Теннесси штатының Нэшвилл қаласындағы Фиск кітапханасындағы Негр коллекциясын жинақтауға шақырды. Ол оқу залы мен қарау алаңын салуға үлес қосып, архитектуралық жобаға көмектесті. Шомбургтің Фисктегі қызметі аяқталғанға дейін ол кітапхананың коллекциясын 106 бірліктен 4600 бірлікке дейін кеңейтті. 1932 жылы ол Кубаға сапар шекті. Ол жерде ол кубалық суретшілер мен жазушылармен кездесіп, зерттеулері үшін қосымша материал жинады. Ол Нью-Йорк штатының Йонкерс қаласындағы ерлердің бизнес клубының құрметті мүшесі атанды. Сондай-ақ, ол Нью-Йорктегі Африканың адал ұлдарының қазынашысы лауазымын атқарды және Эркін және қабылданған масондардың (F. A. M.) Принс Холл ложасының 38-ші нөмірінің және Көтерілген күннің 4-ші тарауының бұрынғы шебері дәрежесіне көтерілді.

Кейінгі жылдар

Тіс хирургиясынан кейін Шомбург ауырып, 1938 жылдың 10 маусымында Нью-Йорк штатының Бруклин қаласындағы Мэдисон Парк ауруханасында қайтыс болды. Ол Кипресс Хиллз зиратындағы Locust Grove бөліміне жерленген.

Мұра

1920 жылдары Шомбург өнер туындылары, қолжазбалар, сирек кітаптар, құлдардың естеліктері және афроамерикандық тарихқа қатысты басқа да заттардан тұратын үлкен коллекция жинады. 2002 жылы ғалым Молефи Кете Асанте оны 100 ең үздік африкалық американдықтар тізіміне қосты. Шомбургты құрметтеу мақсатында Гэмпшир колледжі оның атымен 30 000 долларлық шәкіртақыны «Гэмпшир колледжінде және қоғамдағы жоғары академиялық жетістіктері мен көшбасшылық қабілеттерін көрсететін» студенттерге тағайындайды. Буффало университетінің өнер және ғылым колледжінде де Шомбургтің құрметіне аталған шәкіртақы бар. Артуро Альфонсо Шомбургтің еңбектері Пуэрто-Рикалықтарға, латын американдықтарына және афроамерикандықтарға ортақ шабыт берді. Гарлем эпохасында Зора Нил Херстон және басқалар Шомбургтің материалдарын пайдаланды. Афролатындықтар мен афроамерикандықтардың қоғамға қосқан зор үлесін білудің күші азаматтық құқықтар қозғалысын ілгерілетуге көмектесті. 2020 жылы АҚШ пошта қызметі Шомбургтің суретін Гарлем эпохасы сериясының бөлігі ретінде пошта маркасында бейнеледі.