В.И. Кейлис-Борок: өмірі мен ғылыми еңбектері

Кіріспе

Владимир Исакович Келис-Борок (31 шілде 1921 – 19 қазан 2013) – ресейлік математикалық геофизик және сейсмолог.

Өмірбаян

Келис Борок Ресейдің Мәскеу қаласында дүниеге келген. Әкесі Исак Моисеевич Келис зергер болған. Анасы Ксения Рувимовна Борок Литвадан шыққан. Екеуі де еврейлер еді. 1948 жылы математикалық геофизика ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алған. Ол Халықаралық жер сілкінісін болжау теориясы және математикалық геофизика институтының негізін қалаушы және директор-эмеритусы болды. Ол Америка өнер және ғылым академиясының (1969), Австрия ғылым академиясының (1992), АҚШ Ұлттық ғылым академиясының (1971), Рим папасы ғылым академиясының (1994), Ресей ғылым академиясының (1988), Academia Europaea (1999) және Корольдік астрономиялық қоғамның (1989) мүшесі болып сайланды. Ол Халықаралық геодезия және геофизика одағының президенті (1987–1991), Халықаралық сейсмология және жердің ішкі физикасы қауымдастығының вице-президенті (1983–1987), Халықаралық ғылыми одақтар кеңесінің математика және жаратылыстану секциясының басқарма мүшесі және төрағасы (1988–1991), Халықаралық геофизикалық теория және компьютерлер комитетінің құрылтайшы төрағасы (1964–1979) және ядролық сынақтарды тыйым салу туралы келісім бойынша техникалық мәжілістердің сарапшысы (1960–1990) қызметін атқарды. Сонымен қатар ол Ресей ғылым академиясының Халықаралық қауіпсіздік және қарусыздандыру жөніндегі комитетінің (1998–2000) мүшесі, БҰҰ-ның табиғи апаттарды азайту онжылдығы жөніндегі Одақтың ғылыми комитетінің (1990–1999) және ядролық қалдықтар қоймаларының геологиялық қауіпсіздігі жөніндегі халықаралық жұмыс тобының (1994–1997) мүшесі болды. Ол сызықтық емес геофизикаға ерекше үлес қосқаны үшін (1998) Бірінші Льюис Фрай Ричардсон медалімен марапатталды, Париждегі Глобус физикасы институтының құрметті докторы және күрделі жүйелерді зерттеу үшін 21-ғасырлық ынтымақтастық қызметі сыйлығымен (МакДоннелл қоры) марапатталды. Оның зерттеу тобы жер сілкінісін болжау үшін жаңа алгоритмдік әдістерді қолданды. Кейлис Бороктың әдісі 1989 жылдан бастап 31 жағдайға ретроспективті түрде қолданылды, 25 рет корреляция байқалды (екі жақындаған жағдайды қоспағанда), соның ішінде Самоа аймағындағы жер сілкінісі (2009 жылдың қыркүйегі) және Суматра жер сілкінісі (2009 жылдың қыркүйегі). Оның 2005 жылы Калифорнияда жер сілкінісі болатынын болжауына жауап ретінде АҚШ Геологиялық қызметі былай деді: "Кейлис Борок тобының жұмысы жер сілкінісін болжау зерттеулеріне заңды көзқарас. Алайда, әдіс әлі дәлелденбеген, оның жұмыс істейтінін және қаншалықты жақсы екенін көрсету үшін көптеген қосымша зерттеулер мен сынақ болжамдары қажет". Калифорниялық жер сілкінісін болжауды бағалау кеңесі: "Бүгінгі күнгі мәліметтер бойынша осы немесе ұқсас әдістердің пайдалы аралық мерзімді болжамдар беретініне ешқандай дәлел жоқ". Болжаған жерде немесе уақыт аралығында жер сілкінісі болған жоқ. Кейлис Борок Аллан Лихтманмен бірлесіп, әлеуметтік-экономикалық болжамдар жасау үшін өз әдістерінің бір бөлігін қолданды және елеулі табысқа жетті. 1998–2013 жылдар аралығында Кейлис Борок Лос-Анджелестегі Калифорния университетінде регент-профессор, профессор және профессор-эмеритус болды. Ол Ресей ғылым академиясының Халықаралық жер сілкінісін болжау теориясы және математикалық геофизика институтындағы ғылыми топ жетекшісі және Триесттегі Абдус Салам халықаралық теориялық физика орталығының сызықтық емес динамика және жер сілкінісін болжау жөніндегі ғылыми бағдарламасының директоры (және негізін қалаушысы) болды. Ол 2013 жылдың 19 қазанында Калифорния штатының Калвер-Сити қаласында қайтыс болды.

Keilis Borok was born in Moscow, Russia. His father, Isaak Moiseevich Keilis, was a jeweler. His mother, Ksenia Ruvimovna Borok, was from Lithuania. Both were Jewish. In 1948, he received a Ph. D. in mathematical geophysics from the Academy of Sciences in Moscow. He was the founder, and Director Emeritus, of the International Institute of Earthquake Prediction Theory and Mathematical Geophysics, Moscow. He was elected to the American Academy of Arts and Sciences (1969), Austrian Academy of Sciences (1992), US National Academy Sciences (1971), Pontifical Academy of Sciences (1994), Russian Academy of Sciences (1988), Academia Europaea (1999), and the Royal Astronomical Society (1989). He served as the President, International Union of Geodesy and Geophysics (1987–1991), Vice President, International Association of Seismology and Physics of the Earth’s Interior (1983–1987), Board Member and Chair of Mathematics and Natural Sciences Section, International Council of Scientific Unions (1988–1991), Founding Chairman, International Committee for Geophysical Theory and Computers (1964–1979), and Expert, Technical meetings on the Nuclear Test Ban Treaty (1960–1990). He was also a member of: Committee for International Security and Disarmament, Russian Academy of Sciences (1998–2000); The Union's Scientific Committee for the UN Decade for Natural Disasters Reduction (1990–1999); International Working Group on the Geological Safety of Nuclear Waste Depositories (1994–1997). He was awarded the First Lewis Fry Richardson Medal for exceptional contributions to non linear geophysics (1998), a Doctor Honoris Causa, Institut de Physique du Globe, Paris, and the 21st Century Collaborative Activity Award for Studying Complex Systems, McDonnell Foundation. His team of researchers have used new algorithmic methods for earthquake prediction. Keilis Borok's method has been retroactively applied to 31 cases dating back to 1989, with correlation 25 times (not including two near misses), including the Samoa area quake (September, 2009) and the Sumatra quake (September, 2009). In response to his prediction of an earthquake in California in 2005, US Geological Survey has said: "The work of the Keilis Borok team is a legitimate approach to earthquake prediction research. However, the method is unproven, and it will take much additional study, and many additional trial predictions, before it can be shown whether it works, and how well." The California Earthquake Prediction Evaluation Council determined, "To date there is no evidence that these, or related methods, yield useful intermediate term forecasts." No earthquake occurred in the predicted location or time period. Keilis Borok, in collaboration with Allan Lichtmann, used some of his techniques to make socio economic predictions with notable success. Between 1998 and 2013, Keilis Borok was a Regents' Professor, Professor, and Professor Emeritus at the University of California, Los Angeles. He was the research group leader at the International Institute for Earthquake Prediction Theory and Mathematical Geophysics, Russian Academy of Science, and the Co Director (and Founder) of the Research program on non linear dynamics and earthquake prediction of the Abdus Salam International Center for Theoretical Physics, Trieste. He died in Culver City, California on October 19, 2013.