Кіріспе
3,4 Метилендиоксиамфетамин (МДА және Sass деп те аталады) – амфетаминдер отбасының эмпатогендік энтактоген, психостимуляторлық және психоделикалық есірткісі, көбінесе ойын-сауық үшін қолданылатын зат ретінде кездеседі. Фармакологиялық тұрғыдан алғанда, МДА – серотонин-норадреналин-дофамин шығарушы агент (SNDRA). Көптеген елдерде бұл затты бақылауға алу және оны ұстау, сату заңсыз. МДА басқа амфетаминдерге қарағанда ойын-сауық үшін қолданылатын зат ретінде сирек ізделінеді; алайда, ол MDMA (экстази) гепатикалық N-деалкилдену өнімінің негізгі метаболиті болғандықтан, кеңінен қолданылады. Сонымен қатар, ол заңсыз өндірілген MDMA-ның жиі кездесетін қоспасы болып табылады.
3,4 Methylenedioxyamphetamine (also known as MDA and sass) is an empathogen entactogen, psychostimulant, and psychedelic drug of the amphetamine family that is encountered mainly as a recreational drug. In its pharmacology, MDA is a serotonin–norepinephrine–dopamine releasing agent (SNDRA). In most countries, the drug is a controlled substance and its possession and sale are illegal. MDA is rarely sought as a recreational drug compared to other amphetamines; however, it remains widely used due to it being a primary metabolite, the product of hepatic N dealkylation, of MDMA (ecstasy). It is also a common adulterant of illicitly produced MDMA.
Медициналық
Қазіргі уақытта МДА медициналық қолданылуы бекітілмеген.
Көңіл көтеру
МДҚ көңіл-күйді және эмпатияны күшейтетін әсеріне байланысты демалыс үшін қолданылатын, сатылатын және тұтылатын "күйеу дәрісі" болып табылады. МДА-ның рекреациялық дозасы кейде 100-ден 160 мг-ға дейін есептеледі. Оның әсері МДА-ның алғашқы метаболизмі арқылы іске қосылады деп саналады.
Фармакодинамика
МДА серотонин, норадреналин, дофамин және везикулярлы моноамин тасымалдаушыларының субстраты, сондай-ақ TAAR1 агонисті болып табылады және осы себептерге байланысты серотонин, норадреналин және дофаминнің кері сіңіруін тежейді және оларды босатуға көмектеседі (яғни ол кері сіңіруге қарсы әрекет етеді). Сонымен қатар, ол серотонин 5 HT2A, 5 HT2B және 5 HT2C рецепторларының агонисті болып табылады және α2A, α2B және α2C адренергиялық рецепторларына, сондай-ақ серотонин 5 HT1A және 5 HT7 рецепторларына бейімділік көрсетеді. МДА-ның (S) оптикалық изомері психостимулятор ретінде (R) оптикалық изомерінен күштірек, себебі ол үш моноамин тасымалдаушысына жоғары бейімділікке ие. МДА-ның субъективті және мінез-құлықтық әсерлеріне келетін болсақ, оның эмпатогендік және энтактогендік әсерлері үшін серотонинді босату қажет, дофамин мен норадреналинді босату психостимуляциялық әсерлеріне жауапты, дофаминнің босатылуы эйфориялық (сыйлық беруге және тәуелділікке) әкелетін әсерлері үшін қажет, ал серотонин 5 HT2A рецепторының тікелей агонизмі психоделикалық әсерлеріне себеп болады.
Фармакокинетика
Дәрінің әсер ету мерзімі шамамен 6-8 сағатқа дейін созылады деп хабарланған.
Химия
MDA – метилендиоксилденген фенетиламин және амфетаминнің алмастырылған туындысы. Басқа фенетиламин мен амфетаминдерге қарағанда, ол β-фенилэтиламиннің 3,4-метилендиокси, α-метил туындысы, амфетаминнің 3,4-метилендиокси туындысы және MDMA-ның N-десметил туындысы болып табылады.
Синтез
МДА әдетте сафрол немесе пиперонал сияқты эфир майларынан синтезделеді. Бұл прекурсорлардың кең таралған тәсілдері: сафролдың алкендік функционалдық тобының галогені бар минералды қышқылмен реакцияластырылуы, содан кейін аминнің алкилдеуі. Сафролдың Вакер тотығуы арқылы 3,4 метилендиоксифенилпропан-2-он (MDP2P) алынады, содан кейін редуктивті аминация жасалады немесе оның оксимі тотығыздалады. Пипероналдың нитроэтанмен Генри реакциясы, одан кейін нитроқосындының тотығуы. Гелиотропинге Дарзен реакциясын J. Elks және авторлар тобы да жүргізген. Бұл MDP2P-ны береді, содан кейін ол Лёкарт реакциясына түседі. "Екі ит" немесе "допбой" әдісімен гелионалдан бастапқы материал ретінде синтезделген. Бірінші қадам – гидроксиламинді пайдаланып оксимді жасау. Содан кейін никель ацетатымен Бекман реакциясы жүргізіліп, амид құрылады. Содан кейін Хоффман реакциясы бос негізді аминге айналдырады. Соңында қышқылдық-негіздік экстракция жасалады.
Reaction of safrole's alkene functional group with a halogen containing mineral acid followed by amine alkylation. Wacker oxidation of safrole to yield 3,4 methylenedioxyphenylpropan 2 one (MDP2P) followed by reductive amination or via reduction of its oxime. Henry reaction of piperonal with nitroethane followed by nitro compound reduction. Darzens reaction on heliotropin was also done by J. Elks, et al. This gives MDP2P, which was then subjected to a Leuckart reaction. Two dogs or dopeboy clandestine method synthezized from helional as starting material. First creation of oxime using hydoxylamine. Then beckman reaction with nickel acetate to form the amide. Then hoffman rearrangement to form the freebase amine. Then an acid base extraction.
Дене сұйықтықтарында анықтау
MDA қолданылуын бақылау, улану диагнозын растау немесе жол қозғалысы және басқа да қылмыстық құқық бұзушылықтарды, сондай-ақ күрт өлімнің сот-медициналық саралануын жүргізу үшін қанда, плазмада немесе зәрде мөлшерленуі мүмкін. Кейбір есірткіге тәуелділікті анықтау бағдарламалары шаш, сілекей немесе тер үлгілерін пайдаланады. Көптеген коммерциялық амфетамин иммунохимиялық скринингтік тесттері MDA және MDMA-ның маңызды метаболиттерімен айқын қиылыс реакциясын көрсетеді, бірақ хроматографиялық әдістер осы заттардың әрқайсысын оңай ажыратып, жеке-жеке өлшеуге мүмкіндік береді. Тек MDMA қабылдаған адамның қанындағы немесе зәрдегі MDA концентрациясы, әдетте, бастапқы препараттың 10% -ынан кем болады.
Деривативтер
МДА β-адренергиялық рецептор агонисті протокилолдың негізгі құрылымының құрамына кіреді.
Тарих
МДА-ны алғаш рет 1910 жылы Карл Манних және В. Якобсон синтездеген. МДА алғаш рет 1939 жылы жануарлар үстінде сынақтарда қолданылды, ал 1941 жылы Паркинсон ауруының мүмкін емдеу жолдарын зерттеу мақсатында адамдармен сынақтар басталды. 1949 жылдан 1957 жылға дейін Смит, Клайн және Френч компаниясы МДА-ны антидепрессант және/немесе аноректик ретінде қолдану мүмкіндігін зерттеу үшін бес жүзден астам адамға берді. АҚШ армиясы да EA 1298 кодымен белгіленген препаратпен тәжірибе жасады, оның мақсаты шындықты анықтайтын препарат немесе әрекетке қабілетсіз ететін затты жасау болатын. Харольд Блауер 1953 жылдың қаңтарында MKUltra жобасы аясында, оның білімі мен келісімінсіз 450 мг препаратты тамырға инъекциялау салдарынан қайтыс болды. 1960 жылы Смит, Клайн және Френч компаниясы МДА-ны атарактик ретінде, ал 1961 жылы "Амфедоксамин" сауда белгісімен аноректик ретінде патенттеді. МДА 1963-1964 жылдар шамасында рекреациялық есірткі ретінде пайда бола бастады. Ол кезде ол арзан және бірнеше ғылыми жабдықтау орталықтарынан зерттеу үшін қолданылатын химиялық зат ретінде оңай қол жетімді болды. Клаудио Наранхо және Ричард Йенсен сияқты бірнеше зерттеушілер МДА-ны психотерапия саласында зерттеді.
Атауы
MDA фармацевтикалық дәрі ретінде әзірленген кезде, оған тенамфетамин халықаралық бейтарап атауы (INN) берілді.
Австралия
МДА – Улағыш заттар стандартының 9-шы тізіміндегі тыйым салынған зат. 9-шы тізімдегі заттар – «Медициналық немесе ғылыми зерттеулер үшін немесе талдау, оқыту немесе даярлау мақсатында қажет болған жағдайларды қоспағанда, заңмен тыйым салынған, теріс пайдаланылуы немесе қате қолданылуы мүмкін заттар» ретінде тізімделеді, бұл үшін Ұлттық және/немесе облыстық денсаулық сақтау органдарының мақұлдауы қажет.