Кхмер музыкасының королі: Синн Сисамут туралы

Кіріспе

Камбоджалық музыкант (1932–шамамен 1976)

Синн Сисамут (шамамен 1932 – шамамен 1976) – 1950-ші жылдардан 1970-ші жылдарға дейін белсенді болған камбоджалық әнші-әндер жазушы. "Кхмер музыкасының патшасы" деп кеңінен танылған Сисамут, Рос Серей Сотеа, Пен Ран, Мао Сарет және басқа камбоджалық артистермен бірге Пномпеньдегі дамыған поп-музыка көрінісінің бір бөлігі болды, ол кхмер халқының дәстүрлі музыкалық элементтерін ритм-энд-блюз және рок-н-ролл дыбыстарымен үйлестіріп, камбоджалық рок дыбысын жасады. Сисамут қызыл кхмерлер режимі кезінде, жағдайы нақты белгісіз күйде қайтыс болды.

Ерте өмір

Синн Сисамут Стунг Трен провинциясында Синн Лян мен анасы Себ Бунлейдің ұлы ретінде дүниеге келді. Сисамуттың бірі немесе екеуі де лаостың ұрпақтары болуы мүмкін. Көптеген дереккөздер оның туған жылы 1935 жыл деп көрсетеді, бірақ кейбіреулері 1932 немесе 1933 жылды атайды. 1933 жылдың 23 тамызы оның туған күні ретінде қабылданған. Сисамут заманында өмір сүрген адамдардың айтуынша, ол 1933 жылға жататын әтеш зодиагы бойынша туған. Сисамуттың әкесі Камбоджаның отарлық кезеңінде әскери қызметкер болған және Баттамбанг провинциясындағы түрменің бастығы қызметін атқарған. Әкесі бала кезінде қайтыс болған, ал анасы қайтадан үйленген. Бірақ көп ұзамай ол Камбоджаның ұлттық радиостанциясына өз тобының әншісі ретінде қабылданды. Ол сонымен қатар ұлттық радиода хит әндер жазды, алғашқыда дәстүрлі кхмер музыкасына негізделген әндерді жазып, орындады. 1950 жылдардың ортасында скрипкашы Хас Саланның "Violon Sneha" романтикалық балладасы Сисамутты Камбоджа бойынша танымал ете түсті. Оның сахналық бейнесі Фрэнк Синатраның бейнесімен салыстырылды. 1950 жылдардың соңында Сисамут кеңейіп келе жатқан Камбоджа поп музыкасының жетекші тұлғасы ретінде танылды. Музыкант Нородом Сианук Камбоджадағы танымал музыканың дамуына қолдау көрсетті. Бастапқыда Франция мен Латын Америкасынан поп-жазбалар елге импортталып, танымал болды, бұл Пномпеньдегі гүлденген музыкалық ортаға ықпал етті. Нәтижесінде батыс поп және рок музыкасы кхмер вокалдық өнерімен үйлесетін ерекше дыбыс пайда болды. Сисамут босса-нова мен ду-вуп әсерлерін де пайдаланды. Сисамут Камбоджаның ең танымал әншісі және ән жазушысы ретінде танымал болды. Дегенмен, оның танымалдылығы Юм Сонг Сеурм және Хуой Мис сияқты басқа да әртістердің танымалдылығын басып өтпеді. Ол Мао Сарет және Чоун Малай сияқтылармен тікелей жұмыс істеді. Ол сонымен қатар басқа да танымал камбоджалық әншілер үшін әндер жазып, олардың мансабын дамытуға көмектесті. Мысалы, 1960 жылдардың ортасынан бастап ол Пен Ранмен көптеген танымал дуэттерді жазды. Сисамут Рос Серей Сотеаның мансабын бастады, ол тойларда ән салып, кейін Камбоджа рок сахнасындағы жетекші әншіге айналды. Сисамут пен Сотеа 1960 жылдардың ортасынан 1970 жылдардың басына дейін көптеген танымал дуэттерді жазды. Кейінгі жылдары Сисамут "Orn Euy Srey Orn", "Tep Sodachan" және "Thavory Meas Bong" сияқты танымал камбоджалық фильмдердің саундтректеріне әндер қосты. Осы кезеңде Сисамуттың өнімді ән жазуы кеңінен танылды; ол өзі үшін және басқалар үшін мыңнан астам ән жазғаны расталды (Синн Сисамут дискографиясын қараңыз), ал нақты саны одан да көп болуы мүмкін. Оның ұлы Син Чанчхая Сисамуттың кәсіби музыкант ретінде өткізген шамамен 20 жыл ішінде күн сайын бір ән жазғанын айтты. Сонымен қатар, The Beatles-тің "Hey Jude" ("Always Will Hope" деп аталады), Procol Harum-ның "A Whiter Shade of Pale" ("Apart from Love" деп аталады) және The Searchers-тің "Love Potion No. 9" ("Сенен басқалар" деп аталады) әндерін орындады. 1970 жылдары ол ән жазушы Вой Хомен үнемі жұмыс істеді және репертуарына кейбір дәстүрлі және танымал тай әндерін қосты (мысалы, Рос Серей Сотеамен "Promden Jet"). 1970 жылдардың басында Камбоджа азамат соғысы кезінде Сисамут Кхмер Республикасы әскерін қолдады және республиканың Кхмер Қызыл партизандарына қарсы ұстанымын қолдаған патриоттық әндерді жазды. Оның мансабы 1975 жылдың сәуір айында Пномпеньді қызыл кхмерлер басып алғанға дейін жалғасты.

Sinn Sisamouth was born in Stung Treng Province, the son of Sinn Leang and mother Seb Bunlei. One or both of Sisamouth's parents were partially Lao. Most sources list his year of birth as 1935, though some list 1932 or 1933. 23 August 1933 is generally accepted as his date of birth. Some people that had been alive during Sisamouth's era state that he was born during the Rooster zodiac, which includes the year 1933. Sisamouth's father was a soldier during the Colonial Cambodia period and also served as prison warden in Battambang Province. His father died when he was a child and his mother then remarried. but was soon hired by the Cambodian national radio station as a singer with its band. He also achieved hit songs on national radio around this time, first writing and performing songs based on traditional Khmer music. In the mid 1950s, the romantic ballad "Violon Sneha", composed by violinist Hass Salan, catapulted Sisamouth into stardom across Cambodia. while his stage presence has been compared to that of Frank Sinatra. By the late 1950s, Sisamouth had established himself as the leading figure in an expanding Cambodian pop music scene. Norodom Sihanouk, a musician himself, encouraged the development of popular music in Cambodia. Initially, pop records from France and Latin America were imported into the country and became popular, inspiring a flourishing music scene based in Phnom Penh. This resulted in a unique sound in which Western pop and rock were combined with Khmer vocal techniques. Sisamouth also made use of bossa nova and doo wop influences. Sisamouth had become established as Cambodia's most popular singer and songwriter. Nevertheless, his popularity did not eclipse that of other recording artists such as Eum Song Seurm and Huoy Meas. He collaborated directly with Mao Sareth and Chounn Malay, among others. He also wrote songs for, and duetted with, other popular Cambodian singers to nurture their careers. For example, starting in the mid 1960s he recorded many popular duets with Pen Ran. Sisamouth is credited with launching the career of Ros Serey Sothea, who had been singing at weddings and later became the leading female singer in the Cambodian rock scene. Sisamouth and Sothea recorded many very popular duets from the mid 1960s into the early 1970s. In later years, Sisamouth contributed songs to the soundtracks for a number of popular Cambodian films, such as Orn Euy Srey Orn, Tep Sodachan, and Thavory Meas Bong. Sisamouth's highly prolific songwriting became well known during this period; he is confirmed to have written more than one thousand songs for himself and others (see Sinn Sisamouth discography), and the true total may be considerably higher. His son Sinn Chanchhaya believed that Sisamouth wrote roughly one song for every day that he was a professional musician, a period of nearly 20 years. plus covers of "Hey Jude" by The Beatles (titled "Always Will Hope"), "A Whiter Shade of Pale" by Procol Harum (titled "Apart from Love"), and "Love Potion No. 9" by The Searchers (titled "Other Than You"). By the 1970s he was working regularly with lyricist Voy Ho, and had adapted some traditional and popular Thai songs into his repertoire (for example, "Promden Jet" with Ros Serey Sothea). During the Cambodian Civil War in the early 1970s, Sisamouth was a supporter of the Khmer Republic military and recorded patriotic songs supporting the Republic's stance against the Khmer Rouge insurgents. His career would continue until the Khmer Rouge captured Phnom Penh in April 1975.

Жоғалу және өлім

Синн Сисамут Қызыл кхмерлер геноциді кезінде жоғалып кетті және оның нақты тағдыры ешқашан расталған жоқ, көптеген дереккөздер қарама-қайшы мәлімдемелер жасады. Камбоджа халқы арасында оның әлі де танымал болуына байланысты, 1975 жылғы 17 сәуірде Қызыл кхмерлер Пномпеньдегі барлық тұрғындарды эвакуациялағаннан кейін, оның жаңа режимнің қолынан қаза тапқаны туралы көптеген болжамдар айтылды. "Мен ұмытпадым" фильміндегі бір сұхбат беруші Сисамуттың бастапқыда шағын ауылға эвакуацияланғанын, бірақ кейін Қызыл кхмерлерге қызмет ету үшін қалаға оралуға бұйрық берілгенін болжайды. "Мен ұмытпадым" фильмінде Сисамуттың ұлы оның әкесінің өлімі туралы көптеген адамдардың қарама-қайшы әңгімелерін айтады. 2006 жылы "Кхмер Апсара" журналы 1976 жылы Прек Та Дуонг ауылындағы түрмеде Сисамуттың атылуын көргенін мәлімдеген Кё Чамнаб есімді адамға ұзақ сұхбат берді. Ол маған, Прек-Энгтен, Кьен-Свай ауданынан, Кандал провинциясынан келгенін және онда үш күннен бері тұтқында екенін айтты. Ол ешқандай қылмыс жасаған жоқ, бірақ Қызыл кхмерлер оны империалист деп айыптады. Син Сисамут өте танымал әнші болғандықтан, көптен бері елдің императоры (әншісі) деп аталғандықтан, өзінің жеке басын және сыртқы келбетін жасыруы қиын болды. Қызыл кхмерлер оны Қызыл кхмерлердің жауласқан жауы болған режимге қызмет ететін әнші деп айыптамаса да, ол бұрынғы режимге қызмет ететін солдат болды. Себебі қандай болмасын, Сисамут Қызыл кхмерлер режимі кезінде қайтыс болды, бірақ оның денесі ешқашан табылған жоқ.

Мұра

Синн Сисамуттың көптеген түпнұсқа жазбалары қамбоджалық қоғамнан шетелдік ықпалды жоюға тырысқан Қызыл Кхмер режимі тарапынан жойылды. Батыс тыңдаушылары оның шығармашылығымен 1990 жылдардың соңында «Камбоджалық Рок» атты пираттық альбомның шығуы арқылы танысты, одан кейін «Адамдар қаласы» фильмінің саундтрегі жарық көрді. Камбоджа музыкасына оның қосқан үлесі зор болғандықтан, Сисамут Камбоджада әлі күнге дейін баршаға танымал және осы күнге дейін сүйікті әнші болып табылады. Ол Камбоджаның танымал музыкасының тарихына арналған 2015 жылғы «Мені ұмытпағаныңды ойламаймын» атты деректі фильмінде кеңінен көрсетілген, онда бірнеше сұхбат берушілер Сисамутты барлық уақыттағы ең маңызды камбоджалық музыкант деп атайды. Оны көбінесе «Кхмер музыкасының королі», «Камбоджалық Элвис» немесе «алтын дауыс» деп атайды, оның мәдениетке тигізген ұзақ мерзімді әсерін бағалау қиын. Сисамут мыңнан астам ән жазған деген болжам бар, олардың көпшілігі жоғалып кетті, ал қалғандары көшіріліп сатылды, бірақ түскен пайда оның отбасына тимеді. Камбоджа 2003 жылы алғашқы авторлық құқық заңын қабылдады, бұл отбасыларға суретшілердің зияткерлік меншігін алғаш рет талап етуге мүмкіндік берді. 2014 жылы Сисамуттың отбасы шығармашылықтың куәлігін ұсынды және 180-нен астам әнге авторлық құқық берілді. Бұл оқиға салтанатты шаралармен және құрмет концерттерімен атап өтілді. Сисамуттың ұлы Син Чанчхая Камбоджа радиосында әнші болды, бірақ ол өзін әкесімен салыстыруға болмайтынын мойындады. Чанчхая 2015 жылы қайтыс болды. 2015 жылдың қараша айында Пномпеньде «Уақыты келді: Камбоджаның алтын дауысына арналған құрмет» атты концерт өтті, ол Сисамуттың музыкасын және оның отбасы мен замандастарының отбасыларына зияткерлік меншік пайдасын қамтамасыз ету қажеттігін насихаттады. 2023 жылы бұрынғы Кун Кхмер боксшысы Бут Самрех өзінің Сисамуттың ұлы екенін мәлімдеді. Самректің сөзіне сүйенсек, Сисамут оның анасын құпия сүйіктісі ретінде ұстаған, ал ол 14 жасында асырап алған анасынан Сисамуттың өзінің «әкесі» екенін білген. Документалистер Крис Г. Паркхерст және Стефани Винченти қазір Синн Сисамут туралы «Камбоджаның Элвисі» атты толық метражды деректі фильмді постпродакшн кезеңінде жүзеге асырып жатыр. Фильмде Сисамуттың замандастарымен жасалған эксклюзивті сұхбаттар мен сирек кездесетін архивтік кадрлар пайдаланылады.

Many of Sinn Sisamouth's master recordings were either destroyed by the Khmer Rouge regime in its efforts to eliminate foreign influences from Cambodian society, Western listeners were introduced to his work starting in the late 1990s with the release of the Cambodian Rocks bootleg album, followed by the soundtrack to the film City of Ghosts. Because his influence on Cambodian music was so great, Sisamouth is still a household name in Cambodia and remains popular to this day. He is extensively profiled in the 2015 documentary film on the history of Cambodian popular music, Don't Think I've Forgotten, in which several interview subjects describe Sisamouth as the most important Cambodian musician of all time. Often called the "King of Khmer music," "the Cambodian Elvis," or the "golden voice," his lasting cultural impact is difficult to overstate. While Sisamouth is believed to have written well over one thousand songs, most have been lost while others that survived were copied and sold without any benefits going to his family. Cambodia passed its first copyright law in 2003, allowing families to claim the artists' intellectual property for the first time. In 2014, Sisamouth's family provided proof of composition and was awarded copyright ownership for over 180 songs. The event was commemorated with a celebration and tribute concert. Sisamouth's son Sinn Chanchhaya became a singer for the Cambodian Radio, though he admitted he could not be compared to his father. Chanchhaya died in 2015. A tribute concert titled "It's Time to Give Back: A Tribute to the Golden Voice of Cambodia," promoting Sisamouth's music and the need for intellectual property benefits for his family and the families of his contemporaries, was held in Phnom Penh in November 2015. In 2023, former Kun Khmer boxer Bout Samrech claimed he is Sisamouth's son. According to Samrech, Sisamouth had taken his mother as a secret mistress, and he learned that Sisamouth was his "father" at the age of 14 when informed about it by his foster mother. Documentary filmmakers Chris G. Parkhurst and Stephanie Vincenti are currently in post production on a feature length documentary about Sinn Sisamouth called Elvis of Cambodia. The film will make use of rare archival footage and interviews with Sisamouth's surviving contemporaries,