Саамдық дәстүрлі киім – га́кти туралы біліңіз! Солтүстік Саам мәдениетінің маңызды бөлігі, реңдіктерді бағу кезінде киіледі. Өңірлік және отбасылық мәртебесін көрсетеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Саамилердің дәстүрлі киімі.
Piece of traditional Sámi clothing
Гакти – Солтүстік саами тіліндегі сөз, саами емес адамдар Норвегияның, Швецияның, Финляндияның және Ресейдің Кола түбегіндегі саамилер киетін әртүрлі дәстүрлі киім түрлерін атау үшін қолданады. Гактині мерекелік шараларда да, жұмыс істегенде де, әсіресе, бұғы шаруасында киеді. Саамилердің дәстүрлі киімі басым түспен және контрастты түстердің жолақтарымен, өрмелермен, қалайыдан жасалған кестелермен, қалайы өнермен және көбінесе жоғары жағамен ерекшеленеді. Норвегия тілінде бұл киім "kofte", ал швед тілінде "kolt" деп аталады.
Gákti is the Northern Sámi word used by non Sámi speakers to refer to many different types of traditional clothing worn by the Sámi in northern areas of Norway, Sweden, Finland and the Kola Peninsula in Russia. The gákti is worn both in ceremonial contexts and while working, particularly when herding reindeer. The traditional Sami outfit is characterized by a dominant color adorned with bands of contrasting colours, plaits, pewter embroidery, tin art, and often a high collar. In the Norwegian language the garment is called a 'kofte', and in Swedish it is called 'kolt'.
Сипаттамалары
Киімнің түсі, ою-өрнегі және әшекейлері адамның отбасылық жағдайы мен географиялық тегін көрсете алады. Әйелдер мен ерлер үшін әртүрлі гактилер бар; ерлердің гактилері әйелдердікінен қысқа болады. Дәстүр бойынша гакти бұғы терісінен жасалған, бірақ қазіргі кезде жүн, мақта немесе жібек жиі қолданылады. Гактиді белбеумен (жиырылған, тігілген немесе күміс түймелі), күміс әшекейлермен, дәстүрлі былғары аяқ киіммен және жібек шарфпен киюге болады. Дәстүр бойынша, белбеудегі түймелер шаршы болса, ол киген адамның үйленгенін көрсетеді. Егер олар дөңгелек болса, онда адам үйленбеген. Егер ерлі-зайыптылар ажырасып, бұрынғы күйеуі бұрынғы әйелі тіккен саамдық костюмді кисе, ол оны қайтадан алуға ниеттенгенін көрсетеді.
The colours, patterns and decorations of the costume can signify a person's marital status and geographical origin. There are different gákti for women and men; men's gáktis are shorter at the hem than women's. Traditionally the gákti was made from reindeer skin, but in modern times, wool, cotton or silk are more common. The gákti can be worn with a belt (pleated, quilted or with silver buttons), silver jewellery, traditional leather footwear and a silk scarf. Traditionally, if the buttons on the belt are square, it shows the wearer is married. If they are round, the person is unmarried. If a married couple divorce, and the ex husband still continues to use the Sami costume made by his ex wife, he states by this that he wants her back.
Жалған қақты
Финляндияның туристік индустриясы туристерге жалған "саам мәдениетін" көрсетуімен әйгілі. Ұлттық фин актерлері жалған "гактис" киіп, жалған "дәстүрлі ритуалдарды" орындайды. Бұл іс-әрекет этникалық саамдардың қатты наразылығын тудырды, себебі ол саам мәдениетінің бұрмаланған бейнесін жасайды, туристік индустрияның қаржысын саамдардан финдерге ауыстырады (осылайша Лапландиядағы саамдардың болуын пайдаланып, саамдарға ешқандай үлес қоспайды) және туристерге шындықты жасырады.
The Finnish tourist industry is notorious for displaying fake "sami culture" for tourists. Ethnically Finnish actors dress up in fake "gáktis" and perform fake "traditional rituals". This activity has been met with fierce protests from ethnic Sámi since it creates a false image of Sámi culture, diverts tourist industry money from ethnic Sámi to ethnic Finns (thereby exploiting the Sámi presence in Lappland without giving anything back to the Sámi) and is dishonest towards tourists.