Кіріспе

Математикалық қатарлар

Математикада, биномдық қатар – бұл биномдық формула өрнегінен, мысалы, үшін алынған полиномның жалпылауы, мұнда – теріс емес бүтін сан. Нақтырақ айтқанда, биномдық қатар – бұл функциясы үшін Маклорин қатары, мұндағы және . Ашық түрде келтіргенде:

мұндағы оң жағындағы қуат қатары (жалпыланған) биномдық коэффициенттер арқылы өрнектеледі.

Егер α – теріс емес бүтін сан болса, онда қатардағы және одан кейінгі барлық мүшелер 0-ге тең болады, себебі олардың әрқайсысында (n − n) көбейткіші бар. Осылайша, бұл жағдайда қатар шекті болып табылады және алгебралық биномдық формула береді.

Дәлел

(i) және (v) тұжырымдамаларын дәлелдеу үшін қатынас тестін қолданып, жоғарыдағы формула арқылы егер сандар оң сан немесе бүтін сан болмаса, радиус конвергенциясының дәл 1 екенін көрсетіңіз. (ii) бөлігі формуладан туындайды, p қатарымен салыстыру арқылы. (iii) тұжырымдамасын дәлелдеу үшін, ең алдымен формула қолданып мынаны алуға болады:

және содан кейін (ii) мен формуласын қайтадан қолданып, егер деп есептесек, оң жақ бөлігінің конвергенциясын дәлелдеңіз. Екінші жағынан, егер және болса, тізбек формула бойынша конвергентті емес. Басқаша айтқанда, барлық үшін , демек, формула бойынша барлық үшін . Бұл (iii) тұжырымдамасын толықтырады. (iv) тұжырымдамасына келсек, , және оның орнына қолданып, жоғарыдағы сәйкестікті пайдаланамыз, сондай-ақ формула қолданамыз:

Осылайша, (iv) тұжырымдамасы тізбектің асимптотикалық қасиеттерінен туындайды. (Нақтырақ айтқанда, егер және болса, тізбек сөзсіз конвергент болады, ал егер болса, тізбек дивергент болады. Егер болса, тізбек тек қана егер тізбек конвергент болса ғана конвергент болады, бұл сөзсіз егер болса, бірақ егер болса, онда тізбек тығыз болады, себебі тізбек дивергент, ал тізбек нөлге конвергент болады).

Биномдық тізбектің қосындысы

Биномиалдық тізбектің қосындысын есептеудегі дәстүрлі аргумент мынадай: конвергенция шеңбері ішіндегі биномиалдық тізбекті мүшелеп дифференциалдап және формуланы қолдану арқылы, тізбектің қосындысы 1=(1 + x)u′(x) − αu(x) = 0 қарапайым дифференциалдық теңдеуін, 1=u(0) = 1 бастапқы шартымен шешетін аналитикалық функция болып табылады. Бұл мәселенің жалғыз шешімі 1=u(x) = (1 + x)^α функциясы. Шындығында, интегралдаушы факторға көбейту 1= (1 + x)^(-α-1) береді, сондықтан 1= (1 + x)^(-α)u(x) тұрақты шама болып табылады, ал бастапқы шарт оның 1-ге тең екенін көрсетеді. Яғни, 1=u(x) = (1 + x)^α биномиалдық тізбектің қосындысы болып табылады. Бұл теңдік Абель теоремасының салдарынан және (1 + x)^α функциясының үздіксіздігінен қатарлар түйіскенде де сақталады.

Тарих

Оң бүтін сан емес экспоненттер үшін биномиалдық қатарларға қатысты алғашқы нәтижелерді сэр Исаак Ньютон белгілі бір қисықтар астындағы аудандарды зерттеу барысында келтірді. Джон Уоллис бұл жұмысты 1=y = (1 − x^(2))^(m) түріндегі өрнектерді қарастыру арқылы дамытты, мұнда m – бөлшек сан. Ол (қазіргі заманғы терминдермен айтқанда) (−x^(2))^(k) коэффициенттерінің тізбегін алдыңғы коэффициентті (бүтін сан экспоненттеріндегідей) көбейту арқылы табуға болатынын анықтады, осылайша осы коэффициенттерге формула берді. Ол келесі мысалдарды нақты көрсетеді. Сондықтан биномдық қатар кейде Ньютонның биномдық теоремасы деп аталады. Ньютон ешқандай дәлел келтірмейді және қатардың мәнін нақты айтпайды. Кейін, 1826 жылы Нильс Хенрик Абель бұл мәселені Crelle's Journal журналында жарияланған мақаласында талқылады, әсіресе қатардың жуықталу (конвергенция) мәселелерін қарастырды.