Кіріспе

Рут Сент-Денис (Ruth St. Denis; 20 қаңтар 1879 - 21 шілде 1968) – американдық заманауи бидің пионері, өнерге шығыс идеяларын енгізіп, би саласындағы басқа әйелдерге жол ашқан тұлға. Ол Делсарт ілімін қолдаушы Женевьева Стеббинстен шабыттанды. Сент-Денис 1915 жылы американдық «Денишон» би және оған байланысты өнер мектебін құрды. Ол Марта Грэм және Дорис Хамфри сияқты белгілі бишілерді тәрбиеледі. 1938 жылы Адельфи университетінде би өнерін зерттеу бағдарламасын ашты. Ол рухани би және дене мистикасы туралы бірнеше мақала жариялады. Оның жеке билері бүгінгі күнге дейін орындалып келеді. 1987 жылы ол Ұлттық би мұражайының және Даңқ залының мүшесі атанды.

Ерте өмір

Рут Деннис 1879 жылғы 20 қаңтарда Нью-Джерси штатының Ньюарк қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы Рут Эмма Халл (білімді дәрігер) және Томас Лабан Деннис, машина жасаушы және өнертапқыш болды; олар заңды түрде үйленбеген. Ол Нью-Джерсидегі шағын Пин-Окс шаруашылығында өсті, онда христиан ғылымын оқыды. Ол мелодрамалар құрастырып, достарының алдында есінен танып, құлап түсуге бейім болды. Бала кезінде ол Франсуа Делсартенің «Орталық гимнастика және дауыс мәдениеті» негізіндегі жаттығуларды үйренді. Бұл Сент-Денидің би өнерін меңгеруінің бастамасы болды және кейіннен оның өнерінің қалыптасуына зор ықпал етті. 1891 жылы ол Нью-Йоркке қысқа сапар жасау үшін ақша жинады, Марвиг студиясында өтініш білдірді; оның қабілеті бар екені анықталды, содан кейін анасы оны театрға баулуға кірісті. 1892 жылы ол Делсарте идеяларын қолдайтын Женевьева Стеббинстің «Күннің биі» атты спектаклін тамашалады; ол осы оқиғаны «Менің өнер өмірімнің нағыз бастауы» деп сипаттады.

Дебют

1894 жылы, бірнеше жыл бойы Делсарте позаларын тәжірибелегеннен кейін, ол Ворт отбасылық театры мен мұражайында юбка бишісі ретінде дебют жасады. Осы қарапайым бастамадан кейін ол танымал продюсер және режиссер Дэвид Беласкомен гастрольдік сапарға шықты; бұл оған Беласконың «жайлы ұсыныстар мен нақты ерекшеліктердің керемет үйлесімімен» театрлық атмосфера құрудағы шеберлігін көруге мүмкіндік берді. 1904 жылы Беласконың «Мадам Дюбарри» қойылымында гастрольде жүргенде оның мансабында маңызды өзгеріс болды. Ол Нью-Йорк штатының Буффало қаласындағы Беласко труппасының тағы бір мүшесімен бірге дәріханада «Египет құдайлары» татуіне жарнамалайтын плакатты көрді. Плакатта египет құдайы Исида таққа отырған күйі бейнеленген; бұл сурет оны дереу қызықтырды және құдайдың бейнесі көрсететін мистиканы бейнелейтін билерді жасауға шабыттандырды. Осы кезден бастап ол Шығыс философиясына терең бойлады. 1905 жылы ол жеке артист ретінде мансабын бастады, көп ұзамай Сент-Денис сахналық есімімен алғашқы еуропалық гастрольдік сапарына шықты. Шығысқа деген қызығушылығының нәтижесінде туған алғашқы туындысы – 1906 жылы қойылған «Радха» болды. Үнді мифологиясына сүйене отырып, «Радха» Кришна мен өмірлік сүтші қызға деген махаббатының тарихын айтады. Бұл қойылым Лео Делибестің «Лакме» операсынан алынған музыкамен қойылды. Бұл туынды бес сезімді мадақтады және заманауи көрермендердің Шығысқа деген қызығушылығын ояртты. 1909 жылы Сент-Денис Бродвейдің Хадсон театрында «Саломе» биін орындады. Бұл АҚШ-та «Саломания» қызу шағы кезінде болды, және бір рецензент ол «барлық Саломелерді Саломелеп кетті» және «Мисс Сент-Денис таңданған көрермендерге жарылыс жасады» деді. Оның хореографиясы мәдени тұрғыдан нақты немесе шынайы болмаса да, Сент-Денистің Шығыс мәдениетіндегі тақырыптарды көрсететін және заманауи көрермендерге қызықты туынды болды. Сент-Денис биді рухани өрнек деп санады, және оның хореографиясы осы идеяны бейнеледі.

Мақалалар

"Америка балеті". Би хроникасы. Би және оған байланысты өнерді зерттеу. 20-том, 1997 жылғы 1-шырақ, 52–60-беттер. "Би – рухани өрнек". Роджерс, Фредерик Рэнд (ред.): Би: негізгі білім беру техникасы. Ритмика мен биді дене дамуы мен бақылаудың басты әдістері ретінде қолданудың функционалдық тәсілі, сондай-ақ моральдық және әлеуметтік мінез-құлықты өзгерту. Dance Horizons, Нью-Йорк, 1980, 100–111-беттер. "Би – өмірлік тәжірибе". Браун, Жан Моррисон (ред.): Қазіргі бидің көрінісі. Принстон кітап компаниясы, Принстон/Нью-Джерси, 1979, 21–25-беттер. "Бидегі діни көріністер". Сорелл, Уолтер (ред.): Бидің көп қыры бар. Колумбия университетінің баспасы, Нью-Йорк/Лондон, 1968, 12–18-беттер. "Азаттық. Ырғақты түсіндіру". Би байқаушысы. 23-том, 1956 жылғы 1-шырақ, 6–7-беттер. "Діни би деген не?". Би байқаушысы. 17-том, 1950 жылғы 5-шірақ, 68–69-беттер. "Жаңа тәртіптің тұқымы". Біріккен методистік шіркеу білім беру кеңесінің жоғары білім бөлімі (ред.): Мотив. 8-том, 1948 жылғы 7-шірақ, 28–29-беттер. "Менің көруім". Би байқаушысы. 7-том, 1940 жылғы 3-шірақ, 33, 42-беттер. "Шығыс биі". Театр өнерінің айлық журналы. Театр және экранның халықаралық журналы. 1927 жылғы тамыз, 605–612-беттер.