Кіріспе

Дашур (кейде ағылшын тілінде Дашур деп аталады; دهشور Dahšūr, Дахшур) – ежелгі Египет пирамида кешені және некрополі. Гиза облысының Бадрашин ауданындағы Маңғыс Дашур (арабша: منشأة دهشور) ауылының атымен де белгілі. Дашур – ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне енген және өңделген жазықтықтың шетіндегі Батыс шөлейт үстіртінде орналасқан. Саққара, Абусир және Гизадағы пирамида кешендерімен бірге солтүстікке қарай ежелгі Мемфис қаласының пирамидалық аймақтарын құрайды. Ол негізінен бірнеше пирамидаларымен, әсіресе Сенефрудың Бұрыш пирамидасы және Қызыл пирамидасымен танымал, олар Египеттегі ең көне, ең ірі және жақсы сақталған пирамидалардың қатарына жатады және б.з.д. 2613-2589 жылдар аралығында салынған.

Пирамидалар

Дашур пирамидалары египеттіктер үшін өте маңызды тәжірибе болды. Оларға білім мен дағдыны қадамды пирамидалардан тегіс беткейлі пирамидаларға көшуге мүмкіндік берді. Олардың жинаған тәжірибесі Гизаның Ұлы пирамидасын салуға жол ашты – ежелгі әлемнің жеті кереметінің бүгінге дейін сақталған жалғыз ғимараты. Дахшур пирамидаларының алғашқысы – 2613–2589 ж.б.д. аралығында патша Снеферу тұсында салынған Бұрыш пирамидасы. Бұрыш пирамидасы тегіс беткейлі пирамиданы салуға жасалған алғашқы әрекет болды, бірақ құм, қиыршық тас және саз сияқты жұмсақ топыраққа құрылымдық салмақты дұрыс есептемегендіктен сәтсіз аяқталды, ол иілуге бейімді. Қателіктердің арасында пайдаланылған блоктар пирамидаға орналасқанда салмағын дұрыс таратпай, пирамида бұрышының бұрмалануына және «Бұрыш пирамидасы» деген атқа ие болуына себеп болды. Өзінің кемшіліктерін түсініп, қателіктерінен сабақ алған Снеферу патша Дахшурдың екінші пирамидасын, Қызыл пирамидасын салуға бұйрық берді. Аяқталғаннан кейін пирамида сәтті деп есептелді, себебі ол толық құрылыс жасалған, тегіс беткейлі және 341 фут (104 метр) биіктігінде, 43 градус бұрышпен тұрған пирамида болды. Қызыл пирамиданың аты пирамиданы салу үшін қолданылған материалдан, қызыл әктастан шыққан. Бұл пирамида Снеферу патшаның соңғы бейіті деп саналады. Снеферу патшаның қайтысынан кейін көп ұзамай оның ұлы Хуфу үшінші пирамиданы тұрғызды. Өзінің тарихи есімін қалдыруды көздеген Хуфу әкесінің зерттеулерін үшінші пирамиданың жобасын жасау және құрылысын басқару үшін пайдаланды (2589–2566 ж.б.д.). Аяқталғаннан кейін пирамида Ұлы Гиза пирамидасы деп аталды және 147 метр биіктігінде, 52 градус бұрышпен тұрды. Дахшурда орналасқан тағы бір пирамида – Ақ пирамида – 12-ші династияның патшасы Аменемхат II (1929–1895 ж.б.д.) тұсында салынған. Бұл пирамида аймақтағы басқа пирамидалар сияқты жақсы сақталмаған, себебі оны құммен (сыртқы жағы) және әктаспен (ішкі жағы) толтырған. Әрине, ауа райы құмның ыдырауына себеп болды, бірақ әктас басқа пирамидаларды салу үшін әдейі алынып, пирамиданың құлауына және нәтижесінде Аменемхат II патшаның қабірін қиратуға әкелді. Патша Сенусрет III (1878–1839 ж.б.д.) Дахшурда өзінің пирамидасын салдырды. Оның пирамидасының айналасындағылардан айырмашылығы – Сенусрет III патша екі ханшайым, Сит Хатор және Мерит үшін пирамиданың астында қабірлер мен галереялар салдырды. Қара пирамида Аменемхат III патшаның соңғы жылдарында салынды және нашар бұзылған болса да, екі Снеферу пирамидасынан кейін бұл жердегі ең әсерлі ескерткіш болып табылады. Қара пирамиданың жылтыратылған граниттен жасалған пирамидион немесе бас тасы Каирдегі Египет мұражайының бас залында қойылған. Дахшурда 13-ші династияның тағы бірнеше пирамидасы салынған. Осы жерді қазба жұмыстарымен зерттеген археолог Ахмад Фахри қазірге дейін тек Амень Кемау пирамидасын ғана қазып шығарды.

Қабірлер мен зираттар

12-ші династияның пирамидасына жақын орналасқан бірнеше бұрын ашылмаған патша әйелдерінің қабірлері табылды, олардың ішінде сол кезде Египеттегі металл өңдеудің ең жоғары деңгейін көрсететін көптеген тас мүсіндері мен әшекей бұйымдары болды. Сенусрет III пирамидасы үлкен кешеннің бір бөлігі болды, онда бірнеше кішкентай патша әйелдерінің пирамидалары және оңтүстікке қарай тағы бір пирамида орналасқан. Осы пирамиданың қасындағы галерея қабірінен патшаның екі қызының (Ситтахордың) екі қазынасы табылды. Дахшур пирамидаларының төңірегінде Ескі және Орта патшалықтың шенеуніктерінің кең зираттары анықталды. Дахшур 12-ші династияның патшасы Аменемхат II билігінде Египеттің патшалық некрополі болды.

Қазіргі заманғы тарих

2012 жылдың шілдесінде Дахшурдың барлық христиан қауымы, шамамен 120 отбасыға жететіні айтылады, сектанттық зорлық-зомбылықтан қашып, жақын жердегі қалаларға көшті. Зорлық-зомбылық нашар темірленген көйлекке байланысты даудан басталды, ол христианның мұсылман араб руының мүшесін тірідей өртеуіне әкеп соқтырған төбелеспен аяқталды. Сонымен қатар, қақтығыс кезінде тағы бір мұсылман басына жарақат алды және кейін ғимараттың шатырынан лақтырылған жанармай бомбасынан көз жұмды. Кемінде 16 христианға тиесілі үйлер мен мүліктер тоналып, кейбіреулері өртеліп, шіркеу зақымданды. Бұл оқиға халықаралық жариялымға ие болды. 2013 жылдың қаңтарына қарай, 2011 жылғы көтерілістен кейін Мысырдағы қауіпсіздік дағдарысы салдарынан, бұл орынға жергілікті тұрғындардың шабуылынан қорлау және зақымдану қаупі төніп тұр.

Климат

Дахшур Кёппен-Гайгер климат жіктеу жүйесі бойынша ыстық шөлді климатқа (BWh) ие.