Кіріспе

Басқаша анықталмаған кең таралған даму бұзылысы (PDD NOS) – 1980 жылы алғаш рет анықталған тарихи психиатриялық диагноз, кейіннен DSM 5 (2013) аутизм спектрінің бұзылысына енгізілді. Ескі DSM IV бойынша, PDD NOS "өзара әлеуметтік қарым-қатынас және/немесе сөздік және сөзсіз коммуникация дағдыларын дамытудағы айқын кемшіліктерге немесе стереотипті мінез-құлық, қызығушылықтар және/немесе іс-әрекеттердің болуына, бірақ нақты PDD немесе басқа бірнеше бұзылыстардың критерийлеріне сәйкес келмеген жағдайларға" қатысты. PDD NOS DSM 5-те аутизм спектрінің бұзылысы диагнозына біріктірілген төрт бұзылыстың бірі болды, сонымен қатар DSM IV-де кең таралған даму бұзылысы (PDD) ретінде жіктелген бес бұзылыстың бірі еді. ICD 10-ға баламалылары ICD 11-ден бастап аутизм спектрінің бұзылысының анықтамасының құрамына кірді. PDD NOS атипикалық аутизмді де қамтыды, ол ICD 10-да аутистік бұзылудың критерийлері кеш басталу жасы, атипикалық симптомдар немесе олардың комбинациясы салдарынан орындалмаған жағдайда қойылған диагноз. PDD NOS кейде типтік аутизмнен жеңіл деп есептелгенімен, бұл әрқашан рас емес еді. Кейбір ерекшеліктері жеңіл болса, басқалары ауыр болуы мүмкін.

Диагностика

ПДД НОС қазіргі уақытта АҚШ-та ең көп қолданылатын диагностикалық типология – Психикалық бұзылулардың диагностикалық және статистикалық нұсқаулығының (DSM 5 бойынша) құрамына кірмейді. Бұрын қолданылып келген (бірақ қолданудан шығарылған) ICD 10-да ол «атипикалық аутизм» және «белгісіз жалпы даму бұзылысы» ретінде қарастырылады. Басқаша айтылмаған жалпы даму бұзылысының диагнозы әлеуметтік өзара әрекеттесу, коммуникация және/немесе стереотипті мінез-құлық үлгілері немесе қызығушылықтарында қиындықтары бар, бірақ аутизм немесе басқа ПДД-нің DSM IV критерийлеріне толыққанды сәйкес келмейтін адамдарға қойылды. Бұл ПДД НОС басқа ПДД-лерге қарағанда жеңілрек екенін білдірмейді. Бұл диагноз алған адамдар басқа ПДД-нің диагностикалық критерийлеріне сәйкес келмейді, бірақ коммуникация, әлеуметтену және мінез-құлық салаларында әсер ететін жалпы даму бұзылысы бар болуы мүмкін. PDD NOS-ті нақтырақ жағдайды анықтамай, тек «шектік» санап, сипаттау осы диагнозды алған адамдардың салыстырмалы түрде әртүрлі тобын зерттеуде әдістемелік қиындықтар тудырады. PDD NOS диагнозы қойылған балалардың, жалпы алғанда, аутистік спектрлі бұзылысы бар балаларға қарағанда ақыл-ой кемістіктері аз және функционалдық деңгейі жоғары екені рас болғанымен, PDD NOS критерийлеріне сәйкес келетін көптеген басқа балаларда аутистік белгілермен қатар, ақыл-ой кемістіктері де болуы мүмкін, сондықтан кейбір кемістіктер аутизмнен ме, әлде ақыл-ой кемістігінің өте ауыр немесе терең дәрежесінен туындағандығын анықтау қиын немесе мүмкін емес. Сонымен қатар, PDD NOS критерийлеріне сәйкес келетін кейбір адамдар аутизм диагнозы қойылғандарға қарағанда кәсіби көмеге кеш жүгінеді.

Кіші топтар

2004 жылы Уокер және авторлар PDD NOS диагнозы қойылған адамдардың үш өте ерекше топтың біріне жататынын анықтады:
Жоғары функционалдық топ (шамамен 25 пайыз), олардың симптомдары Аспергер синдромымен салыстырғанда белгілі бір дәрежеде үйлеседі, бірақ сол кездегі аутизм спектрінің бұзылуына қатысты критерийлерге толыққандай сәйкес келмейді, сонымен қатар тіл дамуындағы кешігу және/немесе жеңіл когнитивтік бұзылулар бойынша Аспергер синдромы бар адамдардан мүлдем өзгеше. Тағы бір топ (шамамен 25 пайыз), олардың симптомдары аутизм симптомдарына жақын, бірақ оның барлық диагностикалық белгілері мен көріністеріне толыққандай сәйкес келмейді. Бұл себебі симптомдар кейінірек анықталған немесе олар тым жас болған, немесе когнитивтік жетіспеушіліктері аутизмнің барлық симптомдарын дұрыс анықтауға мүмкіндік бермейтіндей ауыр болған. Ең ірі топ (шамамен 50 пайыз) аутистік бұзылудың барлық диагностикалық критерийлеріне сәйкес келетін, бірақ стереотиптік және қайталамалы мінез-құлқы айқын түрде жеңіл адамдардан тұрады.