Құдайға арналған бата және еврей мерекелерінің басталуы
Kiddush
Құдайға шүкіршілік айту рәсімі – Кидуш. Шаббат пен еврей мерекелерін қадірлеу үшін шараптан немесе жүзім шырынынан жасалады. Шаббатты еске алу және сақтау үшін маңызды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Киддуш (/'kɪdɪʃ/;), сөзбе-сөз "қасиеттеу" – Шаббат пен еврей мерекелерінің басталуында еврейлер айтатын шарап немесе жүзім шырыны үстінде оқылатын бата. Бұл бата Шаббат пен еврей мерекелерін қасиетті ету үшін оқылады. Сонымен қатар, бұл сөз Шаббат немесе мереке күндері таңертеңгі намаздан кейін және тамақтан бұрын өткізілетін шағын дастарқанды да білдіреді.
Blessing of sanctification said by Jews at the beginning of Shabbat and holidays
Kiddush (/'//k//ɪ//d//ɪ//ʃ/; ), literally, "sanctification", is a blessing recited over wine or grape juice to sanctify the Shabbat and Jewish holidays. Additionally, the word refers to a small repast held on Shabbat or festival mornings after the prayer services and before the meal.
Маңыздылығы
Торада Шаббатқа қатысты екі талап айтылған: «оны сақтау» және «оны еске алу» (шамор және захор). Сондықтан, яһуди заңы бойынша Шаббат екі жағынан сақталуы керек. Бір жағынан, 39 тиым салынған іс-әрекеттен бас тарту арқылы «оны сақтау» керек, екінші жағынан, күнді ерекшелеу және, әсіресе, кидуш рәсімін орындау арқылы «оны еске алу» керек. Осылайша, Шаббат пен яһуди мерекелерінің қарсаңында тамақтан бұрын кидуш оқу – Тораның бұйрығы (Ауызша Тора түсіндіргендей). Шаббат пен мереке күндері таңғы ас алдында кидуш айту – раббилердің талабы. Кидуш әдетте Шаббат күні үшінші тамақ кезінде оқылмайды, бірақ Маймонид осы тамақ кезінде де шарап ішу керек деп санайтын.
The Torah refers to two requirements concerning Shabbat – to "keep it" and to "remember it" (shamor and zakhor). Jewish law therefore requires that Shabbat be observed in two respects. One must "keep it" by refraining from thirty nine forbidden activities, and one must "remember it" by making special arrangements for the day, and specifically through the kiddush ceremony. Reciting kiddush before the meal on the eve of Shabbat and Jewish holidays is thus a commandment from the Torah (as it is explained by the Oral Torah). Reciting kiddush before the morning meal on Shabbat and holidays is a requirement of rabbinic origin. Kiddush is not usually recited at the third meal on Shabbat, although Maimonides was of the opinion that wine should be drunk at this meal as well.
Әдет-ғұрыптар
Мицва құрметіне кидуш оқу үшін күміс тостаған жиі қолданылады, бірақ кез келген тостаған жеткілікті. Тостаған сұйықтықтың бір ревит көлемін ұстауы керек. Ревит көлемі (Рабби Әурухам Ишая Карелиц) пен (Рабби Әврахам Хаим Нах) арасындағы өлшемге тең. Кидуш оқитын адам шараптан ішкеннен кейін, қалғаны үстел бойына таратылады немесе басқа қатысушыларға кішкентай тостағандарға құйылады. Сондай-ақ, кидуштан бұрын әрбір қатысушыға шарап құйылуы мүмкін. Кидуш оқу алдында, шабат немесе мерекеде желетін халла матамен жабылады. Халаха бойынша, нанға арналған бата шарапқа арналған батадан басым. Дегенмен, тамақты кидушпен бастау үшін, халла оны үстелден "алыстату" үшін жабылады (кейбіреулер кидуш кезінде халланы үстелге мүлдем қоймайды). Кидуш үшін шарап немесе жүзім шырыны қолдануға болады. Талмуд, қасиетті мақсаттар үшін ашытқысыз жаңа жүзім шырынын пайдалануға рұқсат береді. Кейінгі заң кодекстері шарапқа басымдық берсе де, дәстүрлі және ортодоксалды қауымдар баталар мен рәсімдер үшін шарап орнына жүзім шырынын пайдалануға рұқсат етеді. Жұма күні кешке кидуш халланың үстінен оқылуы мүмкін; нанға арналған бата шарапқа арналған батаның орнына қойылады. Мұндай жағдайда, халла жеуге дейін жасалатын қол жуу рәсімі кидуш оқу алдында орындалады. Неміс еврейлері шарап болған жағдайда да осы рәсімді орындайды. Егер шарап немесе жүзім шырыны бір ғана кидушқа жеткілікті болса, оны жұма күні кешкі кидуш үшін пайдалану керек. Көптеген синагогтарда жұма күні кешке қызмет соңында кидуш оқылады. Бұл кидуш жұма күні кешкі тамақта кидуш оқу міндетінің орнын алмастырмайды. Синагогта оқылғанда, бірінші абзац (Тек қана: Жаратылыс 2:1-3) жіберіліп қалады. Жұма күні кешкі кидуш мәтіні Жаратылыс 2:1-3 аяттарынан басталады, бұл Құдайдың әлемді жаратуы және жетінші күні жұмысты тоқтатуы туралы куәлік ретінде. Кейбіреулер осы библиялық аяттар оқылғанда тұрып тұрады (егер кидуш кезінде отырса да), өйткені еврей заңына сәйкес куәлік беру үшін тұру керек. Кидуш оқу кезінде отыру немесе тұру туралы әртүрлі дәстүрлер бар, олар қауымдық және отбасылық дәстүрге байланысты. Кейбір хасидтік және сефард еврейлері жұма күні кешке кидуш алдында шарапқа аз мөлшерде су құяды. Бұл шарапты ерітілмеген күйінде ішуге тым күшті болған кезде "шарапты араластырудың" ежелгі дәстүрін еске алу үшін немесе суды (шарапты?) рақымдылықтың символы – сумен (шараппен?) сіңдіру үшін жасалады. Шаббат күні таңертеңгі кидуш діни емес, раббилік талап болғандықтан, ол жұма күні кешкі кидуштан төмен мәртебеге ие. Оның атауы Киддуша Рабба (קידושא רבא, "Ұлы Кидуш"), алғаш рет Талмудта айтылған, бұл эвфемизм. Сенбі күні таңертеңгі кидуштің әртүрлі нұсқалары бар, және ол әдетте жұма күні кешкі кидуштан қысқа. Бастапқыда бұл кидуш тек шарапқа арналған батадан тұрады. Кейіннен Шаббатқа қатысты қосымша аяттар қосылды. Алайда, қандай аяттар оқылатыны туралы көптеген салт-дәстүрлер бар, ал кейбір либералды қауымдарда ешқандай аят оқылмайды. Кейбір қауымдар үшінші тамаққа да осыған ұқсас қысқа кидуш жасайды, ол тамақ ортасында оқылады.
To honor the mitzvah of reciting kiddush, a silver goblet is often used, although any cup can suffice. The cup must hold a revi'it of liquid. A revi'it is between (Rabbi Avrohom Yeshaya Karelitz) and (Rabbi Avraham Chaim Naeh). After the person reciting the kiddush drinks from the wine, the rest of it is passed around the table or poured out into small cups for the other participants. Alternatively, wine is poured for each of the participants before kiddush. Before reciting kiddush, the challah, which will be the next food item eaten in honor of the Shabbat or holiday, is first covered with a cloth. According to Halakha, the blessing over bread takes precedence to the blessing over wine. However, in the interests of beginning the meal with kiddush, the challah is covered to "remove" it from the table (some do not have the challah on the table at all during kiddush). Wine or grape juice may be used for kiddush. The Talmud permits the use of unfermented fresh grape juice for sacramental use. While later legal codes have expressed a preference for wine, traditional and orthodox communities generally permit the use of grape juice in place of wine for blessings and rituals. On Friday night kiddush may be recited over the challah; the blessing over bread is substituted for the blessing over wine. In that case, the ritual hand washing normally performed prior to consuming the challah is done before the recitation of kiddush. German Jews follow this procedure even if wine is present. If there is only sufficient wine or grape juice for one kiddush, it should be used for the Friday night kiddush. In many synagogues, kiddush is recited on Friday night at the end of services. This kiddush does not take the place of the obligation to recite kiddush at the Friday night meal. When recited in a synagogue, the first paragraph (Genesis 2:1–3) is omitted. The text of the Friday night kiddush begins with a passage from Genesis 2:1–3, as a testimony to God's creation of the world and cessation of work on the seventh day. Some people stand during the recital of these Biblical verses (even if they sit for kiddush), since according to Jewish law testimony must be given standing. There are different customs regarding sitting or standing while reciting kiddush depending on communal and family tradition. Some Hasidic and Sephardic Jews pour small amounts of water into the wine before kiddush on Friday night. This is done either to commemorate the old custom of "mixing of the wine" in the days when wine was too strong to be drunk without dilution, or to infuse the water (wine?) with the quality of mercy which is symbolized by water (wine?). Since the Shabbat morning kiddush is rabbinically rather than biblically mandated, it has a lesser status than the Friday night kiddush. Its name Kiddusha Rabba (קידושא רבא, "The Great Kiddush"), first mentioned in the Talmud, is euphemistic. There are different versions for the kiddush on Sabbath morning, and it is generally shorter than the Friday night kiddush. Originally, this kiddush consisted only of the blessing over the wine. Later, additional verses related to Shabbat were added. However, there are a wide variety of customs as to which verse are recited, and in some liberal congregations no verses at all are recited. Some communities have a similarly brief Kiddush for the third Sabbath meal as well, made in the middle of the meal.
Басқа өзгерістер
Рош-Хашана күні кешкі Кидуш басқа мерекелердегідей болады. Ерекшелігі, көбінесе ол Амиданың ортаңғы батасының үлгісін қаперге алады. (Мысалы: "Күлкілі әлемнің Патшасы, Раббым, Сен мақтануға лайықсың, Израильді және Еске алу күнін қасиетті етесің!" деген аяқтау сөздері айтылады.) Күндіз шарапқа бата алдында Забур 81:4-5 (ашкеназдықтар үшін) немесе Сандар 10:10 (сефардтар үшін) аяттары оқылады. Көптеген адамдар мерекелік аяттарды да оқиды (әдетте бірінші болып), ал сенбі күні барлығы тиісті аяттарды (жоғарыда көрсетілгендей) бастапқыда оқиды. Йом Кипур ораза күні болғандықтан, тіпті медициналық себептермен тамақтанатын болса да, тіпті сенбі күні де Кидуш оқылмайды.
On Rosh Hashanah, the night Kiddush is similar to that of the other festivals. Where it differs, it is usually to follow the pattern of middle blessing of the Amidah. (An example is the concluding formula "Blessed are You, the LORD, King over the entire world, Who sanctifies [the Sabbath,] Israel, and the Day of Remembrance.") During the day, the verses Psalms 81:4–5 (Ashkenazi) or Numbers 10:10 (Sephardic) are recited prior to the blessing over wine. Many also say the festival verses (usually first), and on Shabbat all recite the relevant verses (see above) at the very beginning. On Yom Kippur, being a fast day, no kiddush is recited, even by one who will be eating for medical reasons, and even on Shabbat.
Якнехаз
Жексенбі күні кешке мейрам болғанда Киддуш айтылады, бірақ Шаббат мейрамнан қасиеттірек болғандықтан Хавдала да оқылуы тиіс. Мұндай жағдайдағы баталар тізбегі "якин'хаз" (יקנה"ז) деп аталады, ол "шарап, Киддуш, жалын, Хавдала, уақыт" деген мағына береді, яғни "яйин, Киддуш, нер, Хавдала, зман". Яғни, бірінші шарапқа бата айтылады, содан кейін стандартты Киддуш батасы (жоғарыда қараңыз), содан кейін жалынға арналған бата (borei m'orei ha'eish, оттың жарығын жаратушы), содан кейін өзгертілген Хавдала батасы (соңында "қасиеттіліктің бір деңгейі мен қасиеттіліктің басқа деңгейі арасын ажыратады" деген сөздермен аяқталады), және содан кейін Шехечеяну батасы (Пасханың соңғы күндерінде оқылмауы керек; жоғарыда қараңыз). Қорыта айтқанда, Хавдала баталары Киддуштан кейін, бірақ Шехечиянудан бұрын оқылады, ал Шехечияну әдетте соңғы оқылатын бата болып табылады. Дәмдеуіштер қолданылмайды. Егер Шаббат мейрамнан кейін келсе, әдеттегі Шаббат Кидушы оқылады, ешқандай өзгеріс жоқ.
When a festival is on Saturday night, Kiddush is recited, but Havdalah must also be said because Shabbat is holier than the festivals. The sequence of blessings in such a case is known as yak'n'haz (יקנה"ז), for yayin, kiddush, ner, havdalah, zman, meaning "wine, kiddush, flame, havdalah, shehecheyanu". That is, first the blessing over wine, then the standard kiddush blessing (see above), then the blessing for the flame (borei m'orei ha'eish, Who creates the radiance of the fire), then a modified havdalah blessing (ending with "Who differentiates between (one level of) holiness and (another level of) holiness"), and then the shehecheyanu blessing (omitted on the final days of Passover; see above). Essentially, the havdalah blessings are recited after kiddush, but before shehechiyanu, which is usually the last blessing to ever be recited. Spices are not used. In the opposite case, when Shabbat follows a festival, the regular Shabbat kiddush is recited, with no variations.
Якнехаз шырағы
Жыл бойы Моцзай Шаббаты кезінде Хавдалаға қолданылатын шамды сөндіруге болады, бірақ кеш мереке күнімен (Йом Тов) сәйкес келгенде мұғалімізге рұқсат етілмейді. Йом Тов кезінде отқа бата жасалғанда, Хавдаланың өзгеше түрінде екі шамды алып, олардың қызыл сызықтарын бірімен бірі тоқудың орнына, арнайы екі қызыл сызықты шамды мерекелік шамдардың бірі ретінде пайдалану оңайырақ; олар әдеттегі Шаббат шамдандығына немесе шам қойғышқа (бір қызыл сызықты шамның орнына) сыйымды етіп жасалған. Бұл арнайы шам "Якнехаз" шамы деп аталады.
While on a year round Motzai Shabbat one can extinguish the candle used for Havdalah, this is not permitted when the evening coincides with a Holiday date (Yom Tov). Rather than simply picking up two of the candles already lit for Yom Tov when the blessing for fire is recited as part of a modified Havdalah, and holding them so that their wicks are interlaced, it is easier to use a special two wick candle as one of the Holiday candles; they are sized to fit in a regular Shabbat candelabra or candlestick holder (in place of a standard one wick candle). This special candle is called a Yaknehaz Candle.
Синагогалық кидуш
Киддуш термині сондай-ақ Шаббат немесе Йом Тов күндері киддуш оқудан басталатын дұғадан кейін үйде немесе синагогада ұсынылатын тағамдарды да білдіреді. Әдетте торт, крекерлер және гефильте балық ұсынылады. Шавуот күні таңертең кидушқа сырлы торт, ірімшік блинчиктері сияқты сүт тағамдары дайындалады. Шүлхан Арух бойынша, киддуш Шаббат мейрамын бастамас бұрын оқылуы керек. Көптеген Ришонның пікірінше, торт немесе печенье сияқты мезонот жеу немесе қосымша бір реви'ит шарап ішу де жеткілікті. Дегенмен, кейбір яһудилер киддушті толыққанды тамақ ішер алдында ғана оқиды. Киддуш көбінесе қыздың тууы, бар-мицва, үйлену тойы, құдалық, туған күн немесе басқа да қуанышты оқиғаларды тойлаған отбасылар ұйымдастырады. Кейбір адамдар ата-анасының немесе басқа туыстарының яртцзиті күні де киддуш өткізеді. Кейбір синагогтарда жиналғандардың барлығы үшін таңертеңгі киддуш дұғасын оқу құрметі ғибадатхана жетекшісіне беріледі. Ал басқа синагогтарда рабби немесе габбай киддуш оқиды. Кейбір яһудилер Шаббат күні таңертең шараптың орнына арақ ішіп киддуш жасайды. Мұндай жағдайда, «борей п’ри ха-гафен» емес, «ше хаколь нихье бид’варо» батасы оқылады. Мишна Берура (авторитетті ашкенази халахик мәтіні) белгілі бір жағдайларда шараптың орнына арақ ішуге рұқсат береді, себебі ол құрметті қонаққа ұсынылатын сусын – Хамар Медина болып саналады. Бірақ, көптеген адамдар осындай жағдайларсыз да осыған сенеді.
The term kiddush also refers to refreshments served either at home or at the synagogue following prayer services on Shabbat or Yom Tov, which begin with the recitation of kiddush. Cake, crackers, and gefilte fish are traditionally served. On Shavuot morning, the custom is to serve dairy foods such as cheesecake and cheese blintzes for the kiddush. According to the Shulchan Aruch, kiddush should be recited preceding the Shabbat meal. Eating mezonot such as cake or cookies or drinking an additional revi'it of wine is also sufficient according to the opinion of most Rishonim. Nevertheless, some Jews recite kiddush only when about to partake of a full meal. Often a kiddush is hosted by a family celebrating the birth of a daughter, a bar mitzvah, a wedding, an engagement, a birthday, or other happy occasion. Some people also host a kiddush on the yahrtzeit of a parent or other relative. In some synagogues the celebrant is honored with reciting the Shabbat morning kiddush on behalf of all the attendees. In other synagogues the rabbi or gabbai recites the kiddush. Some Jews make kiddush on Shabbat morning over liquor instead of wine. When this is done, the blessing recited is she hakol nihyeh bid'varo instead of borei p'ri ha gafen. The Mishnah Berurah (an authoritative Ashkenazi halakhic text) rules that under extenuating circumstances, liquor may be substituted for wine on the grounds that it is Hamar Medina, a drink one would serve to a respected guest; nevertheless, many rely on this even without extenuating circumstances.
Ақ шараптың қолданылу тарихы
XVII ғасырда қанға қатысты жала жабулардың салдарынан Давид Халеви Сегал "қуғын-сүргін аймақтарында Седер кештемесінде дәстүрлі түрде қолданылатын қызыл шарапты күдік тудырмау үшін ақ шарапқа алмастыру туралы Пасха үкімін шығарды".
During the 17th century, because of blood libels, David HaLevi Segal "issued a Passover ruling that the traditional red wine used at the Seders be substituted with white wine in lands of persecution in order to not arouse suspicion."