Кіріспе

30 Rock эпизодындағы қарсыласты тозу соғысы арқылы жеңуге бағытталған әскери стратегия – Фабиандық стратегия. Бұл стратегияда қарсыласты тікелей шайқастар мен майдан дауларынан аулақ болып, оны тозу соғысы мен жанама әрекеттер арқылы әлсіретуге бағытталған. Шешуші шайқастардан қашып, осы стратегияны қолданушы тарап, жауды шабуылдармен мазалап, оның жабдықтауын бұзып, әскерлерінің рухын түсіруге тырысады. Мұндай стратегияны қолдану, оны қолданушы тараптың уақыт өз жағында деп санайтынын көрсетеді. Әдетте, бұл стратегияны қолданушы өз отанында немесе оған жақын жерде соғысса, ал жау алыс елде болады және оның жабдықтау жолдары ұзақ әрі қымбатқа түседі. Сондай-ақ, егер басқа тиімді стратегия табу мүмкін болмаса, бұл стратегия қолданылуы мүмкін. Бұл термин, ірі, амбициялық мақсатқа жете алмайтын жағдайларда да қолданылады, бірақ оны кішкентай қадамдармен жүзеге асыруға болады.

Рим Карфагенге қарсы: Екінші Пуникалық соғыс

Бұл стратегия өзінің атын Рим Республикасының диктаторы Квинт Фабий Максимус Веррукоздан алады, оған Екінші Пуникалық соғыс кезінде (б.з.д. 218–201) Оңтүстік Италияда үлкен Карфаген генералы Ганнибалды жеңу міндеті жүктелген. Соғыс басталғанда Ганнибал Альпі тауларын басып өтіп, Италияға шабуыл жасады. Генералдық шеберлігінің арқасында Ганнибал римдіктерге бірнеше рет ауыр жеңіліс сыйлады – Требия және Тразимен көліндегі шайқастарда екі рет рим әскерлерін талқандады. Осы апаттардан кейін римдіктер Фабий Максимусқа диктатор ретінде толық билік берді. Фабий тозу соғысын бастады, үнемі шайқастар арқылы күресіп, карфагендіктердің азық-түлік табу мүмкіндігін шектеді және оларға маңызды жеңістерге қол жеткізуге жол бермеді. Ганнибалдың екі әлсіз жағы болды. Біріншіден, ол шетелдік әскердің (Италия жерінде) қолбасшысы болды және Жерорта теңізі арқылы теңіз жолымен жабдықтаудың қиындығынан Солтүстік Африкадағы туған жерінен үзіліп қалды. Римнің одақтастары адал болғанша, ол жеңіске жету үшін көп нәрсе істей алмады. Ганнибал Римнің одақтастарын Карфагенмен бірігудің (жеңіс пен келіссөздер арқылы) олар үшін тиімдірек екеніне көндіруге тырысты. Фабий Ганнибалды жеңу үшін онымен тікелей шайқасқа түспеу керектігін есептеді (осылайша оны жеңіске жеткізбеу үшін). Ол Ганнибалдың ұзаққа созылған жабдықтау желілері (сондай-ақ Карфаген армиясын ұстаудың құны) Римге уақыттың қолында екенін көрсетті. Фабий қасақана түрде шайқастан жалтарды. Ол Рим әскерін төбелі жерлерге орналастырып, карфагендік атты әскердің басымдығын жойды, ал Ганнибалдың азық іздеуші топтарына шабуылдар жасады. Карфагендіктердің жолындағы шағын ауылдардың тұрғындарына Фабий егістіктерін өртеп, жерді күйдіріп, бекітілген қалаларға қашуға бұйырды. Фабий Ганнибалдың теңіз портына (жабдықтау желілеріне) қол жеткізбей Римге тікелей шабуыл жасауына мүмкіндік бермеу үшін ішкі желілерді пайдаланды. Сонымен қатар, Фабий карфагендіктерге үнемі, бірақ азғылыққа түсіретін жеңілістерді сыйлады. Фабийдің пікірінше, бұл жаудың төзімділігін әлсіретіп, Римнің одақтастарын тарап ауыстырудан тоқтатып, карфагендіктерді ірі шайқастарға шақырмайды. Карфагендіктер азық-түлік пен жабдықтан толықтай қырылғаннан кейін, Фабий және оның жақсы тамақтанған легиондары карфагендіктерді біржола талқандау ниетімен шешуші шайқасқа шығады. Ганнибалдың екінші әлсіздігі – оның әскерінің көп бөлігі испандық жалдамалы сарбаздар мен галлдық одақтастардан құралған. Олардың Ганнибалға деген адалдығы шайқас болды; олар Римді жек көрсе де, негізінен жылдам шайқастар мен тонау үшін рейдтерді қалайды. Олар ұзақ қоршауға жарамсыз болды және мұндай тактикаға қажетті жабдықтары мен шыдамдылықтары да болмады. Сансыз шайқастағы жеңілістер олардың рухын құлатты және олар қашуды бастады. Римнің негізгі әскеріне шабуыл жасауға мүмкіндік болмағандықтан, Ганнибалдың әскері Римге ешқандай қауіп төндірмеді, өйткені қамалмен қоршалған қаланы басып алу үшін ұзақ қоршау қажет болды. Фабийдің стратегиясы Ганнибалдың әлсіз жағына бағытталды. Ганнибалдың күшін үлкен шайқастар емес, уақыт құртады.

Саяси қарсылық

Фабийдің стратегиясы әскери табысқа жеткенімен және Рим сенатының салмақты ойлы адамдарына қолайлы болғанымен, ол танымал болмады. Римдіктер жауларын тікелей шайқаста кездесіп, жеңуге көптен бері үйренген еді. Фабиандық стратегияның бір бөлігі Рим армиясының басшылығындағы бірліксіздік салдарынан құлады. Фабийдің саяси қарсыласы Маркус Минуций Руф: "Біз одақтастарымыздың қырғынға ұшырап, мүлкінің өртеліп, оны тамашалау үшін келдік пе?" деп әйгілі сөздерімен айтты. Егер біз басқалар үшін ұялмасақ, онда осы аймақтың өртейтін самнит емес, алыс елдерден келген карфагендік шетелдіктер өртейтіні үшін ұялмасақ не? Біздің кешігуіміз бен белсенсіздігіміздің арқасында ол әлемнің ең шеткі шекараларынан осы жерге жетті. Ганнибалдың жеңістерінің әсері естен шығарған сайын, римдік халық Фабиандық стратегияның ақылдылығына күдікпен қарастыра бастады – осы стратегия оларға қалпына келуге уақыт берген еді. Бұл, әсіресе соғыстың тез аяқталуын күткен қара халыққа қиындық тудырды. Сонымен қатар, Ганнибал қарсылықсыз Италияны тонауын жалғастырса, Рим оларды қорғауға шамасы келмейді деп ойлаған одақтастар карфагендіктерге көшуі мүмкін деген кең пікір болды. Фабий үлкен жеңіске жетпегендіктен, Сенат оны қолбасшылықтан шеттетіп, орнына Гай Теренций Варроны тағайындады. Варро Рим армиясын Канна шайқасындағы апатқа ұшыратты. Римдіктер осы ауыр жеңілістен және басқа да көптеген шайқастардағы жеңілістерден кейін сабақ алды. Олар Фабий оларға үйреткен стратегияларды қолданды, олардың Ганнибалды Италиядан қуудың жалғыз мүмкін жолы екенін түсінді. Осы тозу стратегиясы Фабийге "Cunctator" (Кейдеуші) деген лақап атын сыйлады. Роберт Брюс корольі Шотландияның тәуелсіздігі үшін ағылшындарға қарсы бірінші соғыста Дунбар, Фолкирк және Метвен шайқастарындағы апатты жеңілістерден кейін күйдірілген жермен бірге осы стратегияны қолданды. Ақырында король Роберт ағылшындар басып алған Шотландияның барлық патшалығын қайтарып алды. Ортағасырлық француз генералы Бертран дю Гесклин жүз жылдық соғыста ағылшындарға қарсы, Қара ханзада Эдуардқа қарсы шайқастардағы бірқатар апатты жеңілістерден кейін осы стратегияны қолданды. Ақырында дю Гесклин жоғалған аумақтың көп бөлігін қайтарып алды. Америка тарихында Фабиандық стратегияны ең көп қолданған Джордж Вашингтон болды, ол Америка революциялық соғысының бірінші жылында осы стратегияны қолданғандықтан кейде "Америкалық Фабиус" деп аталды. Вашингтон бастапқыда майдан сызықтарын пайдалана отырып, дәстүрлі тікелей шайқастарға ұмтылған болса да, ол өз армиясын британдықтармен шайқасқа түсірмей, оларды мазалаудың артықшылықтарына көнді, бұл оның әскери кеңестеріндегі генералдарының кеңестерімен және 1776 жылғы Лонг-Айленд шайқасындағы апаттармен байланысты болды. Сонымен қатар, өзінің колониялық офицер ретіндегі тәжірибесінде, ол ассиметриялық науқандарға қатысқандықтан, Вашингтон бұл стиль британдық армияның дәстүрлі тактикасын жеңуге көмектесетінін болжады. Америка революциясы кезінде Джон Адамстың Вашингтонның соғыс жүргізуіне деген наразылығы оны: "Мен Фабиандық жүйелерден шаршадым" деп мәлімдеуге мәжбүр етті. Тарих бойына Фабиандық стратегия бүкіл әлемде қолданылды. Наполеонның Grande Armée-іне қарсы күйдірілген жермен және партизандық соғыспен бірге қолданылған бұл стратегия француз шапқыншылығын жеңуде шешуші рөл атқарды. Сэм Хьюстон Алам шайқасынан кейін Фабиандық қорғанысты тиімді қолданды, Санта-Аннаның әлдеқайда үлкен күштеріне қарсы кішігірім бірліктерді мазалау тактикасын және уақытты пайдалану арқылы Техас армиясының күресуге қабілетті күшке айналуына мүмкіндік берді. Сан-Хассинтода Санта-Аннамен кездескен кезде, оның жеңісі Техас Республикасының құрылуын қамтамасыз етті. Бірінші дүниежүзілік соғыста Германияның Шығыс Африкасындағы генералдар Пол фон Леттов Ворбек және Ян Смуц екеуі де өздерінің науқандарында Фабиандық стратегияны қолданды. Бірінші Индокитай соғысында Вьетмин бұл стратегияны пайдаланды, француз күштеріне қарсы соғысты ұзартты және француз жоғары командасы мен ішкі майданның да күрестен шаршауына себеп болды, бұл Диен Бьен Фудағы шешуші вьетнамдық жеңіске әкелді. Вьетконг пен ПАВН кейіннен Вьетнам соғысы кезінде американдықтар мен ARVN күштеріне қарсы осы стратегияны қолданды.

Фабиандық социализм

Фабиандық социализм, Фабиан қоғамының (1884 жылы құрылған) идеологиясы, Ұлыбританиядағы Лейборист партиясына зор әсер етті. Ол қоғамның социалистік мемлекет құру мақсатына жетуіне көмектесу үшін "тозу соғысы" стратегиясын пайдаланады. Бұл социализм түрін революциялық жолдарды қолдайтындардан ерекшелендіретін нәрсе – біртіндеп дамуды жақтауы.