Кіріспе

Ауоиндон – Канаданың Онтарио штатындағы қазіргі Мидленд қаласының жанындағы Вендакеде орналасқан Куиононаскаранас ауылындағы уайандоттардың (хурон) туған басшысы. Ол аймақта миссионерлік қызмет атқаратын француз дін қызметкерлерімен одақ құрып, оларды жақсы көретін, солардың ішіндегі ең танымалдары – Габриэль Сагард. Сагардты алғаш кездестіргенде, Куиононаскаранастағы хурон қауымының барлығы оны қарсы алуға шықты. Куиононаскаранас – хурон қауымы қоныстанған және басшысы Ауоиндон басқарған ауыл. 1623 жылы бұл елдіместе 300-ге жуық үй және шамамен 40 шатыр болды. Габриэль Сагард – Жаңа Франция (Канада) арқылы саяхаттап, Канададағы алғашқы дін тарихшысы атанған француз миссионері. Ол хурондықтармен көп уақыт өткізіп, олардың әдет-ғұрыптары мен сенімдері туралы егжей-тегжейлі жазды. Осы миссионерлік жұмысы барысында Сагард сол кездегі хурон басшысы Ауоиндонмен танысты. Сагардтың «Хурон еліне жасаған ұзақ сапар» атты еңбегі – ежелгі хурон өркениеттері мен өмір салтының ең толық және нақты сипаттамаларының бірі. Ауоиндон мен Сагард жақын дос атанды, Ауоиндон Сагардты құрметті қонақ ретінде қарсы алды. Сагардтың өзінің жазбаларында, Ауоиндон оған түнгі уақытта қалуды ұсынғанын айтады, себебі Ауоиндон Сагардқа бұрын ауылға шабуыл жасаған ирокездердің зиян келтіруінен қаушады. Сагард Ауоиндонмен бірге жыл сайынғы балық аулауға қатысты, ол сол кездегі хурон мәдениетінің маңызды бөлігі болды. Оқиғаға қатысты құжаттарда, ауларды түнде тастап, таңертең ауланған балықтарды қайтарып алғаны жазылған. Іс-шараға келгендер вигвам сияқты құрылыстарда ұйықтап, ауларды жақын жерге тігіп қойды. Балық аулаушы да болды, ол балықтарға дұға айтып, оларды ауға шақыру үшін ән шырқады. Сондай-ақ, отқа темекі тастап, ән-жырлар мен дұғалар оқу сияқты түрлі рәсімдер орындалды. Бұл сапарда ауланған балықтардың көптеген түрлері қолданылды. Көбісі май алу үшін қайнатылып, ал кейбіреулері ішектері алынып, кептірілді. Бұл жыл сайынғы балық аулау сапары барлық қатысушыларға қуаныш пен мерекелік көңіл-күй сыйлады. Ауоиндон еуропалықтардың «оки» екеніне, яғни ықпалды рухтар немесе күштер екеніне сенді, себебі жаңадан салынған үй біткеннен кейін ғана аяқталмай жатқан жаңбыр тоқтады. Оки – хурондықтар ерекше құрметтейтін рухтар немесе құдайлар. Бұл термин жақсы және жаман рухтарға, сондай-ақ құрметтелетін пайғамбарларға, құдайларға, періштелерге немесе демонға қатысты қолданылуы мүмкін.

Иезуит діни қызметкерлерімен екінші кездесу

1630 жылдан кейін Ауоиндаон туралы ешқандай мәлімет қалмады, ал оның орнын Аэнонс есімді адам басты. Ауоиндаон мен Аэнонс – бір адам ба екені жөнінде пікірлер айтылғанымен, оны растайтын нақты дәлел жоқ. 1633 жылы тағы да иезуит миссионерлері Хюрон тайпасының алғашқы қонысы – Сент-Мари маңына қоныстануды жоспарлады. Бірақ олар келгенде Куионнаскарана халқы 1625 жылы көрсеткендей ынта-қайрат танытпады, тіпті осы ауылда тұрақты миссионер болған еді. Осы шамада Куионнаскарананың саяси және әлеуметтік беделі төмендеп, Аэнонс уақыт өте келе қауымын Тоанч аймағына көшірді.

Хурон халқы және еуропалықтармен алғашқы байланыс

Хурондар қазіргі Онтарио, Канада жерінде өмір сүрген ірі қауым еді. Бұл қауым Вендат немесе Уайандот деп те аталатын. Еуропалықтармен алғашқы байланыс кезінде гурондар 25 000-нан астам адамнан тұратын күшті қауымдастық болды, бірақ еуропалықтардың көбеюімен, гурондардың иммунитеті жоқ, мысалы, шешек және қызылша сияқты аурулардың салдарынан адам саны шамамен 9 000-ға дейін азайды. Бір кезде олар ирокездермен одақтас болған, бірақ бірнеше шабуылдан кейін гурондар өз отанынан қуылды. Гурондар еуропалықтармен алғаш кездескенде, олар ирокездермен әлі де жау болды. Гурон Оттава аңғарының көптеген тайпаларымен берік сауда, әлеуметтік және саяси қарым-қатынастарда болды. Бұл тайпалардың ішінде Петун, Алгонкин, Ниписсинг, Нейтрал және Одава тайпалары бар. Гурон қауымы он жыл сайын немесе аймақтағы табиғи ресурстар – егістік топырағы мен отын ағашы сияқтылар таусылғанда мекенжайын ауыстыратын. Олар сондай-ақ Онтарио көлінің солтүстік жағалауында өздерінің конфедерациясын құрды. Сауда гурон үшін өте маңызды болды және олардың орнатқан сауда қатынастары арқасында қабықшаларға, вампумға, мысқа және темекіге қол жеткізе алды. Гурондар француз миссионерлерін қабылдап, оларға жақсы сауда қатынастарын орнатуға көмектесті. Алғашқы француз миссионерлері – Реколекттер, олар Францискан орденінің реформаторлары еді. Реколект миссионерлері шамамен 1615 жылы келді. Бірақ он жыл өткен соң, 1625 жылы оларды иезуиттер алмастырды. Иезуиттер Ауоиндаоннан Хурон ауылы Куионнаскаранасқа жақын жерде Сент-Мариді салуға рұқсат алды.