Кіріспе

Еркін ойлаудың алтын ғасыры – АҚШ тарихындағы 19 ғасырдың ортасындағы кезең, оның ішінде еркін ойлауды қолдайтын әлеуметтік-саяси қозғалыс дамыды. Тарихта, әсіресе 18 ғасырдың Франциясында, авторитаризмге қарсы және интеллектуалды бостандыққа ұмтылған тарихи дәуірлер көп рет болған. Бірақ шамамен 1875 жылдан 1914 жылға дейінгі кезеңді кемінде бір замандас жазушы «Америкалық қоғамдағы еркін ойлаудың ең ықпалды кезеңі» деп атады. Ол шамамен 1856 жылы басталып, кем дегенде ғасыр соңына дейін жалғасты; автор Сьюзан Жакоби Алтын ғасырдың соңы Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуымен келді деп санайды. Еркін ой – бұл идеялар мен пікірлер ғылым мен ақылға негізделуі керек, ал билік, дәстүр немесе дінмен шектелмеуі керек деген философиялық ұстаным. Бұл 18 ғасырдың Ағарту дәуіріне тән, бірақ ол кез келген дәуірмен немесе орынмен шектелмейді. 19 ғасырдың соңындағы американдық Алтын ғасырға өте танымал агностик лекторы Роберт Грин Ингерсоллдың лекциялары, Чарльз Дарвиннің «Түрлердің шығу тегі» еңбегінің танымалдылығы, әйелдердің сайлау құқығы үшін күрес және діни догматизммен қақтығысқан және адамдарды әлем туралы дәстүрлі түсініктерді күмәндануға итерген басқа да саяси, ғылыми және әлеуметтік үрдістер ықпал етті. 19 ғасырдың соңындағы еркін ойшыл кез келген діни және саяси көзқарастан шығуы мүмкін. Чарльз Ноултон, Д. М. Беннетт және Ингерсолл осы кезеңнің ықпалды еркін ойшылдары болды. Роберт Г. Ингерсолл (1833–1899) – өзінің заманының ең көрнекті еркін ойшылдарының бірі. Ол «Ұлы Агностик» деп танылды. Ингерсолл – заңгер, лектор және Азамат соғысының қатысушысы, ол танымал діни сенімдерге күмәнмен қарауымен белгілі болды. Ол көпшілік алдында православиелік көзқарастар туралы сөйлеп, оларды жиі сынап көрсететін. Көрермендер оның сөзін тыңдау үшін 1 доллар төлейтін (1880 жылғы 1 доллар қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең). Ингерсолл – Ұлттық либералдық лиганың мұрагері болған Американың секулярлық одағының жетекшісі. Чарльз Ноултон 1800 жылы пуритан отбасында дүниеге келген. Осы кездегі ғылым мен медицина «батырлық» деп аталатын. Батырлық емдеу ортағасырлық сипатта болды және қанды ағызу, құсу және шектен тыс терлеуден тұрды. Бұл емдеулер, науқастарды жақсартудың орнына, көбінесе оларға зиян келтіретін. Ноултон жасөспірім кезінде жайлы ұйқы көрді, бұл оны көптеген батырлық емдеулерге ұшыратты. Осы араласулар оған тудырған жирену сезімі оны емдеудің гуманистік тәсілдерін іздеуге итермеледі. Ол тиімді және салауатты емдеу адам анатомиясын толық түсінуге негізделуі керек деп сенгендіктен, қабірлерден денелерді ұрлап, эксгумацияланған денелерді зерттеуге кірісті. Ноултон осы үшін түрмеге қамалды. Бостандыққа шыққаннан кейін гуманистік медицинаны енгізуге деген ықыласы әлсіреген жоқ. Ол дәрігер болды және ғылыми жаңалығын тәжірибесінде қолданды. Ол сондай-ақ еркін ойлаушылар отбасына үйленді. Ноултон 1832 жылы «Қазіргі заманғы материализмнің элементтері» және «Философия жемістері» атты еңбектерін жазды. Екіншісі әлдеқайда сәтті болды. Кітапта ол өзі ойлап тапқан спермицидтік әдіс туралы да жазды.