Билли Бэтгейт: Роман 1989 жылғы

Кіріспе

«Билли Бэтгейт» – Э. Л. Докторовтың 1989 жылғы романы. Бұл роман 1990 жылғы Ұлттық кітап сыншыларының шеңбері сыйлығын, 1990 жылғы PEN/Faulkner көркем әдебиеті сыйлығын, 1990 жылғы Уильям Дин Хоуэллс медалін жеңіп алды, сондай-ақ 1990 жылғы Пулитцер сыйлығына және 1989 жылғы Ұлттық кітап сыйлығына ие болды. Кітап Джейсон Эпштейнге арналған. Роман негізінде түсірілген фильм 1991 жылы шықты, бірақ сын көздері әртүрлі болды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Билли Бехан – Бронксте анасымен бірге тұратын кедей он бес жасар бала. Бір күні, Билли заңсыз сыра жөнелтілімін тексеруге келген әйгілі еврей мафиозиі Датч Шульц болғанда, ол сол жерде болады. Биллинің жонглирлік шеберлігіне Шульц әсерленіп, оны "қабілетті жігіт" деп атап, сыйлық береді. Кейін Билли Шульцтің кеңсесін ешкім көрмей кіріп, Отто Берман – Шульцтің бухгалтері және сенімді кеңесшісі оны бандаға қабылдауға келіседі. Ирландиялық баланың еврей қылмыскер үшін жұмыс істегеніне байланысты ұяттан сақтану үшін Билли тегін жергілікті көшенің атымен – "Батгейт" деп өзгертеді. Берман Биллиге Шульцтің түнгі клубына келетін гангстерлерді бақылау тапсырғанда, ол Шульцтің лейтенанты Бо Вайнбергтің қарсыласы – итальяндық мафия өкілдерімен кездесетінін көреді. Шульц Вайнбергтің сатқындық жасағанына сеніп, оны және оның сүйіктісі, әлеуметтік белсенді Дрю Престонды қарумен ұстап алып, құпия жерге әкетеді. Билли оларды өзен қайығына дейін ертіп барады, онда Шульц Вайнбергті аяқтары цементке құйылған күйі Ист-Риверге лақтырып жібереді. Содан кейін Шульц Биллиге Дрюді үйіне апарып, заттарын жинауды тапсырады. Билли Дрюдің үйленгенін және оның бай күйеуі Харвидің гомосексуал екенін біледі. Шульцты жаңа ғашығы деп санайтын Дрю оның қарулы серігі болуға келіседі және салықтан қашу үшін жоспар аясында Шульц Онондагаға көшіп келгенде онымен бірге кетеді. Билли Шульцтің тәрбиеленушісі рөлін ойнайды, ал Дрю оның үй шаруашылығын жүргізушісі болады. Шульц қарыздарды өтеу, қайырымдылық жасау және тіпті қалалық шіркеуде римдік католицизміне өту арқылы жергілікті тұрғындардың құрметін жеңіп алуға тырысады. Бір күні Дрю Биллимен бірге табиғатқа серуендеп, Боның өлімі туралы шындықты айтуын сұрайды. Содан кейін ол шарлауықтың жартасынан төмен түсіп, астындағы көлге жүзеді, ал Билли оны жұбатады. Ақырында екеуі арасында махаббат пайда болады. Сот күні Берман Биллиге Дрюді Саратога Спрингс атты жарысқа алып баруды тапсырады. Билли өзінің алданып қалғанын, Шульц Дрюді өлтіру үшін өзінің ең жақсы кісі өлтірушілерін дайындағанын түсінеді, өйткені ол Дрю оны Боның өліміне қатыстыруынан қорқады. Билли Берман берген ақшаны Дрюге гүлдер мен қымбат сыйлықтар жеткізуге пайдаланады, бұл оған ешқандай назарсыздықсыз зиян келтіруді мүмкін емес етеді. Бұл амал Харвиге жеткілікті уақыт береді, Билли оны бұрын хабарлаған, Дрюді алып, елден қауіпсіз жерге шығарып жібереді. Биллиге сыйлықтарды неге сатып алғанын сұрағанда, ол Дрюмен арадағы қарым-қатынасын мойындамай, импульстік түрде сатып алғанын айтады. Шульц ақталады, бірақ оның жауы, федералды прокурор Томас Э. Дьюи, ол Нью-Йоркке оралған жағдайда мафиозиді тұтқындауға бұйрық береді. Шульц Ньюаркқа қашып, бір асхананың артқы бөлмесінде кеңсе ашады. Берманның Дьюиге шабуыл жасау басқа топтарға жақсы әсер етпейді деген кеңесіне қарамастан, Шульц өзінің жауын өлтіруді шешеді және Биллиге оның пәтер үйін тексеруді тапсырады. Билли қайтып келген кезде мафиялық қарулы адамдар мейрамханаға шабуыл жасайды, Шульц, Берман және олардың күзетшілері қаза табады. Билли дәретхана терезесінен қашып құтылуға жетеді және қайтыс болған Берман Биллиге Шульцтің жеке сейфінің кодысын беру үшін уақытында оралады. Билли ауруханаға кіріп, өліп бара жатқан Шульцтің сана ағыны монологын жазып алады, одан Dutch өзінің барлық ақшасын қайда көмгенін табу үшін сылтаулар қолданады. Мафия Биллиді қорқытып, ақшаны беруге тырысады, бірақ ол оларды тек Шульцтің адвокаты Дикси Дэвис ақшаның қайда екенін білетіндігіне сендіреді. Билли Бронкске оралып, анасымен бірге тұрады. Бір жылдан кейін Дрю Биллидің баласын дүниеге әкелгеннен кейін оған жалғыз қамқорлық береді. Шульцтің сейфіндегі ақшаны пайдаланып, Билли колледжге түсіп, Екінші дүниежүзілік соғыста шайқаса алады. Соғыстан қайтқаннан кейін ол Нью-Йоркке оралып, Шульцтің байлығын тыныш қазып, оны өзі мен отбасы үшін жаңа өмір құруға жұмсауды жоспарлайды.

Billy Behan is an impoverished fifteen year old living in The Bronx with his mother. One afternoon, Billy is present when infamous Jewish mobster Dutch Schultz arrives to inspect a shipment of illegal beer. When Billy demonstrates his skill at juggling, an amused Schultz calls him a "capable boy" and tips him. Billy later finds and infiltrates Schultz's offices without being seen, resulting in Schultz's accountant and trusted advisor Otto Berman agreeing to take him into the gang. To avoid the stigma of having an Irish boy work for a Jewish crime boss, Billy changes his last name to "Bathgate" after a local street. When Berman tasks Billy to spy on the gangsters who go to Schultz's nightclub, Billy witnesses Bo Weinberg, Schultz's lieutenant, meeting with a pair of men affiliated with the rival Italian mafia. Believing that Weinberg is a traitor, Schultz has him and his girlfriend, a socialite named Drew Preston, kidnapped at gunpoint. Billy follows them out to a riverboat, where he witnesses Schultz having Weinberg thrown into the East River with his feet encased in cement. Afterwards, Schultz has Billy take Drew back to her apartment to gather her things. Billy discovers Drew is married, and that her wealthy husband, Harvey, is gay. Seeing Schultz as simply the latest of her sexual conquests, Drew agrees to become his gun moll and is taken with him when he settles in Onondaga as part of his plan to avoid conviction for tax evasion. Billy poses as Schulz's ward with Drew as his governess, while Schultz works to win over the locals by paying off debts, making charitable gifts, and even converting to Roman Catholicism at the town church. One afternoon, Drew goes for a country hike with Billy and asks him to tell her the truth about Bo's death. She then scrambles down the side of a waterfall and swims in the pool underneath, where Billy comforts her. Eventually, the two start an affair. On the day of the trial, Berman instructs Billy to take Drew to the horse races at Saratoga Springs. Billy quickly realizes that he's been set up, and that Schultz has arranged for his best hitmen to kill Drew as he fears she will implicate him in Bo's murder. Billy uses the allowance Berman provided him with to have flowers and expensive gifts delivered to Drew, making it impossible for her to be harmed without attracting attention. The ruse buys enough time for Harvey, whom Billy contacted beforehand, to pick up Drew and take her out of the country to safety. Billy, questioned as to why he bought the gifts, lies and says that he bought them on impulse without admitting his relationship with Drew. Schultz is acquitted, but his enemy, federal prosecutor Thomas E. Dewey, issues an arrest order for the mobster if he returns to New York. Schultz flees to Newark and sets up an office in the back room of a chophouse. Against Berman's advice that going after Dewey would not sit well with the other gangs, Schultz decides to assassinate his enemy and orders Billy to case his apartment block. Just as Billy returns, Mafia gunmen storm the restaurant; Schultz, Berman, and their bodyguards are killed. Billy is small enough to escape out of a bathroom window and returns in time for the dying Berman to give Billy the code to Schultz's personal safe. Billy sneaks into the hospital and notes down the delirious Schultz's stream of consciousness monologue as he is dying, using clues from this to locate the exact spot where Dutch has buried all of his money. The Mafia tries to intimidate Billy into giving up the money, but he convinces them that only Schultz's lawyer, Dixie Davis, knows where it is. Billy then returns to the Bronx and moves back in with his mother. A year later, Drew, having given birth to Billy's child, gives him sole custody. Using the contents of Schultz's safe, Billy is able to attend college and fight in World War II. After being discharged, he returns to New York and quietly digs up Schultz's fortune, planning to use it to build a new life for himself and his family.

Роман

Билли Батгейт – сыншы Джеймс Вуд «күрделі тарихи кестелер» деп атаған серияның сегізінші кітабы. Доктороудың 1930 жылдардағы бұрынғы романдарының ішінде «Лун көлі» және «Дүниежүзілік көрмесі» бар; соңғысы автордың өзі өскен Бронкстің поэтикалық бейнелерін бөліседі. Доктороу өзінің романын «бандиттердің тайпалық өміріндегі жас жігіттің сезімтал тәрбиесі» деп сипаттады. Бір рецензент оны «Доктороудың ең әдемі туындысы: 15 жасар баланың балалықтан ересекке дейінгі сапары туралы егжей-тегжейлі баяндама» деп бағалады. Радио сұхбатында Доктороу романның туындаған жерін суреттеді – ол енді қайдан екенін есіне алмаған, буксирде смокинг пен қара галстук киген адамдардың суреті. Сол бейнені түсіндіруге тырысу оны «бандиттік мәдениет» және оның мифологиялық тартымдылығы туралы ойлауға итермеледі. Роман Биллидің Бо Вайнбергтің атылуын сипаттаумен басталады (оның қалай сонда келгенін түсіндіру үшін кейін шегінеді): Доктороу бұл туралы былай түсіндірді: «Мен Билли Батгейтте жазған алғашқы сөйлем кітаптағы алғашқы сөйлем, ол маған Билли кейіпкерін сыйлады. Ол сөздік пен синтаксис құрамына сіңіп кетті, тіпті сөйлемнің ырғағы оның тынысын сезіндірді». Осыдан бастап роман көбінесе бірінші тұлғадағы монологқа айналады, баяндаудан гөрі лирикалық есте сақтау актісіне жақын. Шындығында, сөйлеу және оның интерпретациясы – романның өзегі. Бандиттің өлім төсегіндегі сөздеріне ерекше назар аудару арқылы Билли Шульцтің жасырын қазынасын табуға көмектесетін ишаратты табады. Оның өзі айтқандай, мұндай назар оған сөз арқылы есте сақтаудың құнды жолын табуға көмектеседі, әйтпесе таза жойқыш күшке айналар еді. «Шульцтің ашуының барлық нәрсені жоюға құштарлығы болса, Биллидің сөздері уақытша нәрселерге тұрақты куәлік етеді». Көптеген рецензенттер Доктороудың сөздік шеберлігіне және тарихи фактілерді қайта қарауына жауап бергенімен, олар соңын тым сезімтал деп тапты. Ал кемінде бір интерпретатор үшін бүкіл сюжет сезімталдыққа негізделген, «таза және қарсы тұратын арман», арзан әдебиетке негізделген, оның кемшілігі демі тоқталмайтын, жоғары стильде жазылған және «өте көп сөздермен толтырылған сөздікте» жасырылған.

Billy Bathgate is the eighth in a series of what critic James Wood has called "intricate historical brocades". Earlier novels by Doctorow that were also set in the 1930s include Loon Lake and World's Fair; the latter also shares poetical evocations of the Bronx in which the author himself grew up. Doctorow has described his novel as "a young man's sentimental education in the tribal life of gangsters". A reviewer saw in it "Doctorow’s shapeliest piece of work: a richly detailed report of a 15 year old boy's journey from childhood to adulthood". In a radio broadcast, Doctorow described the novel's genesis in a picture, whose origin he could no longer remember, of men in tuxedos and black tie on a tugboat. Trying to interpret that image prompted him to ponder "the culture of gangsterism" and its mythic appeal. The novel leads off with Billy's description of Bo Weinberg's execution (before backtracking to account for how he got there): a performance of which Doctorow explained that "the very first sentence I wrote in Billy Bathgate is the first sentence that appears in the book, and it actually delivered the character Billy to me. He was sort of built into the diction and the syntax, and even the rhythm of the sentence gave me the way he breathed." With this as a start, the novel develops into what is largely a first person monologue, less narration than an act of lyrical remembrance. In fact, the act of speaking and its interpretation is at the heart of the novel. Through paying close attention to the gangster's death bed ramblings, Billy finds the clue to locate Schultz's hidden treasure. And as he himself describes, such attention also leads to his equally valuable discovery of the verbal means to preserve as a lasting memory the lesson of what is otherwise a purely destructive force. "Whereas Schultz's rage appropriates everything to his need to destroy, Billy's words bear permanent witness to whatever is threatened with impermanence." While most reviewers responded to Doctorow's verbal dexterity and reinterpretation of historical facts, they found the ending unconvincingly sentimental. And for one interpreter, at least, the entire plot was grounded in sentimentality, "pure and defiant daydream" based on pulp fiction, its deficiency disguised in a heightened prose that scarcely stops to draw breath and a "vocabulary charged with overkill".