Дэвид Рамзи: Торговцы мен жергілікті халықтар арасындағы қақтығыстар туралы екі көзқарас

Кіріспе

Дэвид Рамзи (шамамен 1740 – 1810) – Шотландияның Левен қаласында туған, британдық Корольдік теңіз флотында кабиналық болып қызмет еткен, 1758 жылы Луисбургтің қоршауына қатысқан, кейіннен хабаршы, аудармашы және тері мен алкоголь саудагері болған тұлға. Ол қазіргі Канаданың Оңтүстік Онтариосы және АҚШ-тың Нью-Йорк штатының батысынан құралған Төменгі Ұлы көлдер аймағының бір бөлігінде жұмыс істеген. Рамзидің саудагерлік қызметі кезіндегі жергілікті халықпен қарым-қатынасына қатысты бірнеше қайшылы пікірлер қалыптасқан. 18-19 ғасырлардағы Лонг-Пойнт маңындағы лоялист қоныс салушыларының ауызша дәстүрінде сақталған деректер, көбінесе 19 ғасырдың басында жергілікті қоныс салушы Фредерик Мабидің әйелі айтқан әңгімелерге негізделген. Бұл деректер Рамзиді өзінің өмірі мен мүлкін қорғау үшін ғана жергілікті тұрғындарға шабуыл жасайтын "пионерлік батыр" ретінде көрсетеді. Ол жергілікті оджибва тайпасының шабуылдарынан қорғанып, себепсіз зиян келтіруге тырысқандарға қарсы тұрған. 19 ғасырдың басында миссионер Питер Джонстың ауызша баяндамаларынан алынған басқа көзқарас Рамзидің Үсті Канададағы қызметі туралы мүлдем басқаша нұсқаны ұсынады. Бұл соңғы нұсқа Рамзидің 1772 жылғы 15 мамырда Форт-Ниагарада британдық отарлық заңдық органдарына жасаған мәлімдемесімен де сәйкес келеді. Онда Рамзи 1772 жылғы наурыз айында қазіргі Онтарио штатының Порт-Стенли қаласының солтүстігіндегі Кетл-Крик өзенінің жағасында "өзінің өмірін қорғау үшін" Вандаган есімді оджибва еркесін және лагерьте болмаған кездегі екі әйелді өлтіргенін мойындады. Рамзи сонымен қатар қатысқан барлық үш ересектің бас сүйегін алып тастағанын және олармен бірге болған он екі жастағы баласын Лонг-Пойнт аймағына әкеткенін мойындады. Келесі айда ол Лонг-Пойнт маңында жергілікті одживалармен кездескенін және балалардың шығу тегі туралы өтірік айтқаннан кейін (олардың "ағылшын" екенін мәлімдеген), тұтқынға алынып, байлап, отқа жақын қойылғанын айтты. Рамзи мәлімдемесінде ол өзінің бондарын босатып, қашып кеткен кезде төрт ересек және бір баланы өлтіргенін мәлімдеді. Барлық жағдайларда Рамзи өзінің өмірі мен мүлкін қорғауға тырысқанын және ол бастапқыда Кетл-Крикте алкоголь саудасының үлесін беруден бас тартқан кезде одживалар тарапынан шабуылға ұшырағанын айтты. Сол кездегі британдық колониялық Үнді істерінің бастығы сэр Уильям Джонсон Рамзидің мәлімдемесін оқып, жергілікті ақпарат берушілермен кеңескеннен кейін, Рамзидің әрекеттері өзін-өзі қорғау емес, адам өлтіру екенін және кісі өлтіру мен бас сүйектерді алу "кешіргісіз" екенін, ал оның мұның бәрін жасай алуы оның қауіпке тап болмағанын және үндістердің мас күйде болғанын көрсетеді деп санайды. Рамзидің әрекеттері, әсіресе оның құрбандарының бас сүйегін алуы, оджибва дәстүрі бойынша соғыс актісі саналды, бұл британдық отарлық билік пен жергілікті халық арасындағы қарым-қатынаста дағдарыс тудырды. Джонсон өлтірулерді ресми британдық саясат емес, "жамандықтың жеке әрекеті" деп атады және аймақтағы жергілікті басшыларға сыйлықтар жөнелту арқылы жағдайды уақытша шешуге қол жеткізді. Джонсон сондай-ақ барлық аймақтық саудагерлерді жергілікті әскери бекеттерге қайта шақыруға бұйырды және аймақтағы британдық әскерлерді әлеуетті ашық қақтығысқа байланысты қайта бөлуді талап етті. Ол сондай-ақ тұтқын Рамзиді Монреальге қылмыстық сотқа жіберуді бұйырды. Джонсон Рамзи өзінің әрекеттері үшін "ажал жазасына" лайық екенін айтты, бірақ осы жағдайда әділ сот мүмкін емес екеніне сенді және жеке өзі "жүзді өлтірген болса да, Рамзи зардап шекпейтінін" ойлады. Джонсонның болжамы расталды және Рамзи Монреальде күзет астында болған кезде кісі өлтіру туралы мақтанып, босатылғаннан кейін де осы әрекеттерін қайталайтынын көрсеткеніне қарамастан, айыптау тарапынан жергілікті куәгерлер ұсынылмағандықтан жазаланбады. Кейбір деректер бойынша, Рамзи өмірінің соңғы жылдары жергілікті халыққа деген көзқарасын өзгертті және олардың және отарлаушы үкімет арасындағы мәселелерге қатысты бірнеше мәселеде олардың атынан әрекет еткені белгілі. Рамзи туралы кейінгі өмірінде ештеңе де белгісіз, оның Үсті Канададағы үлкен жер телімінің иелігі мен Нью-Йорк портындағы сауда кемесіне иелік етуінен басқа. Рамзи 1810 жыл шамасында тарихи жазбалардан жоғалып кетті.

David Ramsay (c. 1740 – c. 1810) was a controversial figure born in Leven, Scotland, who served as a cabin boy in the British Royal Navy, participated in the siege of Louisbourg in 1758 and later acted as a courier, translator and fur and alcohol trader, in part of the lower Great Lakes region consisting of present day southern Ontario, Canada, and western New York state. Several conflicting images emerge of Ramsay regarding his conduct amongst the native people of the region while engaged as a trader. One cluster of accounts preserved in the 18th and 19th century oral tradition of Loyalist settlers in the area around Long Point, Ontario, draws mostly on stories told by the wife of local settler Frederick Mabee in the early 19th century and portray Ramsay as a quintessential "pioneer hero" figure who strikes out at local natives only in preservation of his life and property, against the onslaught of the local Ojibwa people who sought to harm him without cause. Another perspective, derived from native oral accounts in the early 19th century by missionary Peter Jones, present a decidedly different version of Ramsay's activities in Upper Canada. This latter version is also more in keeping with Ramsay's own legal declaration on May 15, 1772, at Fort Niagara, after he surrendered himself to British colonial legal authorities. In this account, Ramsay confessed that in March 1772, on the banks of Kettle Creek north of the present day community of Port Stanley, Ontario, "in defense of his life", he had killed an Ojibwa man named Wandagan, as well as two women who were also present while other natives were absent from the camp. Ramsay also admitted that he had scalped all three adult individuals involved and also kidnapped two local children who were in the company of the natives, one aged twelve, removing them to the Long Point area. The following month he claimed to have been approached by local Ojibwas in the vicinity of Long Point, and after lying to them regarding the origin of the children, who he claimed were "English", was taken prisoner, tied up, and placed by the fire. Ramsay stated in his declaration that he then managed to release his bonds, and proceeded to kill four adult natives and a child before making an escape. In all cases Ramsay maintained that he had acted in defense of his life and property and that he had initially been accosted by the Ojibwa on Kettle Creek when he had refused them a share in his cache of trade alcohol. British colonial Superintendent of Indian Affairs at the time, Sir William Johnson, who had read Ramsay's declaration and conferred with local native informants, believed that Ramsay's actions were not in self defense, but rather constituted homicide and concluded that the murders and scalpings were "inexcusable and the circumstances of his being able to do all this, is an evident proof that he was not in the danger he represents and that the Indians were too much in the liquor to execute any bad purpose." Ramsay's actions, in particular his scalping of his victims which according to Ojibwa custom constituted an act of war, precipitated a crisis in relations between British colonial authorities and the regional native population. Johnson attributed the killings to the "private act of a villain", not official British policy, and achieved an
at least temporary resolution to the situation, by distributing a
shipment of gifts to native leaders in the area. Johnson also ordered the recall of all regional traders to local military posts until further notice and called for a redistribution of British troops in the region in the face of potential open conflict. He further ordered the transfer of the prisoner Ramsay to Montreal for a criminal trial. Johnson stated that he believed that Ramsay deserved "capital punishment" for his actions, but believed that a fair trial was unobtainable under the circumstances and personally did not "think that [Ramsay] will suffer, had he killed a hundred." Johnson's prediction held true and despite Ramsay allegedly bragging about the killings while under guard in Montreal and indicating that he would repeat his actions upon release, received no punishment, at least partly due to the prosecution providing no native witnesses. There is some evidence to suggest that Ramsay, later in life, modified his attitude toward native people and is known to have acted on their behalf in several matters pertaining to issues between them and the colonial government. Almost nothing is known about Ramsay in later life, apart from his possession of a large tract of land in Upper Canada and his ownership of a trading ship in the port of New York. Ramsay disappears from the historical record circa 1810.

Дэвид Рамзи Жергілікті аңызда

Бірқатар аймақтық аңыздар Дэвид Рамзидің есімімен байланыстырылып келді, олардың бастауын 19 ғасырдың ортасы мен соңында Оңтүстік Онтариодағы ақ қоныс салушылардың айтқан әңгімелерінен табуға болады. Осындай әңгімелердің бірінде Рамзи Эри көлінің солтүстік жағалауындағы жергілікті тұрғындардан қашып, алтынмен толтырылған қайығымен құтылуға тырысқан, кейін ол Лонг-Пойнттағы төбеге осы алтынды көміп, жергілікті тұрғындардың мәселесі шешілген кезде оны қазып алуды жоспарлаған тері саудагері ретінде бейнеленеді. Әңгімеге сәйкес, Рамзи оны қайта таба алмай қайтыс болған, оның жасырын орны туралы ұмытып кеткен, немесе көбінесе қайда көмілгенін ұмытып кеткен. Джон Тройер деген дін қызметкері осы аңызды естіп, оның нақты орналасқан жерін анықтау үшін болжамдарға жүгінген. Тройер 11-12 жастағы Симпсон Макколлды қазынаны алуға көмектесуге шақырған. Макколлдың ата-анасы дін қызметкерінің беделіне қатысты алаңдағандықтан бас тартқан. 1922 жылдың 19 қазанында жарық көрген «Ниагара-Фоллс кешкі шолуында» жарияланған әңгіменің бір нұсқасында Тройер мен баласы (осы нұсқада «ұлы» деп аталған) қазынаны іздеуге шығады: «Олар Лонг-Пойнтқа келді, қараңғы түскенге дейін қазынаның орналасқан жерін анықтауға үлкерді. Содан кейін олар дәл түнгі жарты сағатқа дейін күтті, сосын процессия басталды, дін қызметкері Тройер алдында ашық Киелі кітапты ұстап, ал оның ұлы шаммен соңынан ерді, қазып алу құралдарымен және т.б. Олар қазып, бір кезде пика металлға тиді. Олар пиканы қораптың қақпағының астына салып, оны ашты. Сол сәтте қара нысан көтеріліп, қара иттің кейпін алды, үлкендеп өсті, олар Киелі кітапты да, шамды да тастап, каноэға қарай жүгірді және сол жерге қайта оралуға ниеттемеді». Осы сәтсіз әрекет туралы Тройер Макколлға, ал Макколл Норфолк округінде өткен Онтарио тарихи қоғамының мәжілісінде сөйлеген сөзінде J.H. Койнға айтқан. Осы мәжіліс туралы бірнеше күннен кейін «Ниагара-Фоллс кешкі шолуында» хабарланды.