Кіріспе
Француз тілінің 14 ғасырдың ортасынан 17 ғасырдың басына дейін қолданылған тарихи түрі – Орта француз тілі. Орта француз тілі – 14 ғасырдың ортасынан 17 ғасырдың басына дейінгі кезеңді қамтитын француз тілінің тарихи бөлімі. Бұл – француз тілінің басқа бәсекелес оил тілдерінен анық ерекшеленген, кейде Ескі француз тілі (l'ancien français) деген ұғымға кіретін тілдерден айырылған кезең. Латын және басқа оил мен окситан тілдерінің орнына француз тілі Франция Корольдігінің ресми тілі ретінде бекітілді. Француз тілінің әдеби дамуы 17 және 18 ғасырларда қолданылған классикалық француз тіліне (le français classique) сөздік қорын және грамматикалық құрылымын дайындады. Ескі француз тілінен өзгеше, осы кезеңдегі француз тілінің нұсқасы қазіргі француз тілінде сөйлейтін көпшілікке түсінікті болды.
Middle French is a historical division of the French language that covers the period from the mid 14th to the early 17th century. It is a period of transition during which:
the French language became clearly distinguished from the other competing Oïl languages, which are sometimes subsumed within the concept of Old French (l'ancien français)
the French language was imposed as the official language of the Kingdom of France in place of Latin and other Oïl and Occitan languages
the literary development of French prepared the vocabulary and grammar for the Classical French (le français classique) spoken in the 17th and 18th centuries. It is the first version of French that is largely intelligible to Modern French speakers, contrary to Old French.
Тарих
Орта француз тіліндегі ең маңызды өзгеріс – есімдердің жалану жүйесінің (ғасырлар бойы дамып келген) толық жойылуы. Енді есімдердің атау және көлбеу формалары арасында ешқандай айырмашылық жоқ, ал көпшелік жай ғана «s» арқылы білдіріледі. Бұл өзгеріс сөйлемдегі сөздердің ретіне үлкен сүйенуді қажет етеді, бұл дербес француз тілінің синтаксисіне айналады (дегенмен, 16 ғасырға дейін сөйлемдегі екінші орындағы етіске немесе «етістік екінші орындағы құрылымына» сүйену жалғасады). Элиталар арасында латын тілі білім беру, басқару және бюрократия тілі болып қала берді; бұл 1539 жылы Виллер-Коттерэ жарлығымен өзгерді, онда Франсуа I француз тілін заңдық құжаттардың тілі етіп белгіледі. Франция бойынша өңірлік айырмашылықтар өте зор болды: Францияның оңтүстігінде окситан тілдері басым болды, Францияның шығыс-орталық бөлігінде франко-провансаль тілдері басым болды, ал Францияның солтүстігінде франция тілінен өзге оил тілдері қолданылып келді. Классикалық мәтіндерге деген құштарлық латын және грек тілдерінен көптеген сөздердің қабылдануына әкелді. Латын түбірлеріне негізделген көптеген жаңа сөздер енгізілді, ал кейбір ғалымдар француз сөздерінің жазылуын латын түбірлеріне сәйкес келтіруге тырысты, кейде қателік жіберіп. Бұл сөздердің жазылуы мен айтылуы арасында елеулі айырмашылықтар тудырды. Дегенмен, орта француз тілінің жазылуы айтылуға салыстырмалы түрде жақын болды; қазіргі француз тілінен айырмашылығы, сөздің соңғы дауыссыз әріптері әлі де айтылды (бірақ олар кейде келесі сөздің басындағы дауыссыз әріп алдында жоғалып кетуі мүмкін еді). Италиядағы француз соғыстары мен француз сарайында итальяндықтардың болуы француздарды итальян гуманизмімен таныстырды. Әскери (сақшы, кавалерия, тыңшы, жаяу әскер, лагерь, зеңбірек, солдат) және өнер (әсіресе сәулет: аркада, архитрав, балкон, дәліз; сондай-ақ әдебиет: сонет) салаларына қатысты көптеген сөздер итальян тілінен алынды. Бұл тенденциялар классикалық француз тіліне дейін жалғасты. Испан (дулыға) және неміс (рейтер) тілдерінен, сондай-ақ Америкадан (какао, гамак, жүгері) да сөздер қарыздалды. Англо-норманд тілінің ағылшын тіліне әсері Англияда француз және норманд тілдерінен шыққан сөздерді қалдырды. Кейбір роман тілінен шыққан сөздер соғыс және сауда байланыстары арқылы француз тіліне қайта оралды. Сонымен қатар, көне француз тіліндегі көптеген сөздердің мағынасы мен қолданылуы өзгерді. Бұл кезеңде жазылу және пунктуация өте өзгермелі болды. 1470 жылы баспа ісінің пайда болуы жазылу реформасының қажеттілігін көрсетті. Жаку Пелетиер дю Манс реформа ұсынды, ол фонетикалық жазылу жүйесін жасап, жаңа типографиялық белгілерді енгізді (1550), бірақ бұл реформа қабылданылмады. Осы кезеңде алғашқы француз грамматикасы және Роберт Этьеннің француз-латын сөздігі (1539) жарық көрді. 17 ғасырдың басында француз тілінің бірігуі, кейбір формалардың жойылуы және ережелердің қалыптасуы жалғасты, бұл классикалық француз тіліне әкелді.